باینچوب یا باینچو؟

نویسنده :محمد اردم
تاریخ:چهارشنبه 13 اردیبهشت 1396-07:34 ق.ظ

تحریف اسامی همواره با قصد و نیت سوء همراه نیست. در موارد متعددی غرابت اسم و یا شباهت اسمی که معنایش معلوم نیست، با الفاظ آشنا باعث می‌شود مردم عادی و بیش از آنها طبقات تحصیل‌کرده و فضلاء و فصحاء، شکل موجود اسمی را "اشتباه" بدانند و یا آن را عامیانه محسوب کنند. در نتیجه به اصلاح و یا ترویج فرم صحیح یا اصیل و یا ادیبانۀ آن اقدام کنند. از این قسم توپونیم‎ها فراوان است. باینچوب/باینچو، که اسم قریه‌یی از توابع بخش مرکزی سنندج است، چنین سرنوشتی دارد. با آن‌که این اسم در منابع متقدم، مثلاً فرمان کریم خان زند در باب سید سعید باینچویی، همواره باینچو ذکر شده، امروزه  اسم روستا را باینچوب می‌نویسند. گویی باء انتهایی را محذوف عامّه پنداشته و تصحیح می‌کنند.

باری معتقدم که این اسم، مانند اسامی متعدد دیگر در مناطق کردنشین، منشأ مغولی دارد؛ بایچو(Baiçu) یا بایجو(Baicu) اسم مغولی معروفی است. یکی از مشهورترین بایچوها، ژنرال و سپهسالار معروف است که جای چورماغون را گرفت و در شمال غرب ایران و صفحات عراق فرماندهی مغولان را در اختیار داشت. همین بایچو نویان بود که به استقلال  سلاجقۀ روم پایان داد و سلطان سلجوقی کیخسرو ثانی را در جنگ معروف کؤسه‌داغ به هزیمت واداشت. به هر صورت اطلاق اسامی اشخاص/آنتروپونیم‌ها بر مناطق جغرافیایی و بالاخص قراء و قصبات امری شایع بوده است. مینورسکی هم مواردی از اطلاق اسامی مغولی به اعلام جغرافیایی را در مقاله‌اش آورده است. چند نمونه را هم ضبط کرده‌ام که ان شاءالله زمانی منتشر خواهد شد.

در خصوص تبدیل بایچو به باینچو می‌توان گفت که ورود صامت یا مصوت در داخل کلمه، حادثه‌یی است که با توجه به قواعد فونولوژیک و phonotactics زبان‌ها مکرراً اتفاق می‌افتد و epenthesis خوانده می‌شود.

بعدالتحریر

پس از قلمی کردن سطور فوق، به نظرم آمد که این اسم شباهت جالبی با بویانچی ترکی قدیم دارد. بویانچی واریانت‌های متفاوتی نظیر مویانچی و میانچی هم دارد و مشتق از بویان(=ثواب، اجر دینی) بوده و مجموعاً به معنی "اهل ثواب، صالح، متدیّن" دارد و البته اسمی نسبتاً رایجی در جوامع بودایی ترک و مغول بوده است. گرچه این اسم وسوسه کننده است-بالاخص که در آن نیازی به توجیه افزودن ن/n در داخل کلمه نیست- اما تبدیل صدای u به ā در هجای اوّل به سختی قابل توجیه به نظر می‌رسد. یعنی همچنان تحلیل اوّل را اقوی می‌دانم.

با آنکه به قطع و یقین نرسیدم، اما ظاهراً توپونیم بویانچی در داخل ایران وجود داشته. این نکته را از پسوند چند نام خانوادگی حدس می‌زنم. بسیاری از روستاها در طول تاریخ اسمشان تغییر کرده و به قول مسئولان، فقط بعد از انقلاب، حدود 30 هزار روستا در ایران خالی از سکنه و لذا متروکه شده است. ممکن بویانچی مزبور هم در اصل اسم روستایی بوده که اینک متروکه شده یا از نقشۀ جغرافیا حذف شده است. نمونه‌های نابودی اَعلام و بقای آنها در اسامی افراد هم کم نیست.




داغ کن - کلوب دات کام
نظرات() 
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر




Admin Logo
themebox Logo