قویطول

نویسنده :محمد اردم
تاریخ:چهارشنبه 14 تیر 1396-08:31 ب.ظ

در توپونیمی مناطق ترک‌نشین و کردنشین ایران حداقل شش روستا با نام قویطول وجود دارد:

1.      قیطول: روستایی از توابع بخش گوار، شهرستان گیلانغرب، استان کرمانشاه.

2.      قیطول: روستایی از توابع بخش بیستون، شهرستان هرسین،  استان کرمانشاه.

3.      قیطول: روستایی از توابع بخش طارم سفلی، شهرستان قزوین.

4.      قیطول: روستایی از توابع بخش زنجانرود، شهرستان زنجان.

5.      قیطول: روستایی از توابع اؤنگوت غربی، شهرستان مغان.

6.       قیطول: از روستاهای دهستان آبش‌احمد، بخش آبش‌احمد، شهرستان کلیبر.

·        حداقل یک قویتول(Kuytul) هم در آناتولی وجود دارد: روستایی از توابع تورهال در ولایتِ توقات.

***

در متون عصر ایلخانی و تیموری قیطول/قویطول/قیتول و..در متون تاریخی مکرراً دیده می‌شود و در فرهنگها هم ضبط شده است. عموماً معنای آن "اردوگاه، قرارگاه، اقامتگاه، استراحتگاه سپاهیان، قلعه و استحکامات" تلقی می‌شود. گرهارد دؤرفر در قویتول(مادۀ 317) بحثی تفصیلی دارد. بنا بر نقلِ وی، محققینی نظیر مینورسکی(احتمالاً به واسطۀ املای قیتول)، قویطول را qaitul خوانده و آن را با فعل قاییتماق(=برگشتن) ترکی مرتبط کرده‌اند. اما اشکال کار در اینجاست که شکل صحیح واژه، فرمی که در لهجات آناتولی هم ثبت شده است، قویتول(koytul/kuytul) است. به زعم دؤرفر، احتمالاً منشأ کلمه qoyi(=قفا، پُشت‌ِ سر) مغولی و فعلِ *qoyid- به اضافۀ پسوند –ğul است. قویتول در روسی و بعضی لهجات ترکی(آناتولی و تووا) هم دخیل شده است. لذا شاید نتوان همۀ نامگذاری‌ها را به مغولان منتسب دانست. اما از آنجا که قویتول در ترکی آذربایجان بر جای نمانده، احتمال تسمیه توسط مغولان قوی‌تر است. ضمن آن که قویتول-همان طور که دؤرفر اشاره می‌کند-معادل خوبی(آغروق) در ترکی داشته است. ربط قویتول و قویتو(kuytu) در ترکی عثمانی و ترکی جدید"محلّ متروکه، مکان سوت و کور، گودی و مغاک، محل دور از نور و باد" هم جالب توجه است. شباهت qoyitu در مغولی "قفا، پشت سر" چشمگیر است. بویژه آن‌که اتیمولوژی‌های پیشنهادی برای قویتو رصایت‌بخش نیستند. ضمناً خلط معنایی هم رخ  داده و برای مثال در لهجات توقات(اربعا) و سامسون (چارشامبا)، قویتو معنای "اقامتگاه و مقرّ" هم کسب کرده است.




داغ کن - کلوب دات کام
نظرات() 
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر




Admin Logo
themebox Logo