تبلیغات
قوپونتولار: تورکجه اوزرینه دوشونمه لر - داغینیق دوزلتمه‌لر-5

داغینیق دوزلتمه‌لر-5

نویسنده :محمد اردم
تاریخ:دوشنبه 14 اسفند 1396-10:31 ب.ظ

اؤنجه‎کی یازی‎لاردا گؤزدن قاچان و یا سونرادان اؤیرندیییم کیچیک بیلگی تیکه‎جیک‎لرینی اوخویوجولارلا پایلاشیرام.

1.       در تکمیل مطلب انعکاس تصوف در توپونیمی، همان‌طور که خوانندگان مطلع اطلاع دارند یک قره‌صوفی هم وجود دارد که باید به لیست مزبور اضافه شود:

قره صوفی (Qara Sofu): قریه‌یی در اطراف چاراویماق و جنوب غربی شهرستان مزبور.

2.      در مطلب پروفایلی از یک پسوند گئچه‎جک را آورده بودم؛ اما بعداً متوجه شدم که در خلخال و منطقه سوجاهرود/سجهرود همین لفظ به معنی "معبر، گدار در انهار" استفاده می‌شود و کاملاً با فونکسیون پسوند ـهجک/ ـاجاق مطابقت دارد. لذا اشتقاق آن شفاف و بی‌نقص است.

3.      به مجموعۀ اعلام جغرافیایی که از مجرای عثمانی در فارسی راه یافته، قِبْرِس (Kıbrıs) را هم باید افزود؛ زیرا فرم عربی آن، به متابعت شکل یونانی، قُبْرُص بوده و فرم روسی هم- که در جمهوری آذربایجان نیز رواج دارد-کیپر است.

4.      دوستلارین بیلدیردیک‌لرینه گؤره، کؤپوشگه‎مک یازی‎سینداکی اؤرنک‎لره سولوشخاماق(soluşxamaq) فعلینی ده اکلمه‌لییک. بو فعل مؤحتملن اؤلوشگه‎مک فعلی‎نین تأثیری آلتیندا یارانیب‎دیر و چوخ دا یایقین ساییلماز. فعلین یازیلی بیچیمی سولوشقاماق(soluşqamaq) اولمالی‎دیر.

5.      محقق مدقق جناب آیهان همدانلی- که لطف و عنایتشان خجلم می‌کند- متذکر شده‌اند که نقطه‎یی به نام "طقوز/دوققوز اولوم" در حوالی سرپل ذهاب و قصر شیرین وجود داشته و در سفرنامه سیاح عثمانی سیدی علی کاتبی هم یاد شده است: "فردای آن روز سحرگاهان از قلعه زنجیر حرکت کردیم از رودخانه بزرگی به نام طقوز اولوم (نُه مرگ. کذا!) گذشتیم و به شهر بانه آمدیم و از آنجا به محروسه بغداد رسیدیم[1]". از آنجا که در عثمانی اولوم به این معنی رواج نداشته، احتمال ترجمه منتفی و مراد رودی بوده که نه گدار داشته است. البته دوققوز به معنای مجازی "جمع کثیر" هم رواج دارد؛ بیر دوققوز اوشاغی وار.

6.       محقق محترم جناب آیهان همدانلی، در جریان مطالعات تاریخی‌شان نمونههای متعددی از رواج "هربطان" را جمع‌آوری کرده‌اند از جمله شواهد متعددی از سوانح الافکار رشیدی. از این امثله چنین استنباط می‌شود که اربطان/هربطان به معنای دسته نظامی پانصد تایی/پانصد نفره بوده است. چرا که مکرراً از "امرای چهارصده و هربطان" و "حشم چهارصده و هربطان" یاد می‌شود.

7.      ـه‎لک/ـالاق اکی اوزرینه یازدیغیمیز یازی‌دا، قامالاق و قابالاق کلمه‎لرینی وئرمیشدیک. آنجاق آنلاشیلان دیلیمیزده بیر قامالاق داها واریمیش؛ "اوشغون و بنزری بیتگی‎لرین قالین یارپاق‌لاری" معناسیندا. بو سؤزجویون بعضی آغیزلاردا قابالاق اولدوغونو بیلیریک. آیریجا تاکیستان تاتجاسیندا، قاپالاق بیچیمی‎نی ده گؤسترمیشدیک. آنلاشیلان بوردا قابالاق، قاباق(=کدو)دان گلیر و ده‎ییشمی قاپالاق<قابالاق>قامالاق اولاراق آچیقلایابیلیریک.

