ثمرتو و شبرتو

نویسنده :محمد اردم
تاریخ:دوشنبه 28 فروردین 1396-09:17 ب.ظ


این وجیزه به عزیزی تقدیم می‌شود که اسم شبرتو را

خاطرنشان کرد و فی‌الواقع بانی تحریر این مقال شد.

ثمرتو و شبرتو از توپونیم‌های مغولی است که در تحقیق مینورسکی ذکری از آنها نیست. به طوری که استدلال خواهم کرد، این

 دو اسم علی رغم تفاوتهای ظاهری، واریانت‌های کلمۀ واحدی محسوب می‌شوند:

·        ثمرتو: اسمِ قریه‌یی تابعِ بخش مرکزی و دهستان دول شهرستان اورمیه است. علی‎القاعده با "ثمر" عربی نسبتی ندارد و باید سمرتو نوشته شود.

·        تپۀ ثمرتو: تپه‌ و سایت باستانی در جوار روستای جُلبر از قراء بخشِ مرکزی شهرستان اورمیه بوده و طبعاً املای صحیحش سمرتو خواهد بود.

·        شبرتو(Şebertu): قریه‌یی از توابع بخش چنگ الماس بیجار و دهستان بابارشانی است. واریانت‌های محلی هم در تلفّظ اسم وجود دارد.

·        شبرتو/شیبرتو(Shibertoo/Shebartoo): که فرم Sebarto هم برای آن در اینترنت مشاهده می‌شود و باید واریانتی از آن باشد. نام دشت معروفی در ناحیۀ معروف به شهیدان در شهر بامیان افغانستان بوده و منطقه‌یی هزاره‌نشین است.

 

تحلیلِ اسم

شِبر(Şeber) در مغولی بوریات، شیور(şiwer) در اوردوس(Ordos)، و سیبر/سیبیر(sibir/siber) در مغولی غربی به معنی "زمین مرطوب، مرداب، جنگل مردابی" است(استاروستین و همکاران، فرهنگِ اتیمولوژیک زبانهای آلتاییک، ص1256). تبدیل س>ش و ش>س در مغولی رایج بوده و تحول دو صامت قریب‌المخرج  b و v به یکدیگر در اغلب زبان‌ها مشاهده می‌شود. تبدیل م>ب و ب>م نیز در ترکی و مغولی رایج بوده است. بنابراین سیبر/شیبر در اصل دو واریانت از یک کلمه‌اند. از طرف دیگر پسوند تیپیک مغولی -tU بر مالکیت و دارندگی دلالت می‌کند. لذا معنی شیبرتو/سیبرتو "محل مرطوب، محلّ دارای مرداب و باتلاق، محلّ جنگل مردابی" خواهد بود.

***

گاهی وسوسه می‌شوم که اسم روستای شیویار(قریه‌یی از توابع تیرچایی، بخش کندوان میانه) را هم با این اسامی مقایسه کنم. زیرا تلفّظِ محلّی شیوَر(Şiver) یا شووَر(Şüver) است و به خوبی با این اسامی مطابقت می‌یابد. اما املای شیویار ابهام ایجاد می‌کند. الحال، جرأت نمی‌کنم شیویار را با اسامی فوق بسنجم. احتمال وجود منشأ/اتیمونِ دیگر را اقوی می‌دانم.




داغ کن - کلوب دات کام
نظرات() 
حامد
سه شنبه 19 اردیبهشت 1396 02:27 ق.ظ
سلام
شووَر (شیور) من بیلن آزربایجاندا اوچ دانا وار ایکی کند بیری میانادا و بیری ده چاراویماق دا ، و بیر داغ اهر بولگه سینده کی چوخلی شعییرلر یازیلیب.
من اوزوم چاراویماق شووَریننم و طایفام قره داغلی دی
تاسوفلر اولسون فارسیزه ائلماق اوچون تابلولاردا و رسمی اسنادلاردا شیویار یازیلیر کی بو کلمه نی هاردان گتیریبلر من بیلمیرم ایه سیز بیلیرسیز بیزه ده دئییز؟
پاسخ محمد اردم : سلام
منجه سؤزلرین اوچوده بیرلشدیریلمه‌لی دیر و کؤکنی بو یازی دا آچیقلانیب‌دیر.
ساغ اولون وئردییینیز بیلگی‌لردن اؤترو
حامد
چهارشنبه 6 اردیبهشت 1396 01:37 ق.ظ
سلام قارداش من ازوم شیورلی یام ، ولی نه میانا شیوری بلکه میانانین یاپیشیقیندا چاراویماق بولگه سینده .
بیزیم کندی قدیم یازی لاردا شیور یازیردیلار و سونرا دوندریب شیویار ائلیییب لر . من ائشیتمیشم اهر بولگه سینده بیر بویوک و آدلی داغین آدی دی.
لوطفن ایر بولارین آراسیندا رابیطه اولسا منیده خبرسیز قویما .
یاشا یولون داواملی اولسون
پاسخ محمد اردم : ساغ اولون
من میانا شیور ی نین اسکی املاسینی بیلمیرم. وئردیینیز بیلگی ایشیغیندا اونون بو املاسی نین یئنی اولابیله جه یی دوشونوله بیلر. او زامان بو اوچ شیور/سیبر بیرلشه بیلر و بو یازی داکی بیلگی لرله آجیقلانابیلر
محسن
پنجشنبه 31 فروردین 1396 01:28 ق.ظ
سلام
زنگانین ایجرود بولگه سینده شیوه یازیلان وشووه دییلن بیر کند وار . اونون بیر ایگیسی اولابیلر بو کلمه لرینن؟؟؟
پاسخ محمد اردم : سانمیرام
آیهان همدانلی
سه شنبه 29 فروردین 1396 07:30 ب.ظ
نکته دیگر اینکه اکثریت نام خوانوادگی اهالی روستا ترکمندی است اگرچه امروزه به زبان کردی تکلم می نمایند.
آیهان همدانلی
سه شنبه 29 فروردین 1396 07:21 ب.ظ
استادجان سلام
چوخ ساغل، من اصلا قابل دییلم
پاسخ محمد اردم : اللرینیزه ساغلیق..
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر




Admin Logo
themebox Logo