زگلوجه و زاغلیجه

نویسنده :محمد اردم
تاریخ:دوشنبه 27 اردیبهشت 1395-11:55 ب.ظ

دو قریه با اسم زگلوجه(یکی تابع روستای قراچیمن در دهستان عباسی شرقی و دومی تابع روستای قره‌بابا از دهستان اوجان شرقی) وجود دارد. در همان نظر اوّل شباهت آن با زاغلیجه-قریه‌یی از توابع فامنین(پامبولو) همدان-آشکار می‌شود. توپونیم اخیر، گاهی زاغلیچه-شاید تحت تأثیر پسوند ـچه فارسی-نوشته می‌شود.

این سه اسم علی‌القاعده باید با لفظ زاگ>زاج مرتبط باشند. زاج در کیمیاگری و طب دوران اسلامی اهمیت داشته و ترکیبات آن در شیمی مدرن، سولفات‌ها هستند(به انگلیسی: Vitriol)؛ مثلاً زاج ابیض، زینک سولفات، زاج احمر، سولفات کُبالت، زاج اخضر، سولفات آهن، زاج اسود یا زاج اساکفه، سولفید آهن محسوب می‌شود. به نظر می‌رسد که زاج در اصل همان گوگرد(منشأ نهایی کلمۀ گوگرد هم نامعلوم است) بوده است.

در فارسی زاغ، علی‌القاعده، واریانتی از زاگ بوده که علاوه بر اسم پرندۀ معروف(غراب)، در معاجم به معنی رنگ کبود هم ثبت شده است. در واقع زاغ هم به دلیل رنگش باید این نام را دریافت کرده باشد و گرنه در فارسی اسامی متعددی برای آن پرنده وجود دارد.

در محاورۀ ترکی زَی(zey) که بیشک حاصل تحول زَی<زَگ<زاگ بوده، به معنی [مزه یا چیزِ]ترش شدید است و به چیزها و سخنان ناخوشایند هم اطلاق می‌شود. در آناتولی، زاغ(zağ)، علاوه براینکه در بعضی لهجات اسمی برای کلاغ(قارغا) است، به معنی "تند، تیز، برنده، خشن" هم رواجی دارد و بی‌تردید منشأش همین خاصیت حموضت شدید زاج و مشتقاتش بوده است.

ساختِ اسم زگلوجه واضح است؛ الحاقِ پسوند ـجه/ـجا به پسوند ملکیت ـلی/ـلو در توپونیم‌ها به وفور مشاهده می‌شود. در واریانت زاغلیجه/زاغلیجا، احتمالاً تحول زاغ<زاگ رخ داده است. زیرا فرم زاگ با فونولوژی ترکی و قانونِ هماهنگی صائت‎ها و صامت‌ها، مطابقت ندارد. با این حال، احتمال ورود مستقیم فرم زاغ از فارسی یا لهجات محلّی در ترکی منطقۀ فامنین منتفی نیست. این اسامی علی‌القاعده باید دلالت بر وجود معادن سولفات و گوگرد در منطقه داشته باشد.



نوع مطلب : توركجه  یئر آدلاری 

داغ کن - کلوب دات کام
نظرات() 
محمود
چهارشنبه 29 اردیبهشت 1395 01:35 ق.ظ
سلام.
لازم دانستم بگویم که روستای زگلوجه از توابع قره چیمن، در میان مردم منطقه ی مذکور به صورت زَلی (ZƏƏli) تلفظ می شود. طوری که گویا فتحه ی موجود روی حرف (ز) دوبار تلفظ می شود. به بیان دیگر در تلفظ فتحه «مد» صورت می گیرد. با توجه به تلفظ محلی بنظر می رسد ارتباط این کلمه با زَیْ (زاج یا زاگ) درست نباشد. چون این اسم بصورت زغلوجه یا زگلوجه تلفظ نمی شود. و فقط در مکاتبات رسمی به صورت (زگلوجه) نوشته میشود. با تشکر.
پاسخ محمد اردم : سلام و ممنونم از ابراز نظرتان.
آنچه مرقوم کرده اید، مورد تحلیل فوق است. زیرا زی ، همانطور که متن آمده، تلفظ امروزی زگ است. تخفیف صدای ی در کنار یک صامت غیرعادی نیست.
ساغ اولون
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر




Admin Logo
themebox Logo