تبلیغات
قوپونتولار: تورکجه اوزرینه دوشونمه لر - مطالب متین یاییمی

عهدنامه دعاسی

نویسنده :محمد اردم
تاریخ:شنبه 7 آذر 1394-11:32 ق.ظ

عهدنامه دعاسی

اسکی تورکجه ده، دعا ائتمک اوچون آلقاماق فعلی وار. بوندان تؤره‌ین آلقیش دعا دئمک دیر. کلمه بو آنلامینی اورتا تورکجه و بعضی چاغداش تورک دیللرینده قوروموشدور. ایلک چاپ اولان تورکجه کتاب، اون یئددینجی یوزایل ده(1618)-ارمنی حرفلریله یازیلان، قیپچاقجا- اوکراینا دا چیخان آلغیش بیتیگی(=دعا کیتابی) ساییلیر[1]. آلقیشچی ایسه، دعاچی/دعاگو اولوردو. بو کلمه فارسجا قایناق‌لاردا دا گئچمیش دیر. اؤرنک اوچون "تاریخ بناکتی" آدییلا بیلینن اؤنملی بیر تاریخ اثری نین یازاری، فخرالدین بناکتی، بیر موغول امیری نین مدحینده سؤیله‌دییی قصیده ده بو بیت گئچر:

 گرچه دور از حضرتش فخر بناکت مانده است/هست آلقش‌جی فرمان روان بایانتوقان[2]

بوگون آلقیش، شامانچی/قامچی تورک‌لرده(مثلا تووا تورک لرینده) دعا آنلامینی قوروماق‌دادیر. آنجاق اوغوز تورکجه سینده آلقیش چپیک/چپی معناسینی داشیماغا باشلامیشدیر. اونون یئرینه عربجه"دعا"، گئچمیش دیر. دعاچی ایسه آلقیشچی یئرینی آلیبدیر؛ قالسام دعاچییام، اؤلدوم نه‌ییم قالیر؟

آلقیش'ین قارشی‌سیندا، قارغیش وار. قارغاماق فعلی اسکی‌دن بری لعنت/نفرین ائتمک معناسیندا تورک دیللرینده یاشاماق دا دیر. تورکیه تورکجه سی نین یازی دیلینده بو آنلام دا ایلنمک(ilenmek) فعلی یایقین دیر. اسکی تورکجه دن بو یانا ایله‌مک(ilemek) فعلی بیلینیر. ایلَنچ(ilenç) ده لعنت/نفرین/قارغیش آنلامی داشیماق‌دادیر. آما فارسجادان گئچن بددعا(beddua) دا چوخ یایقین دیر آنادولو و ایستانبول تورکجه سینده.

عهدنامه دعاسی

اسکی متینلری آراشدیریرکن، بیر تورکجه متین سونوندا، قیسا عربجه بیر دعایا راست گلدیم. باشیندا عهدنامه دعاسی یازیلان بو دعا، بیزیم شیعی قایناقلاردا عهدنامه/عهد دعاسینی خاطریمه گتیردی. آنجاق عهد دعاسی اون ایکینجی و غایب امام اوچون دور. بو دعا ایسه عمومی دیر و شیعی‌لیک/سنّی‌لیک مذهبلرینی گؤسترن بیر عونصورو یوخدور .مفاتیح الجنان دا "عهدنامۀ میت" و باشقا قایناق لاردا فرقلی آدلارلا ، آزیجیق فرقله بو دعا گؤرونور. بعضی حدیث کیتاب‌لاریندا  مشهور صحابی ابن مسعود دان بیر حدیث اولاراق گئچیر و بوللو ثوابلار اونا وعد ائدیلیر. بو کیمی ثوابلاردا شوبهه سیز آبارتما(اغراق) وار. آنجاق بو دعا گؤزل‌دیر. بو آز-اؤز دعانی عربجه و تورکجه ترجومه سیله آشاغیدا گتیریرم.

