تبلیغات
قوپونتولار: تورکجه اوزرینه دوشونمه لر - تؤره‎تگن سیلیک بیر اک: sU/-sI-

تؤره‎تگن سیلیک بیر اک: sU/-sI-

نویسنده :محمد اردم
تاریخ:دوشنبه 2 بهمن 1396-10:15 ب.ظ

اسکی تورکجه‎ده یایقین اولان و داها چوخ صفت‌لر و جومله‌یه گؤره کلمه یاراتدیغی اوچون سؤزلوک‌لرده آز یئر تاپان بیر ـسیگ/ـسیغ(sIg-) اکی واردیر. بعضی آراشدیرماجی‎لارا گؤره بو اک اصلینده بیرلشیک‎دیر و آددان فعل قوران--sI اکی ایله فعل‎دن آد قوران –G اکی‎نین بیرلشمه‎سیندن اورتایا چیخیب‎دیر. مارسل اردال‌´ین گؤرکملی آراشدیرماسینا گؤره، اسملردن صفت قوران بو اکین محصول‎لاریندان، "قید" و "آد" کیمی ایشله‌نن لر ده وار. کاشغرلی محمودون بؤیوک دیوانی‌ندا، سیغ ماده‎سینده(فارسجا ترجومه، 494.ص)، "بنزتمه" اکی اولدوغونو یازار و اؤرنک‎لر وئرر: قُلسیغ(qulsıġ):"کؤله/قول کیمی داورانان آدام"، اُغلانسیغ(oġlansıġ):"اوشاق کیمی داورانان آدام"؛ بَگسِگ(bägsig): "به‎ی کیمی، شاهانه"؛ ارسیگ(ersig): "کیشی کیمی، کیشیجه اولان". سانیرام دیوان‎داکی قنگسق (qaŋsıq) اولاراق گؤرولن و قانگسیق آتا(=اؤگئی/اؤوئی آتا) کیمی دئییم‌لرده گئچن سؤزجوک ده، بو اکین بیر محصولو اولاجاق‌دیر.

مارسل اردال´ین آراشدیرماسینادا، ـسیغ/ـسیگ اکی‎نین ـسینمک/ـمسینمک اک‎لریله یاخینلیغینا دقت چکیر و اسکی تورکجه‎دن اؤرنک‌لر وئریر:

1.      ییپارسیغ(yıparsıġ):"موشک کیمی عطیر ساچان"<ییپار "موشک/مُشک"

2.      بگسیگ: "به‌ی کیمی". اؤزل آد اولاراق ده گؤرولور. تیمورلو دؤنمی‎نده بگسی(Begsi) بیچیمی‎نده گؤرولن بیر آد دا واردیر. بو بیچیم اکین قیسالماسی اله اورتایا چیخار.

3.      تیتیگسیگ(titigsig): قوتادغو بیلیگ‌ده وار "تیتیگسیگ بو برک اَو"(=پالچیق کیمی بو برک ائو). تیتیگ "پالچیق" دئمک‎دیر.

4.      قیزیلسیغ(qızılsıġ):"قیرمیزی رنگه بنزر". بو اک، رنگ و داد آدلاریندا دا چوخ گؤرونور.

5.      آدینسیغ(adınsıġ):"آیری، فرقلی". اَن یایقین ـسیغ/ـسیگ اؤرنه‎یی ساییلییر. آدین "باشقا" دان گلدییی آچیقدیر.

6.       یوغونسوغ(yoġunsuġ):"قابا، قالین، ادبسیز". یوغون کلمه‎سیندن گلدییی آچیق‎دیر.

اسکی تورکجه‌ده‎کی باشقا اؤرنک‎لردن واز گئچیب، عثمانلیجا و یئنی تورکجه‎ده‎کی سؤزجوک‎لره یؤنلیرسک، اکین سون سس‎سیزی‌نین دوشدویو گؤرونور. آنادولو آغیزلاریندا و عثمانلی قایناقلاریندا گئچن اؤرنک‌لردن بیر آووجونو، تیتیسه‌ سؤزلویونون ایلک جیلدینه دایاناراق اله آلیریق:

1.      آیریقسی/آیروقسی(ayrıqsı): "آپ-آیری، بام-باشقا". عثمانلیجادا چوخ گئچر. آیریق "آیریلمیش، هاچا" دان گلیر.

