اوغرون-اوغرون

نویسنده :محمد اردم
تاریخ:جمعه 13 بهمن 1396-09:34 ب.ظ

دانیشیق دیلینده گؤرولن بو سؤزجوک، "گیزلیجه، خیمیر-خیمیر، آلتدان-آلتدان، سس‎سیزجه" معنالاریندادیر. کلمه‏نین بیلدیییمیز اوْغرو/اوْغورو ایله ایلیشگی‏سی ایلک باخیشدا دقت چکیر. آما آلدیغی اک نه‎دیر؟ خاطیرلادیغیم اوزره داها اؤنجه‎لری، باشقا بیر موناسیبت‎ایله آراجلیق/واسطه(Instrumental case) حالی و دوروموندان بحث ائتمیشدیم. اسکی تورکجه‌ده واسطه حالی چوخ یایقین‎دیر و اسکی اوغوز تورکجه‏سینده و عثمانلیجادا دا چوخ گؤرولور. آراجلیق حالی بیر وسیله ایله بیر ایشین گؤرولدویونو بیلدیریر: آیاغین گلدی(آیاغی ایله/یایا/پیادا گلدی)، آتین گلدی(آت ایله گلدی).. بوگون دیلیمیزده ایله/ـله اکی و دانیشیق دیلینده اونون اوزادیلمیش بیچمی ایلن/ـلن و داها سونرالار بنزشمیش حالی ـنن/ـنان، اسکی اکین یئرین آلیب‎دیر. آزاراق قالان اؤرنک‎لر ده دیل بیلگی‎سی آراشدیرماجی‎لاری‌نین دئدییی کیمی، ظرف/قید (adverb) اولاراق ایشله‌نیر. بیلیندییی کیمی ظرف و یا قید یئرینه تورکجه ده، بلیترج(belirteç)ده دئییلیر. ظرف بیر ایشین نئجه(نه زامان، نه شکیل‏ده، هاردا و..) گؤرولدویونو بیلدیریر. واسطه دورومو اک ایله یاشایان سؤزجوک‌لر، تورکجه‎ده ایکی نوع ظرف اولاراق یاشارلار؛ زامان ظرفلری و طرز ظرفلری.

زامان ظرف‌لریندن اؤرنک‌لر

1.      گوندوزون(gündüzün): گوندوز واختی/چاغی، گوندوزله‎یین

2.      یازین(yazın): یاز واختی. تورکیه تورکجه‎سیندهکی یاز ایله بیزیمکی فرقلی و دیلچی‎لرین دئییمی ایله یالانچی آرخاداش‌(faux amis)دیرلار. بیزیم یای'میز اوردا یاز و اونلاری یای'ی بیزده یاز اولور.

3.      یایین(yayın): یای واختی/موسمی. باخ اوسته‎کی مادّهیه.

4.      قیشین: قیش زامانی، قیش‎دا ..؛ قیشین الیمیز بوش اولور.

5.      گوزون(güzün):پاییز/گوز واختی، پاییزدا.

6.       باهارین(baharın):باهار واختی، یازین. آنادولودا وار.

7.      ایلکین(ilkin): ایلک اولاراق، ایلک باش‎دا..آذربایجان‎دا، بعضن "ایلکین"، بلکه فارسجا "اولین، نخستین، یکمین و.." کیمی سؤزجوک‌لرین تأثیرینده، "بیرینجی" معناسی قازانیر سانکی. آنجاق بورداکی ایلکین اینگیلیزجه initially کیمی آنلامی واردیر[1]..

باشقا اؤرنک‌لری سایماغا گره‎ک یوخ..آخشامین کیمی سؤزجوک‎لرده واردیر و اصلینده هر زامان آدینا بو اک گله‎بیلیر..

طرز ظرف‌لری

بو ظرفلرین اؤنملی قیسمی تکرارلاما بیچیمی‎نده دیر:

1.      دیزین-دیزین(dizin-dizin): دیز اوستونده(یئریمک، گلمک و..)

