تبلیغات
قوپونتولار: تورکجه اوزرینه دوشونمه لر - اسکی خرمن‌لر XXIV

اسکی خرمن‌لر XXIV

نویسنده :محمد اردم
تاریخ:یکشنبه 5 شهریور 1396-02:44 ب.ظ

اسکی خرمن‌لر XXIV

143.هولا(hola): خرمن دؤیمک/دؤومک". هولا قوشماق و هولا چکمک دئییم‌لری ده وار. سؤزجویو ماراغادا ائشیتمیشدیم. هادی به‌یین یازدیغینما گؤره، قاراداغ و باشقا یئرلرده ده وار. آراشدیرمالاریما گؤره آنادولو آغیزلاریندا بو سؤزجوک یوخ‌دور. یازیلی فارسجادا دا گؤرونمور. آنجاق یئرلی فارسجالاردا و دیللرده وار. ایلک اولاراق قاشقایجادان باشلایاق: آنلاشیلان قاشقای تورکجه‌سینده، هولا، هالای سؤزجویونه بنزدیلیب و اونا قاریشیب‌دیر. "قاشقایی سؤزلوگو"نه گؤره :"هولای(holay): خرمنکوبی( هالای و هلئی)" (814.ص). هالای ماده‌سینده ایسه ": 1. پای‌کوبی، 2. خرمنکوبی(هلئی)" وار(797.ص). هلئی(heley) ماده‌سینه گلینجه :"1. کوبیدن، زیر پا له کردن، 2. موسیقی مقامی، 3. نام آهنگی در موسیقی.." و بیرده "هلئی ائدمک" وار:"کوبیدن، زیر پا له کردن، خرمنکوبی.."(ص805) آچیقلامالارینی گؤروروک. منجه بوردا هالای و هولا[ی] آیری توتولمالی. یئرلی فارسجا و باشقا دیللره گلینجه، اؤیرندیک‌لریم بونلار:"هوله (houla) [بختیاری ائلی‌نین دیلینه باغلی گتوند لهجه‌سینده] "دؤیمک" و "هوله کردن: خرمن دؤیمک" دیر. مازندران‌دا هوله :"آت‌لا خرمن دؤیمک"دیر. کرمانشاه(هرسین)دا، اؤکوزلری بیربیرینه باغلاماق(خرمن دؤیمک اوچون) معناسیندادیر. اراک بؤلگه‌سی آغیزلاریندا(فارسجا و تورکجه آغیزلاردا)، هوله: خرمن دؤیمک دیر. سونوج اولاراق، منجه سؤزجوک اسکی یئرلی دیللردن قالینتی ساییلمالی و تورکجه‌میزه قونشو دیللردن آلینج‎دیر. هادی به‌یین سس تقلیدینه دایاندیردیغی آچیقلاما دویوروجو گؤرونمور.

144.کَلَم(kelem):"فرقلی تورلری اولان، یارپاق‌لاری و یا گؤوده‌سی یئییلن مشهور بیتگی". سؤزجویون دیلیمیزه فارسجادان گئچدییی آچیق‌دیر. فارسجادا کلم'ین کَرْنَب، کَرَم کیمی یان-بیچیم‌لری ده وار. یئرلی فارسجالاردا باشقا آدلار دا  وار؛ قنبط و قمریت کیمی(کلم قمری: داش کلم، بوردان گلمه‌لی). قنبیط عربجه‌ده ده یایقین‌دیر و قرنبیط کیمی یان-بیچیم‌لری ده وار. آنلاشیلان بوتون بو سؤزجوک‌لرین قایناغی، یونانجا krambi اولاجاق‌دیر. تورکیه تورکجه‌سینده، کلمه یئرینه لاهانا/لاخانا(lahana) وار. کلم، آنادولودا دا بؤیوک یایقین‌لیق قازانیب‌دیر؛ کوتاهیادان توتون قارص، موغلا، ماراش، سینوپ و بورسا کیمی ولایتلرده و بؤلگه‎لرده گؤرونور. لاهانا ایسه ایستانبول لهجه‌سینه و یازی دیلینه عایددیر. لاخانا اسکی یونانجا laxanon (=سبزه، گؤیرتی، یاشیلجا)دان گلدییی بیلینیر و تورکیه‌ده لاهانا تورشوسو مشهوردور.

