تبلیغات
قوپونتولار: تورکجه اوزرینه دوشونمه لر - کؤپوشگه‌مک-1

کؤپوشگه‌مک-1

نویسنده :محمد اردم
تاریخ:دوشنبه 24 مهر 1396-08:28 ق.ظ

تورکجه‌میزده بعض‌دن آنلاشیلماسی چتین گؤرولن سؤزجوک‌لره راست گلینیر. بیر سوره فیکریمی مشغول ائدن سؤزجوک‌لردن بیری ده بو کؤپوشگه‌مک(köpüşgemek) "خمیر(و بنزرلری‌نین) شیشیب ایچی‌نین کؤپوک‌لرله دولماسی، دووارداکی گَج/گَژ‌لرین شیشیب قابارماسی، تخمیر اولماق" اولدو. کؤپمک و کؤپورمک(köpürmek) "کؤپوک‌لنمک، کؤپوک چیخارماق"دان گلدییی آچیق‌دیر. آنجاق، دیل بیلگی‌سی کتابلاریندا شگه‌-(مک) کیمی فعل‌دن فعل‌قوران اک قید اولونماز. بونا بنزر ایکی فعل داها بیلیرم تورکجه‌میزده:

1.      اؤلوشگه‎مک(ölüşgemek):"سولماق، [بیتگی/چیچک و..]سوسوزلوق‌دان دیریلییی و پارلاقلیغی‌نین گئتمه‌سی (فارسجاسی: پژمردن، پلاسیدن)". آذربایجان‌دان باشقا، دوغو آنادولودا، وان و ایغدیر آغیزلاریندا گؤرونور و بئله‌لیک‌له آذربایجان لهجه‌لرینه مخصوص ساییلمالی.

2.      قوروشقاماق(quruşqamaq):"آزجا قوروماق[چؤره‌ک و..]، یارانین اوستونه قابوق گلیب برکیمه‌سی". بودا کؤپوشگه‌مک کیمی آذربایجان ساحه‌سینه مخصوص ساییلمالی.

باشقا بیر اؤرنه‌یه راستلامادیم. پرفسور مارسل اردال'ین "اسکی تورکجه‌ده سؤز تؤره‌تیمی" آدلی اثرینده گزینیرکن، بیر اؤرنه‌یه داها توش گلدیم. اسکی تورکجه‌ده، ییدیشماق(yıdışmaq) "قوخوماق، عطیر ساچماق" وار و بوگونکو دیلیمیزده "ایی" اولاراق گلیشن کلمه‌نین اسکی بیچیمی یید(yıd)دان تؤره‌دییی آنلاشیلیر. پرفسور اردال بورداکی اکی، +(x)(r)KA-  اکی‌نین بیر یان بیچیمی ساییر. او زامان بو اکی و دیلیمیزده‌کی اؤرنک‌لرینی گؤزدن گئچیرمک‌ده فایدا وار دییه دوشونورم.

اسکی تورکجه‌ده

مارسل اردال +(ر)گه-/+(ر)قا- اکی‌نین بیر دویغو/دویوش فعل‌لری(Verba sentiendi) یعنی "حسّ/احساس" فعل‌لری قوران بیر اک ساییر و اؤرنک‎لره باخیرساق، بو گؤروشون دوغرولوغونو قبول ائتمه‌لیییک(باخین. 2.ج، 465-458. صص). بو اوزدن اولمالی‌دیر آنلاتدیغیمیز اکین سیخ-سیخ –n- آراجی-دؤنوشلولوک اکی آلماسی. اؤرنک‌لره باخیلیرسا، بیر چوخ اؤرنک‌ده، الیمیزده‌کی شاهدلر یالنیز بو آراجی ن- ایله گؤرونورلر. اؤرنک‌لره گئچرسه‌ک:

1.      آغریقانماق(ağrıqanmaq):"آغری دویماق، آجیماق". فعلین آغریغ>آغری ایله یاراندیغی و، ağrığ+(r)QA+n- اولاراق آچیقلانمالی اولدوغو دوشونولور.

2.       آلپیرقانماق(alpırqanmaq):"چتین گؤرمک، چتینسه‌مک". آلپ+یرقا+ن+ماق اولاراق دَیرلندیریلیر.

3.      اسیرگه‌مک(esirgemek):"قییماماق، قیتمیرلیق ائتمک، مضایقه ائتمک". کلمه بوگون‎ده دیلیمیزده و تورکیه‌ده یایقین‌دیر. بیر آز آنلام فرقی گؤرونور ایکی لهجه‌ده. اسیرگه‎مک تورکیه‌ده "قوروماق، آجیماق، رحم ائتمک" معنالاری دا داشیر. اسکی تورکجه‌ده‌کی äsiz (=افسوس!، حیف!) سؤزجویوندن گلدییی سانیلیر. R<Z قایداسی‌نین آناتورکجه‌ده وار اولدوغو دوشونولور.

4.      ارینچکه‌مک(erinçkemek):"اوره‌ک یانماق/یاندیرماق". ارینچ"نعمت، بوللوق"دان گلدییی بیلینیر. بورداکی ا‌ک‌ده ر/r سس‌سیزی دوشوبدور. ارینچ سؤزجویو بوگون تورکیه یازی دیلینده آرا-سیرا گؤرونور.

5.      کَییرکنچیگ(käyirkänçig):"یازیق، آجیناجاق دوروم‌دا اولان کیمسه". *کییرکنمک فعلی گؤرولمه‌میش. آنجاق بو آد ائله بیر فعل‌دن گلمه‌لی‌دیر. فعلین کؤکونده کَی(käy) "غم، کدر" وار. سانیرام دیلیمیزده وار اولان کئییمک(kéyimek) "بی‌حس اولماق،(فارسجا: سِر شدن)" فعلی بو سؤزجوک‌دن گله‌جک‌دیر.