2.      بالیقسی(balıqsı):"بالیق کیمی" تیتسه‎نین وئردییی اؤرنک‌لرده، بالیقسی-یوسونسو(yosunsu) "یوسون/ قورباغاجا/جلبک کیمی" ده وار.

3.       بوقسو(boksu):بوقسو دوشمک دئییمی وار. بوقسو "مدفوع/پوخ کیمی "اسکی تورکجه‎ده ده وار.

4.      بایاتسی(bayatsı):"بایاتلاشمایا اوز توتموش". بایات کلمه‎سیندن گلدییی گؤرونور.

5.      بؤیوکسو(büyüksü):"بؤیوکلوک ادعاسیندا اولان آدام، بؤیوکسونن آدام". بو اکین بعضی اؤرنک‌لرینده "تظاهر، گؤسترمه‎لیک" معناسی گؤرونور. آنجاق او معنا بو اکی ایله کؤکدش اولان و فعل قوران بیر اک‌ده واردیر..یاخین‌دا او اکین اوزرینه یازدیغیم یازیمی دا یایینلارام.

6.       بولانیقسی(bulanıqsı): بیر آز بولانیق.

7.      چیرکفسی(çirkefsi):"چیرکاب کیمی، قوخاغان". فارسجادان آلینان چیرکف سؤزجویونه اکلنیب‌دیر.

8.      چوجوقسو(çocuksu):"اوشاق کیمی".

9.      توپراقسی:"تورپاق کیمی، تورپاقسی، تورپاق قوخوسو اولان".

10.  دونوقسو(donuqsu):"مات، ایشیق‎سیز/فرسیز(گؤز)".

11.  ارسی(ersi):"ایگیت کیمی، کیشی کیمی داورانان آدام".

12.  بوغداسی: بوغدا کیمی، بوغدایا بنزر

13.  قادینسی(qadınsı):"قادین کیمی داورانان(کیشی/ارکک)".

14.  بیاضسی: "آغیمتول"، رنگلره گلدییینی یازمیشدیق.

آذربایجان تورکجه‎‌سیندهکی اؤرنک‌لری هامی‌سینی توپلاماق مومکون اولمادی. ایندیلیک ایکی سؤزجوک وار فیکریم‌ده؛

1.       قورسو(qorsu): "یانیق، توستو قوخوسو اولان"(ائودن قورسو ایی گلیر..). کلمه‎نین قور "کؤز، اود پارچاسی" دان گلدییی آچیق‎دیر.

2.      سیرینسی(sirinsi):"آلاچیی، پیشمه‎میش و یا دادیخمیش اَت". منجه کلمه اصلینده سینیرسی (sinirsi) ایمیش. آنادولو آغیزلاریندا سینیرسی واردیر و بیزده‌کی سیرینسیمک(sirinsimek) یئرینه اوردا سینیرسیمک(sinirsimek) گؤرورنور. نه ایسه کلمه‎نین کؤکونده سینیر<سینگیر "عصب، رگ و پی" واردیر.

یئنی تورکجه‎ده بیر چوخ سؤزجوک بو اک ایله تؤره‎دیلیب‌دیر. اونلار سایماق مومکون اولمادیغی کیمی، گرکلی ده دییلدیر. آچیقجاسی اک تئوریک اولاراق هر آدا گله‎بیلر. یئنی تورکجه‎ده فرانسیزجا/اینگیلیزجه(-(o)ide(s)) اکی‎نین قارشیلیغی اولاراق بیر چوخ اؤرنک تؤره‎دیبدیر؛ انسانسی(anthropoid) "انسان‎نما"، شکرسی (saccharoid)، قالخانسی(تیروئید وَزی(غدّه‎سی)، "تیروئید" قاپی کیمی دئمک‎دیر) و...




داغ کن - کلوب دات کام
گؤروش‌لر() 
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر




Admin Logo
themebox Logo