بسم الله الرّحمن الرّحیم

اَللّهُمَّ فاطِرَ السَّمواتِ وَالاَْرْضِ عالِمَ الْغَیْبِ وَالشَّهادَةِ الرَّحْمنَ الرَّحیمَ اَعْهَدُ اِلَیْكَ فى هذِهِ الدُّنْیا اَنَّكَ اَنْتَ اللَّهُ لا اِلهَ اِلاّ اَنْتَ وَحْدَكَ لا شَریكَ لَكَ وَاَنَّ مُحَمَّدا صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ وَآلِهِ عَبْدُكَ وَرَسُولُكَ اَللّهُمَّ فَصَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وَآلِهِ وَلا تَكِلْنى اِلى نَفْسى طَرْفَةَ عَیْنٍ اَبَدا وَلا اِلى اَحَدٍ مِنْ خَلْقِكَ فَاِنَّكَ اِنْ وَكَلْتَنى اِلَیْها تُباعِدْنى مِنَ الْخَیْرِ وَتُقَرِّبْنى مِنَ الشَّرِّ اَىْ رَبِّ لا اَثِقُ اِلاّ بِرَحْمَتِكَ فِصَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وَآلِهِ الطَّیِّبینَ وَاجْعَلْ لى عِنْدَكَ عَهْدا تُؤَدّیهِ اِلَىَّ یَوْمَ الْقِیمَةِ اِنَّكَ لا تُخْلِفُ الْمیعادَ.

باغیشلایان و سئوه‌جن تانری‌نین آدییلا

گؤیلرله یئری یارادان، گیزلینی-آچیغی(شهاده) بیلن تانریم[3]!  سنینله عهد ائدیرم؛ سن دن باشقا تاپیناجاق[4] یوخدور. بیرسن، اورتاغین یوخدور و محمّد سنین قولون و ائلچین‌دیر. [تانریم! محمّد(ص) و اهل بیتی‌نه سلام گؤندر][5]. تانریم! منی اؤز باشیما بیراخما![چونکو نَفسیم منی] یامانلیغا یاخینلاشدیریر[یاوودور] و یاخشی‌لیق دان اوزاقلاشدیریر. سنین رحمتین دن باشقاسینا گوونمیرم. [محمّد(ص) و اهل بیتی‌نه سلام گؤندر][6] و منه بیر عهد قیل! قیامت گونو یئرینه  گتیره‌سن. سن سؤزوندن دؤنمزسن.



[1]. اثری نادئژدا شیرلی یوکسک لیسانس تئزی اولاراق ایشله‌میش و کیتاب اولاراق دا چیخارتمیشدیر.

Nadejda Chirli, Alğış Bitigi / Ermeni Kıpçakça Dualar Kitabı, Haarlem: Türkistan ve Azerbaycan Araştırma Merkezi, 2005.

[2]  فخرالدین ابوسلیمان داود بن تاج الدین ابوالفضل محمد بن محمد داود البناکتی، تاریخ بناکتی: روضه اولی الالباب فی معرفه التواریخ و الانساب، به کوشش:  جعفر شعار، تهران: انجمن آثار ملّی، 1348. 411.ص

[3] . فارسجادا "خدای من" دئییمی آوروپا دیللرینده ترجومه یولویلا اورتایا چیخسادا تورکجه ده تانریم، بیگیم، خانوم (>خانیم) و .. تعبیری یایقین دیر. یاخینلیق و ایچدن‌لیک(صمیمیت) بیلدیریر.

[4] . الاه/معبود قارشیلیغی. تاپینماق فعلی عبادت ائتمک آنلامی داشیماق دادیر و بو کؤک دن دیر: تاپیناق=مَعبد.

[5] . علامت[] ایچینده‌کی پارچا یازمادا یوخ. مفاتیح الجنان دا وار.

[6] . علامت[] ایچینده‌کی پارچا یازمادا یوخ. مفاتیح الجنان دا وار.




داغ کن - کلوب دات کام
گؤروش‌لر() 

ظفرنامۀ بزرجمهر لنوشیروانِ عادل(2)

نویسنده :محمد اردم
تاریخ:سه شنبه 12 آبان 1394-12:52 ق.ظ

[25]. سوال: کیشیه عاقبتـ<ـینه> انفع نه دیر؟ جواب: حق تعالی کندودن خوشنود اولماق دیر.

