تبلیغات
قوپونتولار: تورکجه اوزرینه دوشونمه لر - کوروش‌آباد و اردشیر

کوروش‌آباد و اردشیر

نویسنده :محمد اردم
تاریخ:دوشنبه 4 دی 1396-07:54 ب.ظ

چندی قبل دوستان کپی فایلی را برایم فرستادند که در آن ادعا شده بود، در عصر ناصرالدین شاه قاجار، دو روستا در اردبیل/آذربایجان به نامهای کوروش‌آباد و اردشیر وجود داشت. اسکن نسخۀ خطّی هم مؤید این دعوی بود. اسم اردشیر به عنوان اسم مکان برایم قابل فهم بود. زیرا که این اسم در دوران بعد از اسلام در نامگذاری افراد زیادی، اعم از فارسی زبان و ترکی زبان و یا اعضای قومیت‎های دیگر مورد استفاده بوده است و با توجه به رواج پروسۀ تبدیل اسم شخص/آنتروپونیم به اسم مکان جغرافیایی/توپونیم، وجود چنین اسمی غرابتی نداشت. فی‎الواقع یک روستا هم با این اسم در ورزقان/قراداغ وجود دارد. گرچه مطمئن نیستم که این توپونیم حقیقتاً همان اسم خاص مشهور اردشیر باشد، ولی چنین نامی استبعادی هم ندارد.

***

 اما نام کوروش‎آباد از لونی دیگر است. می‎دانیم که نه فقط در دوران اسلامی کسی با این نام شناخته نمی‎شود (تا جایی را هم آباد کرده باشد!) بلکه حتی در ادوار اشکانی و ساسانی و متون پهلوی و اوستایی و منابع فارسی و پازند زرتشتی هم نشانی از ان اسم نیست. لذا آدمی به تردید می‌افتد. هر چه در اینترنت و اسامی روستاهای منطقه و آذربایجان تفحص کردم، اسمی که شباهت قابل توجه و قابل اتکایی با این نام داشته باشد، مشاهده نکردم. خوشبختانه فایل اسکن شدۀ کتاب منبع یعنی "عرض و طول بلاد ایران" در سایت کتابخانۀ مجلس قابل مشاهده بود(http://dl.nlai.ir/UI/cf0de0f3-52ae-4800-9789-acf61d3e7d01/Catalogue.aspx). ذوالفقار کرمانی ‎الاصل و محلاتی‎المسکن یعنی مؤلف کتاب، فارغ‌التحصیل دارالفنون بوده و کتابی که فراهم آورده مملو از اغلاط بی‌حد و اندازه است. بسیاری از نقاط مورد نظر وی را نیافتم و حتی نتوانستم حدس بزنم؛ نظیر کم‌پار و قم‌پار (ظاهراً در زنجان)، نازاقند(ظاهراً در سراب) و..قرائن فراوانی وجود دارد که نشان می‌دهد وی این اسامی را از متنی لاتین ترجمه کرده است. با توجه به قرائن و شواهد، متن و یا جداول به احتمال قریب به یقین این زبان فرانسه بوده است. گرچه مؤلف/مترجم جایی متعرض آن نشده است. مثلاً در همان صفحۀ کوروش‌آباد(ص68 در نمایش کتابخانۀ مجلس)، "آکجاقند"  و "کزیل کاتچی" را به عنوان دو اسم مکان می‎بینیم. دشیفره کردن این دو توپونیم، به زبان متن اوریژینال هم راه می‎برد. اسم اوّل بی‌شک آقچه/آغچه کند(به احتمال زیاد در سراب) است و چون مؤلف/مترجم ترکی نمی‎دانسته، نتوانسته تشخیص دهد که در کجا k برای ترانسکریپسیون قاف بوده و کجا برای نگارش کاف. در اسم دوّم، جزء اوّل بلاتردید قزل/قیزیل است. اما کاتچی چیست؟ روستایی موسوم به قزل گچی در آن محل وجود دارد و چون در فرانسه برای ضبط صدای ناموجود چ از tch استفاده می‎شده، مؤلف آن را نتوانسته تشخیص دهد و بدین صورت درآورده است. ضبطهایی مثل قلعه‎چک به جای قلعه‌جوق(ص67)، شاه بلاک به جای شاه بولاق/بلاغ، شمع اسبی به جای شام اسبی(ص65) و نظایر آن ماهیت ترجمۀ آن را برملا می‎کند. هکذاست سیاردهان به سیادهن(تاکستان فعلی) و دهها اسم مبهم و مغلوط دیگر..

