تبلیغات
قوپونتولار: تورکجه اوزرینه دوشونمه لر - آنادیل‎دن درلمه‌لر-24

آنادیل‎دن درلمه‌لر-24

نویسنده :محمد اردم
تاریخ:دوشنبه 6 آذر 1396-03:03 ب.ظ

1.      لیغلاماق(lığlamaq):"پالچیق اولماق، تورپاغین ایسلاناراق زیغ حالینا گلمه‎سی". باشقا زادلار اوچون ده سؤیله‎نیر: "چؤرک شوربادا ایسلانیب لیغلادی". سؤزجوک چوخ فرقلی بیچیم‎لرله آنادولو آغیزلاریندا و آذربایجان‌دا گؤرونن "لیغ"(lığ)دان گلیر. لیغ ایسه "چامور، پالچیق، سئل-سویون گتیردییی چامور، بیریکینتی" دئمک دیر. توقات‌دا لیغیرت(lığırt)، بایبورت و سیواس‌دا لیغ، باشقا یئرلرده لیغا(lığa)، لیغلاق(lığlak)، بیتلیس‌ده لیخچور(lıxçor) "کیرلی، کیفیر"، لیژ(lıj) و..واردیر. آذربایجان‌دا  بو سؤزون بیر ده‌ییشگه‎سی اولان لیل(lil) "چامورلو سو" دئمک‎دیر. آیریجا لئژ(léj) و لئژلنمک(léjlenmek) بیچیمی‎نی ده ائشیتمیشم، لیغلاماق معناسیندا.  بو سؤزجوک‌لرین هامیسی ارمنیجه‌دن آلینج ساییلیر و ارمنیجه‌ده لیچ(liç)، لئل(lel)، لیژ(liž) کیمی سؤیله‌ییش‌لری واردیر(دانکوف، 202.ماده، 54. ص). او زامان لیل‎لنمک(lillenmek) "سویون بولانماسی، چامورلانماسی" دا بو سؤزجوک‎دن قایناقلانمیش. بعض‎دن لیلیغ(lılığ) "بورون سویو، فیرتیق" سؤزجویونون ده بونلارلا ایلگی‎لی اولابیله‌جه‌یی گلیر عقلیمه. آنجاق ارزروم آغزیندا "یئترینجه پیشمه‎میش یومورتا(عسلی-رافادان)" معناسیندا گؤرولن لیلیغ کلمه‎سی‎نی بلکه "ایلیق"دان پوزولمادیر دییه دوشونورم. همدان فارسجاسی اوزرینه یازدیغیم یازی‎لاردا، بو معنادا بیر ایلیق/عیلیق اولدوغونو یازمیشدیم. آیریجا سانیرام لیغیرسک(lığırsek)"سویون و بنزری شئی‌لرین ایچینده اَپریمیش زادلار" ده بو کلمه‌لره اکلنمه‌لی دیر. غ>ل حادثه‎سی ارمنیجه‎یه مخصوص ساییلیر.

2.      خشیل(xeşil):"اون، شکر و یاغ ایله حاضیرلانان مشهور یئمک". آذربایجان‌دان علاوه، آنادولودا دا یایقین دیر. کوردلرده ده گؤرونن بو یئمک، دارتیشمالارا باعث اولموش. تیتسه‌یه گؤره، ان اسکی اؤرنک‌لرینده، خشیل، "نشاسته" دئمک‌دیر. تیتسه‌ ایلک اولاراق کلمه‌نی سوریه عربجه‎سینده‌کی "خشین"(=نشاسته)یه باغلار. اما دانکوف ارمنیجه، خاشیل(Xaşil)"قاینایان سویون سسی"دان گلدییی‎نی یازار(299.ماده، 59.ص). اؤته یان‌دان، اووه بلئزینگ، کلمه‌نی ارمنیجه خارشـ "پیشیرمک، یاندیرماق" فعلینه باغلار. آنلاشیلان کلمه‌نین ارمنیجه‌دن گلمه احتمالی داها یوکسک‌دیر.

3.      ایشگیل(işgil):"قاپی دالی‌نی سالماغا یارایان وسیله، ایکی زادی بیربیرینه باغلایان وسیله، شوبهه، قیفیل". سؤزجوک‌دن تؤره‌مه‌لر ده وار دیلیمیزده. آنادولو آغیزلاریندا، ایشگیل یانیندا، ایشکیل(işkil)ده وار و بو سؤزجوک یازی دیلینده ده گؤرونور. کلمه نین عربجه اشکال دا گلدییی و اونون "ممال" بیچیمی اولدوغو سؤیله‌نه‌بیلر. فارسجادا، اشکیل یانیندا، اشکل ده وار:"حیوانلارین آیاق‌لارینی باغلاماغا یارایان ایپ، بوخوو" دئمک دیر. سانیرام بونلار آنلام باغ‎لاری آچیق‌دیر و آرتیق آچیشدیرمایا گره‌ک یوخ.

