بکتر

نویسنده :محمد اردم
تاریخ:جمعه 23 تیر 1396-11:25 ب.ظ

حسب اطلاع دو نقطۀ جغرافیایی در ایران نام بکتر(با ضبط لاتین baktar) وجود دارد:

1.      بکتر علیا: روستایی تابع بخش مرکزی(دهستان خدابنده‌لو) شهرستان صحنه در استان کرمانشاه.

2.      بکتر سفلی: قریه‌یی تابع بخش، دهستان و شهرستان مزبور در بالا.

اهالی هر دو روستا اهل حق محسوب شده و کردی‌زبان‌اند. در بکتر سفلی امام‌زاده‎یی موسوم به "دده بکتر" مدفون است که مزارش زائرانی دارد.

***

بکتر در میان اَعلام مغولی اسمی نسبتاً رایج است. ریباتسکی(ص236)، چندین شخصیت مغولی را با این اسم ذکر می‌کند که یکی از آنان برادر ناتنی تموجین بوده است. ریباتسکی سه اتیمولوژی احتمالی برای بکتر نقل می‌کند:

1.      بگ(bäg) ترکی/اویغوری قدیم(=بیگ)>Begder/bekter

2.      بَرک/بَک(kärk/bäb)(= محکم، استوار ، ثابت) > bekter/bekder

3.      بکتر (bäktär) دخیل از ترکی؛ در خالخا(مغولی استاندارد معاصر) هم بگتر وجود دارد و به معنی "زره، جوشن" بوده است.

بگتر به این معنا در فارسی هم ضبط شده و فرهنگ‌های فارسی عموماً آن را دخیل از ترکی و چاغاتایی دانسته‌اند. اما منشأ نهایی بگتر مجهول است. تیتسه به نقل از دؤرفر آن را در ترکی عثمانی دخیل از فارسی دانسته است. البته دؤرفر در مدخل مربوطه منشأ کلمه را فقط با علامت استفهام (؟) آورده و دربارۀ منشأش اظهار نظر نهایی نمی‌کند. شاید مراد تیتسه وساطت فارسی بین ترکی عثمانی و ترکی شرقی باشد.

***

باری کثرت توپونیم‌های مغولی در نقاط کردنشین امری بدیهی است. تبدیل اسامی خاص/آنتروپونیم به توپونیم هم کاملاً شایع بوده است. لذا مانعی در قبول این تحلیل مشاهده نمی‌شود. اما با توجه به اسم دهستان خدابنده‌لو و احتمال حضور ترکان خدابنده‌لو در این صفحات، این احتمال را نمی توان منتفی دانست که بکتر در اصل نام فردی ترکی زبان بوده باشد. لقب دده، در نام ولی(؟)/صوفی(؟)/عالم(؟) صاحب مزار در بکتر سفلی هم، این حدس را تقویت می کند و در عین حال احتمال تبدیل آنتروپونیم به توپونیم را تأیید و تحکیم می‌کند. گرچه این احتمال هم منتفی نیست که ترکان بعدها، بر مقبره‌یی باقیمانده از مغولان، لقبی ترکی نهاده باشند.




داغ کن - کلوب دات کام
نظرات() 
محمد
یکشنبه 25 تیر 1396 12:33 ب.ظ
ساغ اول
چو بیلگین سن
پاسخ محمد اردم : ساغ اولون
ایهان همدانلی
شنبه 24 تیر 1396 12:13 ق.ظ
اصلیندا بو خدابنده لو طایفاسی ادامه سسرزمین ازربایجاندیر بو منطقه سونقور جنوبینداواقعدیر
بوندان باشقا بیز ازربایجاتدا اوچ خدابنده لو منطقه سی واریمیز بیری صحن ده بیری زنجان جنوبوندا و بیری ده قدیم غرب همدانا دییرمیشلر کی مع الاسف ایندی او ادی پوزوبلار
آیهان همدانلی
شنبه 24 تیر 1396 12:08 ق.ظ
سلاملار
مینورسکی اوز مقاله سیتده قید ادیر که خدابنده لو ایلی بوردا ساکندیلر و اونلارلا دانیشیب
یاشاسین خوجام
پاسخ محمد اردم : سلام ساغ اولون وئردییینبز بیلگی لردن اؤترو!
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر




Admin Logo
themebox Logo