[26]. سوال: اول شئی نه نسنه‌دیر کیم مروّتی ضایع ایلر؟ جواب: آنلار دؤرت نسنه دیر: بیری اولولاردان باخیللیق[بخللق] و بیری عالم‌لردن تکبّرلوک[تکبّرلک] و بیری عورت‌لردن اوتانمازلیق [اوتانمزلق] و بیری ارلردن یالان[یلان] سؤیلمک.

[27]. سوال: جهان دا اول شئی نه نسنه‌دیر کی پادشاهلارین مالینی فساده ویره؟ جواب: ظالم‌لری بیر مصلحت اوزرینه قوماق(=قویماق) و اؤگمک.

[28]. سوال: بو جهانی نه ایله[نیله] بولدی‌لار؟ جواب هنر ایله.

[29]. سوال: اول شئی نه نسنه دیر کی طبیبه محتاج اولمایا؟ جواب: آز یمک و آز اویوماق[اویومق] و آز سؤیلمک و دگمه کیشی ایله یولداش اولماماق.

[30]. سوال: خلقین قانغی‌سی عاقل و اوصلودور؟ جواب: اوصلو اول کیمسنه دیر کی چوق بیله آز سؤیلیه.

[31].سوال: ذلیل‌لیک نه‌دن اولور؟ جواب: کاهل‌لیک دن و فساددن[اصلینده فساتدن اوخونور] اولور.

[32]. سوال: زحمت نه دیر؟ جواب: یالنیزلیق دیر[یالکزلقدر].

[33]. سوال: بی‌نوالیق نه‌دیر؟ جواب: کتخدالیق دیر.

[34]. سوال: نامرادلیق نه دن اولور؟ جواب: جمله ایشلرده عجله ائتمک‌دن.

[35]. سوال: آدمین یوزی صویون گیده‌رر[یئله دیر، "گیده‌رن" اولمالی]نه دیر؟ جواب: طمع دیر.

[36]. سوال:  مقبول اولان نه‌دیر؟ جواب: بؤیوگه و کوچگه تواضع دور.

[37]. سوال: دنیاده مذموم و یاراماز اولان نه دیر؟ جواب: سلطان‌لاردان طمع و غنی‌لردن خسیسلیق [بئله دیر!] قوپماق.

[38]. سوال: تواضعون[تواضعک] اصلی نه دیر؟ جواب: هر کیشی‌یی خوش توتماق دیر و کندودن آلچاق کیشیلرله اوتورماق و ریادن چکمک[بئله دیر: ال چکمک؟ یوخسا چکینمک=چککنمک؟].

[39]. سوال: پادشاه‌لارین احتیاجی نه شکل آدمه دیر؟ جواب: عاقل‌لره و عالم‌لره دیر.

[40]. سوال: دنیاده کیم یاد اولور؟ جواب: اول کیشی که جاهل اولا.

[41]. سوال: دنیاده خیرلو اولان کیم دیر؟ اول کیشی دیر کیم کندویی سخاوتله و دوغرولوغلا مُزیّن ایلیه.

[42]. سوال:کیشی گؤگچک خویلاردان قانغی‌سینی غربت‌ده اختیار ایده کی غربت ده غریب اولمایا؟ جواب: کیمسه‌یه[کیمسیه] تهمت ائتمیه و هیچ کیمسه‌یی اینجیتمیه و ادب یئرینده ادب ساقلایا [صقلیه].

[43]. سوال: اولونون کیچی اوزرینه قاچ حقی وار؟ جواب: اوچ دور: بیر اول دور که کیچی اولونون رازین[1] ساقلایا؛ ایکینجی اول دور کی کیچی اولویا خذمت ایده؛ اوچونجی اول دور کی کیچی اولونون ایتدوگی نصیحتی قبول ایده.

[44]. سوال: عبادت قاچ قسمت دیر؟ جواب: ایکی قسمت دیر: بیری تن بخشی دیر؛ ایکینجی گؤنول بخشی دیر. گؤنول بخشی اولان حق تعالی‌یه تمنّا ایله‌مک دیر. تن بخشی اولان ایو عمل ایشله‌مک دیر[2].

[45]. سوال: ایو دوستلارین نشانی نه دیر؟ جواب: اول دور کی سنین[سنک] عیبین اؤرته و سانا [سکا] نصیحت ایده و سنین رازینی آشکاره ایتمیه و گچمیش حکایتی آنمایا[اکمیه].

[46]. سوال: نه ایش ایشلییه‌ییم[اشلیم] کی دنیاده خلقین زیانی بانا[بکا] دگمیه؟ جواب: اوچ طائفه ایله لاغ و لطیفه ایلمیه؛ بیری پادشاه‌لارلا و بیر عالم لرله و بیری صادق‌لرله.

[47]. سوال:ایولیگی کیمه ایتمک گرک؟ جواب: عقل ایسلرینه.

[48]. سوال:ایولیگی کیمه ایتمه‌مک گرک؟ جواب: اوچ طائفه‌یه: بیری اَبله و بیری بیهوده سؤیله‌ییجی‌یه [سویلیجه] و بیری یاراماز فعل‌لر ایشله‌ییجی‌یه.

[49]. سوال:ایولیک نه ایله تمام اولور؟ جواب: اوچ نسنه ایله: بیری سخاوت ایدوب منّت ایتمه‌مک و بیری توقع‌سیز تواضع و بیری مکافات‌سیز خذمت دیر.

[50]. سوال: حاجتی کیم‌دن طلب ایتمک گرک؟ جواب: اول کیشی دن کی خُلقی گؤکچک اولا و شول نسنه‌یی[نسنۀ] دیلییه کیم[دیلکیم] کندونه گرک اولا و اول کیشیه دوست دیمه کیم دوستون دوشمنی اولا و اول کیشی‌دن پرهیز ایله کی کندویی نسنه بیلور سانا[صنه] حال بو کی نسنه بیلمییه و هنرسیز کیشی‌لرله دوستلوق اتمه زیرا نه دوستلوغا یارار و نه دوشمانلیغا[دوشمنلغه]یارار و سؤزی داخی دوغری سؤیلیه، ایشدنلره آجی دا گلورسه و قدرسیز کیشیلری دیری‌یه سایما[صایمه] و نادانین نعمتین یئمک‌دن ایسه آجلیق دان اؤلمک یئگ‌دیر و اعتبارسیز کیشیلره اینانما[انانمه] و اعتبار ایتمه و کندندن آشاغا[اشغه] اولان قوما محتاج اولماغی اولو مصیبت بیل و ادبسیز کیشلردن نسنه دیله‌مک‌دن ایسه ادب ایله اؤلمک یئگ‌دیر و ناکس اول کیمسنه دیر کی بعضی کیمسنه‌لرین حاجتی آنون قاتیندا یتمک ممکن اولا و یتورمییه و دیلرسن خلق ایچینده سؤزون[سوزک] دینلنه [دکلنه] کیمسنه‌نین مالینا طمع ایلمه.

والله اعلم بالصواب. تمّت الکتاب بعون الله الملک الواهّاب[بئله‌دیر].

کتبه الفقیر الحقیر المعترف بالعجز و التقصیر

اعنی به سکبان‌زاده ابوبکر

غفرالله لنا و لوالدیه و احسن

الیهما و الیه

م‌م‌م

 

یازینتی لار

1.      نوشیروان آدی پهلویجه انوشه‌روان(=اؤلمز روح)دان گلیر. فارسجادا بعضن وزن گره‌یی "نوشین‌روان" و "انوشیروان" بیچیم لری ده گؤرولمک‌ده دیر. عدالتی ایله مشهور اولان ساسانلی پادشاه‌لارینی‌نین ان گوجلولریندن ساییلیر. اونون حاققیندا قوندارما حدیث‌لر ده وار؛ اسلام پیغمبرینه منسوب دور: "ولدت فی زمن الملک العادل[انوشیروان]"(=عدالتلی بیر سلطان زمانی دونیایا گلدیم). هر حالدا شعوبی‌لیک دؤنمی اویدورمالاریندان اولمالی دیر.

2.      بیرینجی سوال آلتیندا (2) رقمی یازیلاراق متن‌ین سونوناجان یانلیش سایی‌لار وئریلمیش سوال‌لارا. یعنی یازیچی‌نین حسابینا گؤره اللی بیر چیخیر!

3.      دئمک آنلامیندا آیتماق/آییتماق(ayıtmaq) بوگون دیلیمیزده اسکیمیش‌دیر.

4.      ایلک(eyülik) ایکی بیچیم ده اوخونابیلیر. بوگون ده آنادولو آغیزلاریندا eyü سؤیله‌نن بیچیمی وار و بیز اونو ترجیح ائتدیک و چاغداش iyi بیچیمی‌نی بیراخدیق. کلمه نین اسکی بیچیمی ائدگو (edgü) دور . اسکی تورک آدلاری  آراسیندا ادگوتکین(Edgütégin)ده وار. رحمتلیک محدث ارموی‌نین یایینلادیغی النقض کتابینا گؤره آلتنجی هجری یوزایل‌ده بو آددا ری بؤلگه‌سی‌نین حاکمی واریمیش.

5.      تندرستلک(tendürüstlik): بوگون دیلیمیزده بونو خاطیرلادان ساغ-بوتؤو(sağ-bütöv) دئییمی وار.

6.       بایلق(baylıq): بو دؤنم‌ده بیر آز اسکیمیش ساییلمالی. فارسجا متین ده کی قارشیلیغی "توانگری" دیر.

7.      متین ده، بیر چوخ بؤلگه میزده اولدوغو کیمی ایگیت/ییگیت، جاوان/گنج دئمک دیر.

8.      شادیلیق(şadılıq): کلمه نین بئله اوخونماسی گره‌کیر. حال بو کی شادیلیک یازیلماسی گؤزله‌نیردی. بیرده شادیلیق دا "آرتیق اَک"(قیاس ائدین "آرتیق اَت"!)وار؛ فارسجا "شادی" (=سئوینج) اسم دیر و اسم قوران ـلیق اکی آرتیق دان اونا اکلنمیش. یعنی دوغروسو شادلیق اولمالی ایدی. بو کیمی "آرتیق اک"لردن بیری ده آشاغی دا "تکبّرلک"دیر. آیریجا گؤرمک‌لک (5.نجی سورغو دا) بونلاردان ساییلیر و اسکی قایناقلاردا و بوگون بئله دین آدام‌لاری دیلینده گؤرونمک‌ده‌دیر. دانیشیق دیلینده باشقا آرتیق اک‌لرده وار؛ بئکارچیلیق(=بئکارلیق=ایشسیزلیک)، معلمچیلیک (=معلیم‌لیک)و ..

9.      ایدوگین(idügin): ایدوگی ایمک یاردیمچی فعلیینه صفت-فعل اکی(ـدیک) گتیریله‌رک قورولموش و عثمانلی تورکجه ده اولدوغو آنلامینا گلیردی. بوردا instrumental ـن/-n اکی اونا اکلنمیش اولمالی. بوگون تورکیه تورکجه سینده آزاراق(داها چوخ "نه ایدوگی/" دئییمی‌نده) یاشار.

10.  فقیرلق(faqırlıq):بو گون ده بیر چوخ لهجه‌میزده اولدوغو کیمی فاغیرلیق اولاراق اوخونماسی گره‌کیر دییه دوشونورم. چاغداش تورکیه تورکجه‌سینده فقیرلیک(fâkirlik)وار. بو اؤرنک و باشقا بیر نئچه کلمه ده، خسیسلیک یئرینه خسیسلیق(xasıslıq)، بازرگانلیق یئرینه بازرگانلیک> بزیرگنلیک(bezirgenlik) سؤیله‌ییشی، بخیللیک یئرینه بخیللیق>پاخیللیق، دانیشیق دیلی نین تأثیرینی گؤستریر. 

11.  دگمه کیشی(=هر آدام) بو زامان دا اسکیمیش اولمالی. دگمه>ده‌یمه اسکی تورکجه دن بری دیلیمیزده وار. سونرالاری یئرینه فارسجا "هر"ه بیراخمیش. کلمه دگمک/ده‌یمک(=راست گلمک، چاتماق، توخونماق و..) فعلیندن ـمه/ـما اکی ایله تؤره‌ییبدیر.

12.  کیچی(kiçi). اسکی تورکجه کیچیگ(kiçig) سیستملی اولاراق کلمه سونو ـگ/ـغ دوشمه سیله کیچی اورتایا چیخار. کیچی دده قورقوت دا وار و آنادولو یئر آدلاریندا دا گؤرونور. کیچیک کلمه سی بلکه فارسجا کوچک'ین ائتگی‌سی آلتیندا کلمه سونونداکی سس‌سیزی قوروموش. آنجاق بیلیک (<بیلیگ)، پیتیک(<بیتیگ) و بنزرلرینده اسکی بیچیمین قورونماسی، تورکجه‌میزین بیر اؤزللییی اولاراق دا گؤروله بیلر.

13.  دیلکولوک(dilkülük): فارسجا متین ده قارشیلیغی چاپلوسی دیر. تولکولوک/تیلکی‌لیک بو آنلام دا آنادولو آغیزلاریندا و عثمانلی متین لرینده وار.

14.  ایس/ایه‌سی، یییه[سی] دئمک دیر.



[1] اوستونده"سر صقلیه" یازیلیبدبر.

[2]  بو جمله نین یانیندا قیراق دا "و جمله(؟) عضوی ایله گؤنول ایله اتمک دیر(؟)" یازیلمیش دیر.



نوع مطلب : توركجه  متین یاییمی 

داغ کن - کلوب دات کام
گؤروشلر() 

ظفرنامۀ بزرجمهر لنوشیروانِ عادل(1)

نویسنده :محمد اردم
تاریخ:سه شنبه 12 آبان 1394-12:51 ق.ظ


بوردا یایینلایاجاغیم متن‌ین آدی یازمادا " ظفرنامۀ بزرجمهر لنوشیروانِ عادل"دیر. متنه گئچمه‌دن اؤنجه بیر شئی لر یازماغیم گره‌کیر.

1.      یازما ژاپون دا، توکیو اونیورسیته‌سی‌نین هانس دایبر(Hans Daiber) گؤزتیم‌ینده دارانیب(اسکن) اینترنت یایینلانمیش دیر و آشاغیداکی آدرس دن آلینمیش دیر:

http://www.al-mostafa.info/data/arabic/depot3/gap.php?file=m003469.pdf

متین بیر مجموعه ایچریسینده ده دیر. بوندان اؤنجه عروض اوزرینه بیر رساله و بوندان سونرا دا عطار'ین منصورنامه سی گلیر. آرادا فارسجا و تورکجه شعرلر ده وار. سونرادان یارپاقلارین باشیندا سایی یازیلمیش. او سایی‎لارا گؤره بو اثر 19.نجو یارپاق دا‌ن 22.نجی یارپاغاجان دیر.

2.      اثرین یازاری و داها دوغروسو چئویرنی بللی د‌ه‌ییل. نسخه نین سونونداکی کاتب آدی"سکبان‌زاده ابوبکر"ین مشهور اولمادیغی گؤرونور. سانیرام اون آلتینجی و اون یئددیجی میلادی یوز ایللره عایددیر. متن‌ین دیلی، چاغداشلارینا گؤره چوخ ساده و یالین دیر. بلکه ده قایناق اثرین دیلی نین ساده فارسجا اولماسی‌ بو ساده دیلی گره‌کدیریرمیش.

3.      متن نصیحت/اؤیوت ادبیاتینا داخیل اولور. آشاغی-یوخاری بوتون اولوس‌لاردا و ائل‌لرده "آتالار سؤزو"، "مثل" کیمی سؤزلو(شفاهی) ادبیات اؤرنک‌لری وار. اسلام‌دان سونرا بیر چوخ نصیحت/ پندنامه کتابلاری(داها دوغروسو کیتابجیق‌لار) حاضیرلاندی و ساسانلی‌لاردان قالینتی اولدوغو ادعا ائدیلدی. الیمیزده بوگون پهلویجه "اندرزنامه"لر وار(اندرزی پوریوتکیشان کیمی). آنجاق بو اؤیوت‌لرین چوخونو اوردا گؤره‌بیلمیریک. بو یازاری بللی اولمایان اؤیوت کتابی دا، بزرجمهر آدلی وزیره باغلانیر. بو آدین فارسجاسی‌ بزرگمهر اولاراق گؤستریلیر. عربجه و اسکی فارسجا یازیلاردا، بوذرجمهر بیچیمی‌نده گؤرولور بو آد. آنجاق بزرگمهر آدیندا بیر کیشی نین وارلیغی شوبهه گؤتورور. منجه شعوبی‌لیک دؤنمی‌نده، عربلرین قارشی‌سیندا دورماق و باشقا اولوسلارین دا حکمت‌لری اولدوغونو گؤسترمک اوچون، بزرگمهر آدیندا بیر شخصیت قونداریلیب و اونا کتاب‌لار و حکمت‌لی سؤزلر نسبت ائدیلمیش دیر(بوگونکو کوروشچولارلا قیاس ائدین!). متن‌ین فارسجاسی‌نین دا بیر چوخ یازماسی(نسخۀ خطی) وار و "ظفرنامۀ ابن سینا" آدییلا دفعه‌لرجه چاپ اولوبدور. ابن سینایا نسبت ائدیلمه‌سی بیر باشقا یانلیش دیر.

4.      متنی یایینلاماق‌دا، مومکون اولدوقجا یازیلی متنه صادق قالدیق. آنجاق بوگونکولشدیردیییمیز سؤزجوک‌لری ده آیراج(پارانتز) ایچینده وئردیک. بو ایشین، اسکی یازییلا تانیش اولمایان اوخویوجولارا فایداسی اولار دییه دوشوندوک. لاتین حرفلرله حاضیرلانماسی‌نی ایسته‌مه‌دیک. چونکو اوخویوجولار عرب الیفباسینی بیلیرلر. باشقالاری دا بو متین‌دن فایدالانماق ایسترسه، گئنه ده عرب یازیسی‌نی بیلمه سی لازیم گلیر.

5.      متنی ابن سینایا منسوب اولان ظفرنامه‌ایله توتوشدوردوم. چوخ یئرده متین‌لر بیربیریله اؤرتوشمور. آنلاشیلان متین، الدن اله گزرکن و فرقلی مجموعه‌لرین ایچینه گیرینجه، ده‌ییشمیش دیر. بو فرقلری گؤسترسه‌ایدیک یازی چوخ اوزاناردی و منجه بللی بیر فایداسی یوخ‌ایدی. سونوج‌دا، اؤیوت‌لر بیربیریندن آیری ساییلیر. علم و یا فلسفه کیمی بیربیرینی تاماملاماز. بو بیلیک‌لر، حکمت ساییلیر و حکمت اوزرینده باشقا بیر زامان دا دورمالییام.

6.       متین‌ده‌کی بیر نئچه کلمه‌نین حاققیندا آچیشدیرما یازدیم، فایدالی اولور دییه.

 

<متین>

ظفرنامۀ بزرجمهر لنوشیروانِ عادل

الحمدلله ربّ العالمین و الصلاۀ و السلام  علی رسول الله سیدنا محمد و علی جمیع الانبیأ و المرسلین و علی آلهم و صحبهم اجمعین.

اما بعد ناقلانِ آثار و راویان اخبار شؤیله روایت ایتمشلردیر[در] کی[که]: نوشین‌روانِ عادل زمانیندا [زماننده] هیچ حکمت‌دن عزیز نسنه یوغیدی. بیر گون[برکون] نوشین‌روان عادل، بزرجمهری یانینا [یاننه] دعوت ایدوب، آیتدی کیم[آیتدیکم]:