2.      قیچین(qıçın-qıçın): قیچ اوستونده(گله‌رک و یا سورونرک). تورکیه‎ده‎کی قیچ ایله بیزیمکی‎نین فرقی بیلینمه‎لی. بونلار دا یالانچی یولداش‎لار..

3.      ایچین-ایچین(için-için): ایچدن و بیلدیرمه‎دن(اؤزللیک‎له آغلاماق)، ایچریه(آغلاماق و..)

4.       آزین-آزین(azın-azın): آز-آز، آزجا-آزجا. سانیرام آزینلیق(=اقلیت) کلمه‏سی بو بیچیمه دایاناراق اورتایا آتیلیب‎دیر و بعضی آراشدیرماچی‎لار و دیلچی‎لره گؤره یانلیش/اویدورما‎دیر. یئرینه آزلیق و آزجالیق دا ایشله‎نه‎بیلر. چوخونلوق/چوغونلوق(=اکثریت) ده بنزر دوروم‎دادیر. زوْرونلو(zorunlu) کلمه‎سی ده "ضروری، اجباری" معنالاریندا، سورونلو گؤرونور. منجه زوْرون(zorun) "زور ایله، جبر ایله" یانلیش ساییلماز. اما تورکجه‎ده ظرفلره ـلی/ـلو گلمز.

5.      گؤتون-گؤتون(götün-götün): باسَن اوستونده(سورونرک یئریمک)، اؤزللیک‎له ایمک‌له‌مه‌دن اؤنجه‎کی مرحله‌ده کؤرپه‌لرده گؤرونور.

6.       آردین-آردین: آردینجا، دالیسیجا(گئدره‌ک)، قارا با قارا..

7.      بیرین-بیرین: عثمانلیجادا بیریم-بیریم، بیر-بیر اولاراق واردیر. آذربایجان‎دا بیرم-بیرم(birem-birem) تعبیرینی ائشیتمیشم. مثلا اصلی-کرم ناغیلی‌نین سؤزلو بیر روایتی‌نده بو دئییم گئچر: ارزروم'ون داغلارینا یئتن‌ده/ گؤردوم گؤی‌دن بیرم-بیرم قار گلیر/ لـلهم دئدی گل بو یول‌دا قاییداق/[دئدیم] زیادخان اوغلویام منه عار گلیر/..دانیش لـله‌م! دیللَش لـله‌م! گول لـله‌م!/ایندی دوشر اوستوموزه گون لـله‌م..

8.      قیین-قیین(qıyın-qıyın):قیراق‌دان(گئچرک)، گیزلیجه. آنادولودا گؤرولور و قیی(qıyı) "قیراق"دان گلدییی آچیق‎دیر.

9.      اوْغرون-اوْغرون: اوسته‌ اشارت ائتدیییم سؤزجوک. آنادولو و تورکیه تورکجه‎سی‎نین یازی دیلینده داها چوخ اوغرون (uğrun) سؤیله‌نیر. اسکی تورکجه‎ده، بوگون آذربایجان‎دا اولدوغو کیمی، اوْغری/اوْغرو وار. نیشانیان'ـا گؤره بو کلمه ایله اوغراماق فعلی‎نین ایلیشگی‎سی اولابیلر.

10. دونن(dünen): آذربایجان ساحه‎سینه مخصوص ساییلیر. منجه کلمه عثمانلیجادا وار اولان دونین-گونین (dünin-günin) "گئجه واختی-گوندوز واختی" دئییمی‎ندن قیسالتمادیر و یا دونین کلمه‎سی‎نین داوامی‌دیر. اسکی اوغور متین‌لرینده، دونه‌گون(dünegün) "دونن" کیمی بیر آچیق اولمایان دئییم‎ ده وار. بیزیم دونن سؤزجویونون اوردان گلمه‎سی امکان‏سیز اولماسا دا، منجه گوجلو احتمال اولاراق گؤرونمور.