145.کَردی(kerdi)"یئر/تارلادان، دووارجیق‎لارلا بیر زاد اکمک اوچون آیریلان یئر پارچاسی، لَک/اؤولک". آنادولو آغیزلاریندا، بنزر معنادا کرده(kerde) اولدوغو کیمی کردی(kerdi) ده وار. حسن ارن سؤزلویونده "کؤکنی‎نی بیلمییوروز" یازاراق کلمه‌نین قایناغی‌نی بیلدیرمز. هادی به‌ی دیل دنیز‌ده، کردی‎نی کرتمک (=کسمک) فعلینه باغلار و فارسجا "کرت" ایله "کرتی" سؤزجوک‌لری‌نی ده تورکجه‎دن گئچدیک‌لرینی  دیله گتیرر. آنجاق بو گؤروش دوغرو ساییلماز. فارسجادا، معین سؤزلویونه گؤره "کردو" بیچیمی ده وار. بعضی ایچ ایران تورکجه‌لرینده بو بیچیم‌ ده گؤرونور. کلمه اینگیلیزجه Garden(و آوروپا دیللرینده‌کی بنزر بیچیم‌لرله) توتوشدوردوغوموز زامان، کؤکنی‌نین فارسجا اولابیله‌جه‌یینی دوشونه‌بیلیریک. آیریجا اسکی یئرلی و بین‌النهرین دیللریندن قالما دا اولابیلر.

146. کَرؤووز(kerövüz):"کرفس اولاراق بیلینن سبزه/یاشیلجا". سؤزجویون بو بیچیمی‎نی ماراغادا ائشیتمیشم. تورکیه‌ده کَرَویز(kereviz) اولاراق گؤرولور. بیر چوخ بؤلگه‌ده، یئنیجه فارسجادان گئچن "کرفس" ده، آز-چوخ فرقله یاشار. ماراغادا "کَرؤووز"، داها چوخ کرفس و جعفری جینسی‌ندن اولان و جعفری‌دن ایری/قالین، کرفس‌دن اینجه/کیچیک یارپاق‌لاری اولان بیر بیتگی دیر و تورشو قویماق‌دا ایشله‌نیر. نه ایسه سؤزجوک عربجه-فارسجا کرفس‌دن آیریلماز. عربجه‌ده‌کی سؤزجوک مؤحتملن سوریانیجه/آرامجادان گلیر. بو دیل‌ده جعفری و کرفس'ین آدی، kraps و krapsā اولاراق گؤرونور. آوروپا دیللرینده‌کی Celery یونانجادان گلسه‌ده، یونانجا سؤزجویون کؤکنی بللی ده‌ییل و آلینتی اولاجاق‌دیر.

147.پاخلا(paxla):"بیر ایللیک قابوقلو و لوبیه‌ کیمی دنلری اولان بیتگی". فارسجادا باقله/باقلا/باقلی کیمی یازیم‌لاری وار. اسکی‌دن درمان اوچون و داوالیق اولاراق اکیلن بیتگی بوگون داها چوخ قوروسونو/ یاشینی پیشیریب یئمک و یا دویو ایله پیلوونو حاضیرلاماق اوچون اکیلیر. آنلاشیلدیغی کیمی فارسجا و تورکجه بیچیم‌لرین قایناغی بیر اولمالی؛ ایکی‎سی ده عربجه "باقله: بیتگی، گؤیرتی"دن گلیر. تورکیه ده باقلا (bakla) اولاراق یاشار.

