قاریشان ایکی اک: ایستک اکی ایله سایما اکی-3

نویسنده :محمد اردم
تاریخ:چهارشنبه 18 بهمن 1396-09:03 ب.ظ

بو اک´ین دؤنوشلو حالی اولان –sIn- اکی ده اکی تورکجه‎ده واردیر و بیر نئچه اؤرنه‎یی‎نی سایابیلیریک:

1.      اوخسینماق(oxsınmaq):"پئشمان اولماق". بلکه "اوْخ!" سسی‎ندن قایناقلانیر.

2.      ارسینمک(ersinmek):"ارکک‎لشمک، ارکک کیمی اولماق".

3.      اَوسینمک(evsinmek):"[بیر یئری] ائو قیلماق/ائو سایماق" . بوگون ده آنادولودا "اؤزگه‎لیک حسّ ائتمه‌مک" معناسیندا یاشار.

4.      ارکسینمک(erksinmek):"گوجلنمک/گوج صاحبی کیمی اولماق".

5.      سوقسینماق(suqsınmaq):"طاماهلانماق، طاماه". سوق(suq) دیوان دا "آج‎گؤزلو، آلچاق " معنالاری داشیماقدادیر.  

بو اک´ین بیر یان بیچیمی اولان –(x)msIn- اکی ده اسکی تورکجه‎ده ده گؤرولور. بو اک داها چوخ "تظاهر" قارشیلیغی فعل‌لر یارادیر و بیر ایشی "گورورموش کیمی" داورانماغی بیلدیریر:

1.      قیلیمسینماق(qılımsınmaq):"بر ایشی گؤرور کیمی داورانماق، تظاهر ائتمک".<قیلماق

2.      اوتلامسینماق(otlamsınmaq):"[حیوانین] اوتلار کیمی داورانماسی".<اوتلاماق

3.      اؤوکه‌لمسینمک(övkelemsinmek):"حیرصلی/اؤفکه‌لی کیمی گؤسترمک"<اؤوکه "حیرص، اؤفکه".

4.      یارامسینماق(yaramsınmaq):"یالتاقلانماق، اؤومک".< یاراماق. تورکجه‎ده‎کی یارانماق فعلینه دقت ائدین.

اوسته‌کی اؤرنک‌لردن ده آنلاشیلان بو اوچ ده‌ییشگه‌لی اک، معنا فرقلریله بیرلیک‎ده، اساس اولاراق اسملره گلیرلر. سون اک ده یعنی –(x)msIn- اؤرنه‎یینده( -(x)gsA- اولدوغو کیمی) اؤنجه اسم یارانیر، سونرا اک گتیریلیر (باخ، اردال، 8-397.صص).

چاغداش تورکجه‎ده

اسکی تورکجه‎ده‎کی بنزر اک‎لر بوگونکو تورکجه‎ده ده یاشاماق‎دادیرلار. آنجاق اک بیر آز ده‎ییشیمه اوغرامیش و بیر چوخ اؤرنک‎ده ایستک اکینه بنزمیش دوروما گلیب‎دیر. مثلا تکه‎سه‎مک یانیندا تکه‎سیمک، ارسهمک یانیندا، ارسیمک، چیگسیمک(çiğsimek) "سویوق کیمی اولماق، نفرت ائتمک" یانیندا، چیگسهمک(çiğsemek) ده واردیر آغیزلاردا. آیریقسیماق(ayrıqsamaq) "باشقالاشماق، یادلاشماق"، دارسیماق(darsımaq) "داریخماق، داریلماق، دار گؤرمک"(موغلا آغزیندا تارساماق دا وار) کیمی اؤرنک‎لر یانیندا، چوخ سایی‎دا عینن ایستک اکی کیمی سسلنن فعل‌لر ده وار:

1.      چیرکینسه‌مک(çirkinsemek):"چیرکین سایماق/گؤرمک".

2.      چوقساماق(çoksamak):"چوخ گؤرمک/سایماق".

3.      خفیفسه‎مک(hafifsemek): یونگول سایماق/گؤرمک"<خفیف(عربجه). آنادولو و ایستانبول‎دا واردیر.

4.      غریبسه‌مک:یاد گؤرمک/سایماق، یادیرغاماق، اؤزونو غریب حسّ ائتمک.

5.      موهیمسه‎مک(mühimsemek): مهم/اؤنملی سایماق

6.       گرکسه‌مک(gereksemek):گره‌کلی/ضروری/واجب گؤرمک

7.      بؤیوکسه‌مک: [گؤزونده] بؤیوک گؤرمک

8.      قانیقساماق:"آلیشماق، قبوللانماق.<قانیق: قانمیش، دوْیموش.

9.      دولوقساماق(doluqsamaq): گؤزلری دولور کیمی اولماق(=بغض کردن)

باشقا اونلارجا اؤرنک‎ده وار. آنجاق سایماغا گره‌ک یوخ. بوردا ساده‌جه دانیشیق دیلیمیزده اولان و آنادولودا گؤرولمه‎یَن بیر فعل‎دن گئچمه‎مه‎لی: کیفسه‎مک(kifsemek) "قوخوماق، یییه‎جک‌لرین اوستونه یاشیلسی گؤبه‌لک جینسیندن بیر آفت گلمه‎سی ایله پوزولمالاری، کپک زدن". کیفسیمک کیمی یان بیچیمی اولان فعلین کؤکونده تورکیه تورکجه‎سینده گؤرولن کوف(küf) واردیر.

بو اک ‏ده دؤنوشلولوک اکی آلیرکن، داها چوخ انسان دویغولارینا/دوشونجه‌لرینه و آنلاما گوجونه یؤنه‎لیک فعل‌لر اورتایا چیخاریر:

1.      عارسینماق(arsınmaq):اوتانیر کیمی اولماق، اوشورگنمک، چکیلمک

2.      چوخسونماق(çoxsunmaq): عثمانلیجادا "چوخ گؤرمک/سانماق" دئمکدیر.

3.      آزسینماق(azsınmaq):"آز گؤرمک/سایماق". آزینساماق و آزیمساماق دان، داها آز گؤرونور.

4.      عاییپسینماق(ayıpsınmaq):"عاییپ سایماق، اوتانماق، مان بیلمک"

5.      گوجسونمک(gücsünmek):"بیر ایشی چتین/گوج گؤرمک".

6.       قولایسینماق(qolaysınmaq):"راحات گؤرمک/سانماق".

7.      حئییفسینمک(héyifsinmek):"تأسف ائتمک، اسَفلنمک"<حیف(عربجه)

8.      تامسینماق(tamsınmaq):"بیر زادی دادار کیمی اولماق". کلمهنین کؤکونده‎کی تام<طعم(عربجه) اولسادا منجه تورکجه‎لشدییی اوچون بئله یازیلماسی دوغرو ساییلیر.




داغ کن - کلوب دات کام
گؤروش‌لر() 
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر




Admin Logo
themebox Logo