***

به هر حال پس از این تفصیلات، کوروش‌آباد کجاست؟ قاعدتاً چنین اسمی در اسناد دولتی و تقسیمات کشوری نیست و اگر از  150 سال قبل به این طرف تغییر کرده باشد، باز هم انتظار می‌رود که منابع به این تبدّل اشاره کنند. تازه چرا تغییر کند؟ تغییرات برای محو اسامی و آثار ترکی از شهرها و روستاهای منطقه و ترویج اسامی فارسی/ماقبل اسلام بوده است. در اینجا اسمی چنین "اصیل" و "عریق" چرا باید تغییر کند؟ به قول شاعر "و از گل عزیزتر چه ستانی به سیم گل

نتیجۀ تفحصاتم از این قرار است: از آنجا که پسوند ـآباد قطعی بوده و موجب اشتباه نمی‎شود، باید در میان اسامی مختوم به آن در محال مشگین و سراب و مغان می‎گشتم. با توجه به وجود قیزیل گچی در سراب، احتمال حضور اسم در آنجا بیشتر بود. در مشگین فقط یک اسلامآباد وجود دارد. باری در سراب روستایی با اسم رسمی برنج‎آباد وجود دارد که جزء اولش در ضبط رسمی بِرِنج(=دویو/دوگو) است. اما تلفظ محلّی آن بورونج (Bürünc) بوده و از آنجا که در تلفظ عامّه تبدیل ـنج به ـش شایع است، توپونیم مزبور در محل بوروش (Bürüş) ملفوظ می‎شود. قیاس کنید با برنج(اسم فلز معروف) که در تداول عامّه بیریش(biriş) خوانده می‌شود و همین طور دینج دور که دیش دور گفته می‌شود. بنابراین مسّاح و مهندسی(فرانسوی؟ روسی؟) که در محل بوده و علی‎القاعده به حدّ کافی فارسی نمی‌دانسته و از تعبیرات موجود در قبالجات هم آگاه نبوده است، شکل تلفظ مردم محلّی را به صورت *Buruchabad ضبط کرده است. آیا ذوالفقار کرمانی از یک نقشۀ روسی یا فرانسوی استفاده می‎کرده؟ احتمالی قوی است. حال نمی‎دانم که آیا وی در خواندن متن فرانسه خطا کرده و B را که در کتابت سریع شبیه K می‎شود با آن خلط کرده است؟ و یا آن که *بوروش در اثر استنساخ فارسی به کوروش تبدیل شد است؟ التباس ک و ب در متون خطی بسیار اتفاق می‌افتد. مخلص کلام آن که کوروش‌آبادی وجود نداشته و بوروش‌آباد بوده که دچار تصحیف شده است.

سؤالی که در ذهن آدمی خلجان می‌کند این است که آیا طرح این قبیل مطالب از سر حقیقت‌جویی و علم‎آموزی و تاریخ‌فهمی و ..است و یا آن که اغراض و مقاصد دیگر موجب جستجوی دستاویز و قرائن و مؤیدان برای اغراض و آمال مزبور می‌شود؟




داغ کن - کلوب دات کام
نظرات() 
محسن
سه شنبه 5 دی 1396 09:59 ب.ظ
یاشا اردم بئی گوزل بیر تحلیلی یازی ساغ اولون
آیهان همدانلی
سه شنبه 5 دی 1396 04:48 ب.ظ
استادجان چوخ تشکر الیرم
بو مطلب اییجه بیلمک اوچون منحه دفاتر تحریر عثمانیایادا باخا بیلریک
تشکرلر
پاسخ محمد اردم : سلاملار
ساغ اولون دوغرودور.. آنجاق ایندیلیک او دفترلره الیم چاتمیر
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر




Admin Logo
themebox Logo