148.بادیمجان(badımcan):" یئرآلماسی‌گیل عایله‌سیندن، قارا، اوزونسوو میوه‌سی اولان بیتگی". آذربایجان‎دا بعضی بؤلگه‌لرده، قارابادیمجان آدلاندیریلیب، "قیرمیزی بادیمجان" یعنی پامادور'دان آییرد ائدیلیر. بیر چوخ دیل‌ده گؤرولن "بادمجان"، فارسجا "پاتنگان"دان عربجه‌لشدییی دوشونولور. بیلیندییی کیمی، کلمه‌نین کؤکنی-بیتگی‌نین آناوطنی اولاراق بیلینن-هیندیستان‌دادیر؛ سانسکریتجه vatigagama دان گلدییی دوشونولور. آوروپا دیللریندن فرانسیزجا و اینگیلیزجه‌ده aubergine، ایسپانیولجا یولویلا عربجه البادنجان‌دان گلیر. آذربایجان‌دا، بادیمجان، دولما، قیزارتما و تورشو اوچون ایشله‌نیر و اسکی‌لری داها چوخ ائو باخچالاریندا اکیلیردی. تورکیه‌ده کلمه‌نین فرقلی بیچیم‌لری اولسادا، بوگون پاتلیجان(patlıcan) اَن یایقین شکیل ساییلیر.

149. سو(su):اکینچی‌لیک ایش‌لری‌نین اساس احتیاج‌لاریندا بیری‌دیر. اسکی تورکجه‌دن بری سوو(suw) و بنزر بیچیم‌لرده دیلیمیزده یاشایان سؤزجوک، آشاغی-یوخاری بوتون تورک دیللرینده بو بیچیم‌ده‌دیر. سو'یو موغولجادا usu(n) ایله توتوشدوروب، ایکی‎سینه اورتاق آلتایجا قایناق آختاران‌لار دا وار. آذربایجان دا سو قایناق‌لاری‌نین باشلیجالاری بونلار:

الف)قویو(quyu): کلمه‌نین اوزرینه باشقا بیر یازی‌دا دوردوق و یئرآدلاریمیزدا گئچن اؤرنک‌لری‌ده مومکون اولدوقجا سایدیق.

ب)چای(çay):کلمه داها غرب تورکجه‌سینده گؤرولور و اَن چوخ آذربایجان‌دا یایقین‌دیر. کلمه‌نین آلینتی اولدوغونو و بیر دوغو ایران دیلی‌ندن(قارشیلاشدیرین فارسجا و پهلویجه:چاه/چا) گلدییی‌نی سؤیله‌ین‌لر وار. آنادولودا ایرماق(ırmak) یایقین ساییلیر بو معنادا و ییرماق/یارماق فعلیندن گلدییی دوشونولور (چای‌لار یاتاق‌لارینی یاریب، درین‌لشدیردیک‌لری اوچون). اسکی تورکجه‌ده داها چوخ اؤگوز(ögüz) وارایدی و بوگون ده بیر چوخ تورک دیلینده یاشار.

ج)بولاق(bulaq):"یئردن چیخان سو قایناغی". بولاماق "قایناییب چیخماق" فعلیندن گلدییی دوشونولور. بولاق ایله قورولان مینلرجه یئرآدیمیز وار. قاهره‌نین یاخیندا واقع اولان و مطبعه‌لریله مشهور اولان "بولاق" دا، تورکجه‌ اولدوغو سؤیله‌نیر. آنادولونون دوغو کسیمی‌ندن بولاق یایقین‌کن، باتی آنادولودا، پینار(pınar) ایشلک‌دیر. اسکی تورکجه مینگار/مینغار(mıŋar) و غرب تورکجه‌سینده puŋar و پینار اولاراق گئچن سؤزجوک، *بونغاماق "قایناییب چیخماق" فعلیندن گلدییی سانیلیر. دیلیمیزده بیلدیییمه گؤره بعضی یئرآدلاریندا گؤرونور؛ آغ‌مینار(ملیک کندی‌نین گؤودیل دهستانینا باغلی کند)، بینارداغی (اورمو دا داغ آدی) بو کلمه‌نین قالینتی‌سی ساییلیر. آیریجا قاینارجا/قینرجه ده‌ دیلیمیزده بولاق معناسیندا دیر. بوگون بیر چوخ یئرآدیندا یاشایان(زنجان، بیجار، خدابنده، رزن و تاکستان‌دا بو آدی داشییان کندلر وار)، بیر چوخ تورک دیلینده هله‌ده اسکی ایشلک‌لییی‌نی قوروماق‌دادیر. بعضی آغیزلاریمیزدا گؤزه (göze)ده وار "بولاق" قارشیلیغی. گؤزه آنادولو آغیزلاریندا دا گؤرونور و فارسجا "چشمه" ایله عربجه "عین" کیمی سؤزجوک‌لرله قیاس ائدیله‌بیلیر. آنجاق کلمه‌نین فارسجا "چشمه" تأثیری آلتیندا اورتایا چیخابیله‎جه‌یی ده دوشونوله‌بیلر.