4.      شیلگیر(şilgir):"قلبیر، ایری گؤزلو اَلَک". دانیشیق دیلینده چوخ فرقلی سؤیله‎ییش‎لری وار؛ سیلبیر (silbir)، سیلگیر(silgir)، سیلغیر(sılğır)، سیغبیر(sığbir) بیلدیک‌لریم‌دیر. کلمهنین آنادولودا و قونشو دیللرده گؤرونمه‎ییشی دقت چکیجی‌دیر. هادی به‌ی سیلگیر بیچیمی‎نی اساس آلاراق، دیل دنیزده (528.ص)، اونو سیلکمک فعلینه باغلاماغا چالیشیر. آنجاق کلمه‎نین فرقلی بیچیم‌لری بئله بیر آچیقلامانی ردّ ائدر. دوغروسو کلمه اوزرینه اوزونجا آراشدیرمام اولدو. سونوجو بو؛ کلمه موغولجادان آلینتی‎دیر. موغولجادا شیگشور(şigşüür) "الک، قلبیر" دئمک اولوب و şigş- "اله‌مک، قلبیرله‌مک"فعلیندن گلیر. آیریجا، س<ش، ش<س حادثه‌لری موغولجادا چوخ یاشانیر و بیزده‌کی ده‌ییشگه‌لری آچیقلایابیلر. کلمه‎نین دیلیمیزده چوخ اسکی اولدوغو و موغول‎لار دؤنمی‏ندن قالدیغی آچیق‌دیر. چونکو قونشو دیللرده یوخدور.

5.       اَفْدَی(efdey):"داواخاناچی، داواوئرن". اردبیل یؤره‌سیندن توپلانمیش. آنلاشیلان روسجا Apteka "داواخانا" دان گلیر. بؤلگه‌ده یاشایان‌لارین، گئچمیش‎ده روسیه ایله اولان گل-گئت‌لری چوخ اولدوغو بیلینیر. Apteka سؤزجویونه گلینجه، اسکی یونانجا Apotheke دن آلینتی‎دیر. سون ایللرده، تبریز داواخانالاری‌نین جام‌لاریندا دا سؤزجوک یایقین اولاراق گؤرونور و سببی ایسه آذربایجان جمهوریتی‎ندن گلن مریض‌لر و قوناق‌لاردیر. اوردا دا آپتئک اؤلچون(استاندارد) دیلده رواج‎دادیر.

6.       مسته‌وای(mestevay):"[داش]دؤشه‌مه". سایین نقابی‌نین یازدیغینا گؤره، خلیل دیزه کندینده واردیر. کلمه سؤیله‎ندییی کیمی روسجادان آلینتی‎دیر. روسجا Mostovo بو معنادادیر. ایسلاو دیللرینده most "کؤرپو" و بنزر معنالاری واردیر.

7.      پنجه‎ییش(penceyiş):"فطیر کیمی ال‌ده پپیشیریلن کیچیک، یومرو چؤره‌ک". بعضی بؤلگه‌لرده، پنجه‎کش بیچیمی ده وار و اساس بیچیمی قورونموشدور. سؤزجوک فارسجادا دا یایقین‌دیر و یئرلی دیللرده و آغیزلاردا (تالیشجا، گیلکجه، قزوین فارسجاسی، تاتجا و..) دا گؤرونور و بیر کولتور سؤزجویو ساییلیر. بو دیللردن بؤلگه تورکجه‌لرینه گئچدییی دوشونوله‌بیلر. فارسجا سؤزجویون، تؤره‌ییشی آچیق ساییلیر.

8.      چاینیک(çaynik):"چایدان، چایلیق". سؤزجوک، آذربایجانین قوزئی بولگه‌لرینده داها چوخ گؤرونسه‌ده، زنجان کیمی گونئی یؤره‌لرده ده وار. چاینیک'ین روسجالیغی بیلینیر و کلمه بیر چوخ تورک دیلینده ده واردیر. ایلک عونصور یعنی "چای" چین کؤکنلی اولوب، تورک دیللریندن روسجایا گئچدییی ده بیلینیر.

9.      یئلَن(yélen):"پالاز". خالخال آغزیندان توپلانمیش سؤزجوک‌لر آراسیندا وار. قاراداغ دا داها چوخ "حاشیه، قیراق" دئمک‌دیر. آنادولو آغیزلاریندا "کیلیم، خالی قیراق‌لارینداکی بَزَک" و حتی "دوزلوک یئر " معنالاری واردیر. آنلاشیلان یئلن، یئل ایله ایلگی‌لی اولاجاق‌دیر. آسیلیرکن "یئل‌ده ساورولماسی" قصد ائدیلیر سانکی. اکه گلینجه اؤنجه بحث ائتدییمیز و "اؤلنگ مینارنگ" باشلیق‌لی یازی‌دا گؤستردیییمیز اولاجاق کلمه سونو. کلمه‌نین یوزغات(آق‌داغ معدنی)داکی بیچیمی yéleŋ بو دَیَرلندیرمه‌نی تأیید ائدیر.

10.  چاقچاق(çaqçaq):"اسکی دییرمان‌لاردا داش اوستونده آتیلیب دوشن آغاج". آنادولو آغیزلاریندا "دئیینگن، دانیشقان آدام" اوچون ده چاقچاق(çakçak) آدی وئریلیر. بو دا مجازی معناسی اولمالی‌دیر سؤزجویون. کلمه‎نین چاقچاقی(çakçakı) بیچیمی‌ ده وار(آرتوین، یوسوف ائلی). کرکوک‌ده و عثمانلیجا قایناق‌لاریندا بو کلمه چاقچاقا(çakçaka) اولاراق دا گؤرونور. تیتسه‌یه گؤره عربجه جَعْجَعه "دییرمان سسی"ندن گلیر. دانکوف ارمنیجه‌دن گلدییی‌نی دوشونور. آنجاق منجه بو دیللرین تأثیری اولسادا، ارمنیجه و عربجه‌ده سس تقلیدی اولان کلمه، دیلیمیزده ده سس تقلیدی ساییلابیلر.




داغ کن - کلوب دات کام
گؤروش‌لر() 
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر




Admin Logo
themebox Logo