6.       قیویرقانماق(qıvırqanmaq):"طاماهکارلیق ائتمک، قیتمیرلیق ائتمک". قیویرقاق(qıvırqaq) "طاماهکار، قیتمیر، قیسناق" دئمک اولور. اردال قیوی(qıvı) "شانس، طالع"دن گلدییی‌نی دوشونور. قیوی اسکی تورکجه‎ده قوت(qut) ایله بیرلیک‎ده چوخ گؤرونور.

7.      اؤزیرکه‌مک(özirkemek):"اؤزونه باخماق". شوبهه‎سیز "اؤز" آدیندان گلیر.

8. تانغیرماق(taŋırmaq):"هیجانلاندیریجی گؤرمک، [آداما]دان گلمک". تانگ/تانغ "عجیب، عجایب (شگفت)"سؤزجویوندن گلدییی آچیق‌دیر. بوگونکو دیلیمیزده "دان گلمک" دئییمی بوردان گله‌جک‌دیر (ایشیم اونا دان گلدی، سؤزو منه چوخ دان گلدی).

9.      توقورقاق(toqurqaq):"دویموش، توخ". توق>توخ دان گلدییی بللی‌دیر آنجاق *توقورقاماق فعلینه شاهد یوخ‌دور.

10.  تسویورقاماق(tsoyurqamaq):"مرحمت ائتمک، رحم ائتمک". فعلین کؤکونده‌کی tsoy چینجه‌دن آلینتی‌دیر. بو فعل‎دن، موغولجایا گئچدیک‌دن سونرا، سویورغال(soyurġal) یارانمیش و ایلخانلی دؤنمی و سونراسی یایقین‌لاشیب‌دیر. فارسجادا سیورغال "یاردیم، پادشاه طرفیندن باغیشلانان تورپاق، تیول" دئمک‌دیر. بو اؤرنک‌دن آنلاشیلان، اکیمیز آلینتی آدلارا دا اکلنیرمیش.

11.  یارلیقاماق(yarlıqamaq):"بویورماق، لطف ائتمک". بو فعل اسکی تورکجه‎ده سون درجه یایقین‌دیر و یارلیقانماق "مرحمت ائتمک، لطف ائتمک" کیمی معنالاری وار. اسکی تورکجه‎ده ایکی یارلیغ وار: بیری "حؤکوم، بویوروق" دئمک‎دیر او بیریسی "یوخسول، محروم". فعل‌ده‌کی ایکی معنا بونلاردان قایناقلانیر. yarlıġ+qa- اولاراق آچیقلانابیلیر. بوگون دیلیمیزده گئنیش اؤلچوده ایشله‌نن بویورماق فعلی اسکی تورکجه متین‌لرینده "اسکیمیش" ساییلیر و یالنیز بویوروق "وزیر کیمی بیر یوکسک سیاسی مقام" کیمی دئییم‌لرده گؤرونور.

12.  تویورقاماق(tuyurqamaq):"دویماق، حسّ ائتمک". تویماق>دویماق فعلیندن گلدییی گؤرونور.

13.  قیسیرقانماق(qısırqanmaq):"مضایقه ائتمک، وئرمه‌مک، قییماماق". قیسماق فعلیندن گلدییی آچیق‌دیر. بوگون دیلیمیزده قیزیرقانماق بیچیمی‌نده یاشار. آیریجا، قیسناق "قیییم‌سیز، خسیس" کیمی معنالاری وار و آنلام باغی‎نین آچیقلیغی گؤرونور.

14.  ایسیرکنمک(isirkenmek):"ایستی حسّ ائتمک، ایسینماق، قیزیشماق". فعلیمیزین ایسیمک (isimek) "ایستی اولماق" فعلیندن تؤره‎دییی آچیق ساییلیر.

15.بوسورقانماق/بوشورقانماق(busurqanmaq/buşurqanmaq):"غملی/کدرلی اولماق". فعلین بوسوش(busuş) "غم، کدر، غصّه" ایله ایلگیسی آچیق. بوسوش و بوسورقانماق بیر *بوساماق "غم چکمک، کدرلنمک" فعلینه دایاندیغی بللی‌دیر. وارساییلان بئله بیر فعلین کؤکونده بوس(bus) "دومان، چَن" اولابیله‌جه‌یی‌نی احتیاط‌ایله دیله گتیریر مارسل اردال. عربجه کؤکنلی کَدَر/کدورت/کِدِر ایله توتوشدورماق بو آنلام باغی‌نی آچیقلایابیلیر. آیریجا بوگون دیلیمیزده "باشیم دومانلاندی" دئییمی وار و دومان ایله غم/کدر ایلیشگی‎سی‎نه ایشیق توتار.

16.  آچیرغانماق(açirġanmaq):"پئشمان اولماق، اسف‌لنمک". فعل قومان/قیپچاق تورکجه‌سینده واریمیش و کودکس کومانیکوس‌دا یازییا آلینیبد‌یر. آچی=آجی "آجی، آغری، سانجی"دان گلدییی گؤرونور.





داغ کن - کلوب دات کام
گؤروش‌لر() 
سلام
سه شنبه 25 مهر 1396 08:03 ق.ظ
اؤلوشگه‌مک، سولوشخاماق
پاسخ محمد اردم : سلاملار
سولوشقاماق فعلی هاردا وار؟
ساغ اولون
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر




Admin Logo
themebox Logo