د)کهریز(kehriz): فارسجادا کاریز و قنات اولاراق بیلینن، "یئر آلتی‌ندان قویولارین بیرلشدیرمه‎سییله اورتایا چیخاریلان سیستم". آذربایجان‌دا داها چوخ یئر آدلاریندا گؤرونور و فارسجادان آلیندیغی آچیق‌دیر. آنادولودا سانیرام یالنیز ارزروم کهریز وار.

هـ)گؤل(göl):"چای و یا بولاق سولارینی بیریکدیرمک اوچون اؤنونه چکیلن سدّ و بو سدّین دالینداکی سو". گؤل‌لرده داها چوخ گئجه‌لری سو ییغیلیردی و گوندوز، سو گور اولاراق باغ‌لارا و زمی‌لره یول‌لانیردی. گؤل اسکی تورکجه‌ده‌کی کؤل(köl)دن گلیر و یئرآدلاریمیزدا دا چوخ گؤرونور.

سو'دان سؤز دوشومش‌کن، سووارماق(suvarmaq) فعلیندن ده ایکی کلمه سؤز ائتمک ده فایدا وار. سووارماق عثمانلیجادا و آنادولو آغیزلاریندا وارکن، تورکیه تورکجه‌سی‌نین یازی دیلینده داها چوخ سولاماق(sulamak) وار. سووارماق اسکی تورکجه‌ده‌کی "سوو" بیچیمی‌نی قوروموش. ایستانبول تورکجه‌سینده، سووارماق یالنیز "حیوان‎لارا سو وئرمک" معناسی وار. سولاماق ایسه آذربایجان‎داکی سووراماق فعلی‌نین قارشیلیغی دیر. سولاماق آذربایجان‌دا "سو سَپمک، سو چیله‌مک"(فارسجا:آب‌پاشی) دئمک‌دیر. سووارماق/سووارما فارسجا آبیاری‌نین قارشیلیغی‌دیر. سو آرخ‎لارینی قورویوب و آشیب گئتمه‌سی‌نی، اوغورلانماسی‌نی، داشماسی‌نی ..گودَن آداما بیر چوخ بؤلگه‌ده سوباشی(subaşı) و سوبیگی/ سوبه‎یی(subeyi) آدی وئریلیرکن، بعضی بؤلگه‌لرده ایسه، فارسجادان آلینج اولان "میراب" کلمه‌سی بو معنادا ایشله‌نیر. 

150.دَیینمک(deyinmek):"آشیری درجه‌ده یئتیشمک(اکین، میوه و..)، واغاما گئتمک". کلمه‌نین دَیمک /دَگمک فعلی‌نین دؤنوشلو حالی اولدوغو آچیق‌دیر. دگمک اسکی تورکجه‌دن بری "بیر یئره چاتماق، دایانماق" معناسی وار. دَیینمک ایسه عثمانلی قایناق‌لاریندا "قاووشماق، واصل اولماق" دئمک‌دیر. آنادولو آغیزلاریندا "صحتی پوزولماق، دردلنمک" معناسی وار(نییده ده). بو ایسه بیزیم معنادان ایره‌لی گئتمه‌دیر. منجه فعل "یئتیشمک" فعلی ایله قیاسلانمالی. او زامان، ده‌یینمک "میوه/اکین'ین دریلمه واختی" یئتیشدییینی بیلدیریر.




داغ کن - کلوب دات کام
گؤروش‌لر() 
آیهان همدانلی
یکشنبه 5 شهریور 1396 11:09 ب.ظ
سلاملار خوجام
همداندا دا بیر کند وار ادی کرووس فارسجا کرفس دییرلر
پاسخ محمد اردم : سلاملار
بورداکی کلمه اولابیلر.
ساغ اولون
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر




Admin Logo
themebox Logo