اطمیش یا اؤده‌میش

نویسنده :محمد اردم
تاریخ:چهارشنبه 18 اسفند 1395-09:51 ب.ظ

اوطمیش/اطمیش قریه‌یی از توابع بخش مرکزی مهاباد، با جمعیت کرد و اهل سنّت است. روستایی هم به نام کوچک اطمیش تابع بخش مرکزی بوکان است. در این مختصر به طرح چند نکتۀ دربارۀ این اسم می‌پردازیم.

در آناتولی حداقل سه نقطه با اسمی مشابه یعنی اؤده‌میش(Ödemiş) وجود دارد؛ ناحیه(ایلچه)یی از توابع ازمیر؛ قریه‌یی از توابعِ ایلچۀ ال‌دیوَن(Eldiven) و تابع بوجاقِ مرکزی ولایت چانقیری/چانکیری؛ روستایی از توابعِ بوجاقِ مرکزیِ ایلچۀ مرکزی ولایت قارابوک. فرم موجود در آذربایجان انعکاس املای قدیمی اسم بوده ط در آن معادلِ د(مثلِ آطه=آدا) است.

***

اؤته‌میش/اؤده‌میش در دنیای ترکی‌زبان هم اسم مشهوری است؛ یکی از طوایف ایل بزرگ سالور(سالغور/سلغُر) اؤدمیش نام داشته و یکی از سرداران قیپچاق در رومانی هم اسم اؤته‌میش داشته است. اؤته‌میش حاجی مؤلف چنگیزنامه، اثری مهم به ترکی چاغاتایی(حدود 1551 میلادی)است. اؤته‌میش گیرای(Ötemiş Giray)از خوانین قازان بود که در جریان محاصرۀ 1551 این شهر، با خیانت اشراف طرفدار مسکو شکست خورد و 1553 با اسم الکساندر غسل تعمید شد.

***

قریه‌یی با نام اؤته‌میش ائلی(Ötemiş Eli) هنوز در کریمه در ناحیۀ کیروف به صورت مخروبه وجود دارد. در ناحیۀ داغستان هم دهی با نامِ اؤته‌میش موجود است که محل سکونتِ ترکان قوموق و در گذشته، مقر خوانین بوده است.

***

باری لفظ اؤته‌میش یا اؤده‌میش از فعل اؤته‌مک(>اؤده‌مک) مشتق شده که معنای اصلی و اوّلیۀ آن "پرداخت کردن/اداء کردن(قرض، دِین، وظیفه، ..) و لذا اؤته‌میش یا اؤده‌میش به معنای "ادای دِین کرده، دارای حساب پاک" خواهد بود. چنین اسمی برای تسمیۀ اشخاص(آنتروپونیم) مناسب خواهد بود.

***

 آیا اطمیشهای آذربایجان و  اؤده‌میش‌های آناتولی در اصل اسم شخص بوده یا از اسم طایفه/اویماق تابع سالور آمده‌اند؟ گرچه دلیلی برای ترجیح یکی بر دیگری ندارم. اما اتنونیم/اسم اویماق را ترجیح می‌دهم. زیرا اسم‌گذاری قراء و قصبات با اسامی قبایل شایع بوده است.




داغ کن - کلوب دات کام
نظرات() 
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر




Admin Logo
themebox Logo