تبلیغات
قوپونتولار: تورکجه اوزرینه دوشونمه لر - داغینیق دوزلتمه‌لر-4

داغینیق دوزلتمه‌لر-4

نویسنده :محمد اردم
تاریخ:چهارشنبه 12 مهر 1396-05:18 ب.ظ

سونرادان اؤیرندیییم، آییرد ائتدیییم بیلگی‌لری، اؤنجه‌کی یازی‌لارلا بیرلشدیرمک اوچون، ایندیلک بوردا یازیرام:

1

بو اَکَره ماجراسی بیتمک بیلمیر سانکی! آنادولو دا اون آلتی یئر آدی وار اکرک و آکاراک(akrak) بیچیمی‎نده. ارمنیجه اولاجاق‌لار. ماشاءالله هامیسی ده‌ییشدیریلمیش! نیشانیان'ین آراشدیرماسینا گؤره، ارمنیجه‌ده "چیفت‌لیک، زمی، تارلا" دئمک‌دیر. بیزیم سؤزجوک‌دن بوردان گله‌بیلرمی؟ بیر یانا یازیلسین ایندی‌لیک.

2

به فهرست اسامی مرکب با صوفی در مقالت "انعکاس تصوف در توپونیمی"، باید "صوفیلار" را هم افزود که قریه‎یی از توابع دهستان قرانقوی در بخشِ مرکزی هشترود قرار دارد و از املای آن هم برمی‌آید که باید Sofular تلفظ شود و نه Sufiler.

3

ـالاق/ـه‌لک اکی‎نین تؤره‌مه‌لرینه، آشاغیداکی اؤرنک‌ ده اکلنمه‌لی‌دیر:

·        قاپالاق(qapalaq):"(قاراداغ‌دا) کیچیک قاپی" دئمک‌دیر. سؤزجوک "قاپی"دان گلمه‌لی‌دیر. "قاپاق"دان گلمه‌سی معنا باخیمی‌ندان بیر آز چ تین گؤرونور. کلمه‎نین آنادولو آغیزلاریندا گؤرونمه‌مه‌‎سی، اونون یئنی اولابیله‌جه‌یی‌نی گؤستریر. او زامان اسکی تورکجه‌ده‌کی قاپیغ‌دان گلمه‎سینی دوشونمک، یانلیش اولار.

4

به فهرست شواهد "پروفایلی از یک پسوند" سه مثال زیر را هم باید اضافه کرد:

1.      چیرپاجاق(çırpacaq):"چوبی که با آن پشم را بزنند تا از هم باز شود"(منطقۀ اورمیه).

2.      سئوینه‌جک(sévinecek):"ذوق‎زده، سُرور[بالاخص زودهنگام]". به نظر می‌رسد در این کلمه نوعی انحراف از معنای اصلی رخ داده و معنای اوریژینال آن، احتمالاً "مژدگانی، مژده" بوده است. کلمه در آناتولی ضبط نشده است.

3.      *اییرَنجه‌ک(*iyrencek):"مشمئز کننده، کریه، مکروه، مردود". کلمه‌یی با این هیأت نشنیده‌ام. اما فرم ایرگنجک‌لی(irgencekli) شایع است. در بعضی لهجات به جای اییرنمک<ایگرنمک، فرم مقلوب آن یعنی ایرگنمک وجود دارد و ایرگنجک‌لی از آن مشتق شده است. آنچه به صورت فوق آوردم، در آناتولی وجود دارد و می‌تواند در زبان ادبی و کتابت هم به کار آید. اییره‌نجک برخلاف اغلب مشتقات پسوند فوق، به جای محصولی محسوس و ملموس یعنی کانکرت، واژه‌یی با مفهومی انتزاعی و غیرمادی ایجاد کرده است.

5

اسامی مرکب از اؤلنگ در افغانستان هم به وفور دیده می‌شود بالاخص در مناطق هزاره‌نشین. از آن جمله است میرزا اؤلنگ و یکه‌اؤلنگ(=چمن وسیع و بزرگ). این دومی یکاولنگ هم کتابت و تلفظ می‌شود و ظاهراً با یک و یکّه در فارسی هم خلط شده است.

ییلاقی در اطراف قریۀ مرغئی ساوه هم نام "آت اؤلن" دارد[1]. چنین موقعیتی احتمال اؤلن<اؤلنگ را تقویت می‌کند.

6

زومار کلمه‌سی اوزرینه شوبهه‎ ایله بیر زادلار یازمیشدیم. سانیرام کلمه‎نین ارمنیجه‌دن گلدییی، اؤنملی بیر گؤروش اولاراق اورتایا آتیلابیلر. نه‎دن می؟ ارمنیجه‌ده(فرقلی بیچیم‌لریله)؛ dzmer, dzmerr, zimer, zmer و.. "قیش" دئمک‌دیر و zimeri/zmera "قیشلاق" معناسیندادیر. بیلیندییی کیمی "زومار"دا، "قیشا ساخلانان تاخیل، یئمک و.." معنالارینی داشیماق‌دادیر.