11.  ـدَیین/ـدگین(-deyin/degin): "ـده‌ک، ـاجان". بیر نهایت بیلدیرمه اکی اولاراق بیلنن و فرانسیزجا jusque a ایله قیاس ائدیله‌بیلن سؤزجوک، دیلیمیزده بوگون ده یاشایان ـده‎ک(صاباحادَک، آخشامادک) اکینه بو ظرف اکی‎نین گتیریلمه‎سییله اورتایا چیخیبدیر.

12.  آنسیزین(ansızın):"بیردن بیره، لاپ‎دان، ناگهان". اسکی تورکجه‎ده‌کی آنگ(aŋ) "سرحد، آییرد" کلمه‎سینه ـسیز اکی‎نین اکلنمه‎سییله، آنسیز ال‌ده ائدیلیر و بو کلمه یازیلی متین‌لرده واردیر. آنسیز سؤزجویونه ظرف اکیمیز گلینجه، آنسیزین اورتایا چیخیر. ـسیز اکینه ظرف اکی گلمه‎سییله بیر سورو ظرف تؤره‎نیبدیر تورکیه تورکجه‎سینده و کلاسیک متین‌لریمیزده؛ مثلا نسیمی و باشقالاریندا، "سنسیزین" چوخ گئچر: ای پری‌پیکر سنین عشقین مانا(منه) اولسون حرام/گر داخی صؤحبت دوتارسام سنسیزین دیارایلن.. بوگون ده تورکجه یازی دیلینده دوشونمک‌سیزین، اوخوماقسیزین، چالیشماق‌سیزین و مینلرجه بنزر ظرف بو اکی ایله تؤره‎دیلیبدیر و ایشله‎نیر.

بوگونه گلینجه

منجه ادبی دیل‎ده سایدیغیمیز اؤرنک‌لردن و قالیبلاشمیش فعل+ـسیزین دن علاوه، یئپ-یئنی ظرف‌لر ده یارانابیلر و بیر چوخ اسکی ظرف‌لر یئنی‌دن رواجا سوخولابیلر. مثلاً آیاغین گئتمک/گلمک..دقت ائدرسینیز اینگیلیزجه ده "پیاده" قارشیلیغی on foot دور؛ We went to our university on foot. البته بو کیمی یارادیجی‌لیق‌دا، دیل بئجری‌سی و گؤزلسه‌مه دویغوسو گؤز اؤنونده توتمالی‎دیر.


[1]  حسین جاویدین بو گؤزل پارچاسیندا، کلمه دوغرو معناسییلا ایشله‌نمیش:

... - پک دوغرو سؤز... بو دونیادا سنین ان چوق سئودییین
کیم‌دیر, قوزوم, سؤیلرمی‌سین؟
-
 ان چوق سئودیییم ایلکین
او الله کی یئری-گؤیو، اینسان‌لاری خلق ائیلر.
-
 سونرا کیم‌لر؟
-
 سونرا اونون گؤندردییی ائلچی‌لر.....




داغ کن - کلوب دات کام
گؤروش‌لر() 
شنبه 14 بهمن 1396 03:53 ب.ظ
دیرین- دیرین اسمک
بو نئجه؟
طرز ظرفی می؟
شنبه 14 بهمن 1396 03:53 ب.ظ
دیرین- دیرین اسمک
بو نئجه؟
طرز ظرفی می؟
پاسخ محمد اردم : بو دئییمی ائشیتمه میشم..داها چوخ تیر-تیر اسمک وار..تیرین-تیرین>دیرین-دیرین می؟. بئله اولسا طرز اولاجاق..
ساغ اولون
رضا جنتی
شنبه 14 بهمن 1396 03:31 ب.ظ
قاشقای ائلیمیزده ده بیرین بیرین وار
بیر به بیر آنلامیندا
پاسخ محمد اردم : ساغ اولون وئردییینیز بیلگی‎دن اؤترو..
رضا جنتی
شنبه 14 بهمن 1396 03:08 ب.ظ
بیزده دئگین وار
اورادئگین
خوی
رضا جنتی
شنبه 14 بهمن 1396 03:08 ب.ظ
بیزده دئگین وار
اورادئگین
خوی
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر




Admin Logo
themebox Logo