8.      "کالاه" کلمه‎سی اوزرینه(اسکی خرمنلر XX) بیر گؤروش بیلدیرمیش و اونون "کاله"دن گله‎بیله‌جه‎یینی یازمیشدیم. آنجاق ایندی گئرچک قایناغی‎نی اؤیرنمیشم، دییه بیلرم: کَلاک. برهان قاطع و چاغداش فارسجا سؤزلوک‌لرینده "اکیلمه‎میش اراضی-چؤل" دئمک‎دیر بو سؤزجوک. اوچ یئرده ده کند آدی اولاراق گؤرونور: لواسان، فیروزکوه و کرج. دئمک کلمه سونو ک>هـ حادثه‎سی یاشانیب‎دیر بوردا.

9.      گیلدیر(gildir): گیدیریت/دیگیرت اوزرینه یازدیغیم یازی‎دا(آنادیل‎دن درلمه‎لر)بیر اؤنملی وئری گؤزوم‎دن قاچمیش. یئرلی لهجه‌لریمیزده گیلدیر "یومرو" معناسیندا چوخ یایقیندیر و بیر چوخ‌دا گیلدیرله ایلگیلی یئرآدی وار؛ مثلا هریس‎ده باتی بدؤویستان‌دا بیر کند بو آدی داشییر. بویین‎زهرا کندلریندن آراسنج‌ده گیلدیرتپه وار و اسکی چاغ‎لاردان قالینتیلاری و تاپینتی‎لاری اولدوغو سؤیله‎نیر. اینترنت‌دن اؤیرندیییمه گؤره، کوموجان/کمیجان تورکجه‏سینده "گیلدیرگؤز" دئییمی واریمیش: "یومرو گؤز" معناسیندا. آنجاق گیلدیر-گیلدیر(گؤز یاشی آخماق/آخیتماق) باشقا اولاجاق و سس تقلیدی/ آنلاتیجی دئییم ساییلمالی: گومبور-گومبور، پالدیر-گولدور، زیلدیر-زیلدیر و.. کیمی. گیلدیر منجه گیدیرت کلمه‎سی‎ندن گلیر. سؤزجوک سونو ت/t سس‎سیزی دوشمه‎سی ایله اورتایا یئنی بیر سس‎سیز تؤره‎میش (epenthesis) و گیلدیر الده ائدیلمیش‎دیر. گیلدیر آنادولو آغیزلاریندا گؤرولمه‎دی.

10.  گولوف/گیلیف حاققیندا گؤزوم‎دن قاچان بیر آیرینتی وار؛ قارص(آرپاچای)دا گیریف(girif) "سو آرخی، کانال، آخاق" معناسیندا وار. آرپاچای و قارص آغزینین آذربایجان تورکجه‎سی لهجه‌لریندن ساییلدیغی‎نی بیلیریک.


[1] سیدی علی کاتبی، مرآت‏الممالک، ترجمۀ محمود تفضّلی، علی گنجه‎لی، تهران بنیاد فرهنگ ایران، 1355. ص 185.




داغ کن - کلوب دات کام
گؤروش‌لر() 
آیهان همدانلی
پنجشنبه 17 اسفند 1396 08:05 ب.ظ
سلاملار گرچکتن فایدالاندیق
بیز سیزه کوچوک بیر شاگردیک
داش بولاق
سه شنبه 15 اسفند 1396 12:57 ق.ظ
سلام اوستاد

گیلدیر-گیلدیر : یئکه دامجی معنی سینده ائله بو یومرو معنی سینده آولان گیلدیردن گلیر

گؤزلریندن گیلدیر-گیلدیر سو آخیتدی: یئکه- یئکه دامجی لار (دئمک چوخ سو، گور سو )آخیتدی
پاسخ محمد اردم : ساغ اولون
بو گؤروش ده دوغرو اولا بیلر
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر




Admin Logo
themebox Logo