تبلیغات
قوپونتولار: تورکجه اوزرینه دوشونمه لر - کؤپوشگه‌مک-2

کؤپوشگه‌مک-2

نویسنده :محمد اردم
تاریخ:دوشنبه 24 مهر 1396-08:29 ق.ظ

***

گؤرولدویو کیمی بو اک ایله یارانان فعل‌لرین کؤکونده اسم‌ ده گؤرونور فعل ده. بو دوروم ایسه تورکجه‌ده بیری بنزری یوخ. بیلیندییی کیمی تورکجه‌ده اک‌لر یا اسم‌لره گلیرلر و یا فعل‌لره. هم اسمه و هم فعله گلن، بیلدیییمیز، تاندیغیمیز تک اؤرنک بو اک‌دیر. بو اک'ین  استثنالیق دورومو، آذربایجان و آنادولو ساحه‌سینده ده داوام ائدیب‌دیر. اؤرنک‌لره گؤز آتاق:

1.      یادیرغاماق(yadırgamaq):"یاد سایماق، اونوتموش کیمی اولماق". یادیرغانماق فعلی ده وار آنادولو و آذربایجان‌دا. یاد "اؤزگه" کلمه‌سیندن گلدییی آچیق ساییلیر.

2.      آزیرغاماق(azırgamaq):"آز سایماق، آز گؤرمک". ایچ آنادولودا گؤرونور و "آز" صفتینه دایاندیغی آنلاشیلیر.

3.      گئجیرگهمک(gecirgemek):"گئجیکمک، یوبانماق". آنادولو آغیزلاریندا یایقین‌دیر و "گئج" صفیندن گلدییی گؤرونور.

4.      سسیرگه‌مک(sesirgemek):"سس دویان کیمی اولماق، قولاغینا سس گلمک". قیصری کیمی آنادولو آغیزلاریندا واردیر و "سس"دن گلدییی آچیق ساییلیر.

5.      تاشیرغاماق/داشیرغاماق(taşırgamakdaşırgamaq/):"حیوان‌لارین آیاق‌لاری‌نین داشا ده‌یمه‌سی ایله یارالانماسی، اینجیمه‌سی". آنادولودا یایقین دیر. تاش=داش+یرغا-

6.       دیغیرغاماق(dığırgamaq)"دقت‌له قولاق وئرمک، دینله‌مک". آنتالیا آغیزلاریندا وار. آنادولودا باشقا یئرلرده بیر آز فرقلی بیچیم‌لرده گؤرونور. آنلاشیلان دینله‌مک<دینگله‌مک فعلی‌نین کؤکونده اولان دینگ(ŋ) کلمه‎سیندن گلیر. نیشانیان'ـا گؤره، اسکی تورکجه‎ده‎کی تینگ/تینغ(ŋ)، تینیغ(tınıġ) "نَفَس"دان گلیر و اونون‌ دا کؤکونده تینماق "نفس آلیب وئرمک" واردیر. نه ایسه تینگ/تینغ داکی بورونلوق(نازال) نگ(ŋ) سس‌سیزی بو فعل‌ده ساده‌لشه‌ر‌‌ک g/ğاولوبدور. بنزر اؤرنک‎لر تورکجه‌میزده چوخ‌دور.

7.      ائشیرگه‌مک(éşirgemek):"قیسقانماق، دردلشمک، ائش(=یولداش) توتماق". قیسقانماق معناسی اؤزونو بیریله برابر/ائشیت توتماق معناسیندان قایناقلانمالی. ائش سؤزجویوندن گلدییی آنلاشیلیر.

8.      ییرقانماق(yırqanmaq):"بو یان او یانا آشماق، بئشیک کیمی گئدیب گلمک". *ییرقاماق فعلی یوخ سانکی. آنجاق ییرقالاماق و ییرقانماق فعل‌لری اوندان گلمه‌لی. ییرقانماق، آنادولو آغیزلاریندا ایرغانماق (ırganmak) بیچیمی‌نده‌دیر و نیشانیان'ـا گؤره *ایریغ(ırıġ*) "آیری، اوزاق" دان گلیر. بو وارساییلان سؤزجوک‌ ده ایرماق/ییرماق "آییرماق، یارماق" فعلیندن گله‌جک‌دیر. منجه بئله بیر فرضه گره‌ک یوخ. ایرماق فعلینه بو اک گتیریلیرسه اوسته‌کی *ییرقاماق فعلی ال‌ده ائدیله‌بیلر. بنزرلری اوست‌ده گئچدی.

9.       سئزیرگه‎مک(sézirgemek):"سئزیکمک، مبهم اولاراق حسّ ائتمک، سئزمک". سئزمک فعلیندن گلدییی بیلینیر. آذربایجان تورکجه‌سینده و آنادولودا یایقین‌دیر. یازی دیلینده یئر آلماز. آذربایجاندا سئزمک‌دن چوخ سئزیکمک وار. سئزمک و سئزیکمک فلسفه‌ده "شهود/intuition" قارشیلیغی ساییلیر.