7

در تأیید و تکمیل آنچه در باب یکن/یکان مکتوب شده بود، اضافه کنم که در منابع عصر صفوی و مثلاً اثر موسوم به تاریخ قزلباشان، از امیری به نام "یکان بیگ" یاد می‌شود[2]. این نکته نیز مؤید، رواج لقب به صورت اسم است.

8

به شواهد مطلب "گؤرآل"، باید شاهد زیر را هم اضافه کرد:

·        چال-چاققیش(çal-çaqqış):"تلاش و تقلّا، فعالیت[معمولاً تؤام با شوق اما کم‌اثر]". از افعال چالماق (=کوبیدن، جنگیدن) و چاققیشماق(=برخورد کردن، مصادمت کردن) مشتق شده است.

9

در مطلب "تالوار" اشاره‌یی به تالا کردم. همان طور که دوستان در کامنت‌ها گفته‌اند، تالا در آذربایجان به معنی "قطعه زمین" موجود است. در تاجیکی "تاله"، به معنی "گردنه، زمین مسطح در بالای کوهها" وجود دارد. همان طور که اشاره کرده‌ بودم، تالا در مغولی به "استپ، [فضای] مسطح" اطلاق شده است. تالا'ی موجود در آذربایجان و تاجیکی از همین لفظ مغولی است.

10

"چیمخیرماق و بنزرلری" آدلی یازی‌دا، اؤرنک‌لره آشاغیداکی‌لاری آرتیرمالییق:

1.      وایخیرماق(vayxırmaq):"ایتی وورورکن چیخاردیغی سس". سس تقلیدی اولان "وای"دان گلدییی آچیق‌دیر و سؤزجوک آذربایجان ساحه‌سینه مخصوص ساییلمالی.

2.      هووخورماق/هاوخیرماق(hovxurmaq/havxırmaq):"[سویوق هاوادا] پوفله‌مک‌له اللری و.. قیزیشدیرماق/ایسیتماق". هاوقیرماق(havkırmak)، آنادولودا "هورمک، نعره چکمک" معنالاری وار. نییده آغزیندا، هاوقورماق(havkurmaq) "پوفله‎مک‌له سویوق بیر زادی قیزدیرماق و یا ایستی بیر زادی سویوتماق" دئمک دیر.  بو سؤزجوک‌لرین سس تقلیدیندن گلدیک‌لری آچیق‌دیر. آیریجا تورکیه‌ده، هاولاماق (havlamak) "[ایت و..]هورمک" معناسیندادیر و بو سؤزجوک‌لرین قایناغی اولان هاو/هوو اوردا دا وار. "هاپ-هاپ" تورکجه‌میزده و "هاف-هاف" فارسجا کؤپک سسی‎نین تقلیدی ساییلیر و اوشاق دیلینده، تورکجه‌ده هاپی، فارسجادا دا هاپو بو سس  تقلیدی‌نین باشقا محصول‌لاری ساییلیر.


[1]  خسرو میرحسینی، ساوه در گذر تاریخ(زرندیه، آوه، خرقان، نوبران)، تهران: راز نهان، 1391. ص208.

[2]  تاریخ قزلباشان(تألیف بین 1007 و 1013)، به اهتمام: میرهاشم محدث ارموی، تهران: انتشارات بهنام، 1362. ص27.




داغ کن - کلوب دات کام
نظرات() 
رضا جنتی
شنبه 22 مهر 1396 06:47 ب.ظ
وایخیرماق
هایقیرماق گیبی بیر سؤزجوکتور
پاسخ محمد اردم : سلاملا
هایقیرماق معناسیندا وارسا من ائشیتمه‎میشم..
ساغ اولون
شنبه 22 مهر 1396 06:40 ب.ظ
خوی‌دا ولدییان کندین‌ده ده اؤلن دییه بیر یئر وار

مرتع آنلامیندا اولمالی بو اؤلن
پاسخ محمد اردم : ساغ اولون منجه ده بو گؤروش دوغرو
داش بولاق
دوشنبه 17 مهر 1396 10:11 ق.ظ
سلام استاد
یورولمییاسیز گوزل یازیلاردی الیز قولوز وار اولسون

چاراویماق دا بیزیم کندیده (علی بیگلو- آلی بیلی) بیر چیمن وار اونا ملی (ملک) اؤلن دئییریک ... اولا بیلر بودا ائله اؤلنگ اولا بیلر ... ملک اؤلنگ

بیرده بیزیم منطقه ده صوفی ائله سیز یازدیغیز کیمی sofu دئییلیر ... قره صوفی ... کند ادیدیر
پاسخ محمد اردم : ساغ اولون وئدریینیز گؤزل بیلگی لردن اؤترو
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر




Admin Logo
themebox Logo