10.  ازیرگنمک(ezirgenmek):"تواضع ائتمک". اَزیلمک/اَزمک فعلی ایله ایلگی‌لی اولدوغو آچیق‌دیر و آنادولو آغیزلاریندا یایقین اولاراق گؤرونور.

11.  تدیرگه‌مک(tedirgemek):"نگران اولماق، دیدرگین اولماق". آنادولودا موغلا آغزیندا وار. فعلین دیدیرمک(didirmek) و تیتیرمک(titirmek) "راحاتسیز اولماق" فعلیندن گلدییی دوشونوله‌بیلر. تورکیه یازی دیلینده تَدرگین(tedirgin) و دیلیمیزده‌کی دیدرگین(didergin) بو فعل‌دن گله‎جک‌دیر. دانیشیق دیلینده "اوره‌ییم دیدیلیر" تعبیری داها ایلکین و اوستده گتیردییمیز فعله باغلی اولاجاق‌دیر.

12.  اوشورگه‌نمک(üşürgenmek):"شوبهه‌لنمک، اوره‌یین اوشومه‎سی". اوشومک فعلیندن گلیر سانیرام. آنجاق آنادولودا گؤرونمه‌ین بو فعل داها اؤنجه‌‎سی یعنی *اوشورگه‌مک بیچیمی‎نه ده بیر یئرده راست گلینمه‌دی.

بونلارین یانیندا بیر آووج‌ دا شوبهه‌لی و قوشقولو فعل وار:

1.      دیرگه‌مک(dirgemek):"حواله ائتمک". عثمانلیجا قایناق‌لاریندا وار. درگه‌مک(dergemek) یان بیچیمی ده وار. دئمک فعلینه می دایانیر یوخسا باشلی باشینا مستقل بیر فعل‌دیر؟ اؤیرننمه‌دیم.

2.      ایمیرغانماق(ımırganmak):"عجله ائتمک، تله‌سمک". آنادولو آغیزلاریندان(سینوپ) درلنمیش. کؤکنی منه آچیق ده‌ییل.

3.      یئدیرگه‌مک(yédirgemek):"اورکمک/هورکمک، قورخماق". قیصری آغزیندا وار. یئدمک "یدک اولاراق چکمک، گؤتورمک" معنالاری وار. بو فعلی ایله ایلیشگیسی آچیق ده‎ییل منجه.

4.      یئلدیرگه‌مک(yeldirgemek):"ساییقلاماق، هذیان دئمک". آنادولودا بیر یئلته‎مک(yeltemek) "ایستک‎لندیرمک، تحریک ائتمک" وار. بیزیم فعل ایله ایلگی‌سی وار می؟

·        یئنی تورکجه‌ده بیر ایندیرگه‎مک "آزالتماق، بیر و یا بیر نئچه زادا محدود ائتمک (فارسجادا:تقلیل دادن، فروکاستن،reduce)" وار. بو فعل اینمک/اَنمک/یئنمک فعلیندن گلمه‎دییی(معنا باخیمی‎ندان) بیلینیر، آنجاق معنا باخیمی‌ندان ایلیشگی قورماق چتین اولور. ایندیرمک/یئندیرمک‌دن گلیرسه، تورکجه‌ده بیر ـگه‌مک/ـقاماق اکی یوخ. بونا گؤره ایندیرگه‌مک فعلی‌نین یانلیش تؤره‌دیلدییی سؤیله‎نیر. منجه باشقا اؤرنک‌لره و اؤزللیک‌له اسکی تورکجه‌ده‌کی اؤرنک‌لره باخیلیرسا، چوخ یول ر/R سس‌سیزی‎نین دوشدویو گؤرولور. او زامان اندیرمک/ایندیرمک فعلینه  +(x)(r)KA- اکینی گتیریرسک، ایکینجی ر/R سس‌سیزی‎نین دوشوروب، ایندیرگه‌مک فعلی‌نی یارادابیلیریک و آرادا چتین‌لیک قالماز.

سون سؤز

گؤرولدویو کیمی اسکی‌دن بری، بیر +(x)(r)KA- فعل تؤره‌دن اک وار تورکجه‌ده. بو اک استثنا اولاراق هم فعل‌لره گلیر هم اسم‌لره. داها چوخ انسان دویغو و دویوش‌لارینی آنلاتدیغی اوچون دؤنوشلولوک(انعکاسی) اکی –n- قبول ائدیر و +(x)(r)Kan- حالینا گلیر. منجه اک آچیق اولدوغو اوچون یئنی تؤره‎تمه‌لره ده ال وئریشلی ساییلیر.




داغ کن - کلوب دات کام
گؤروش‌لر() 
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر




Admin Logo
themebox Logo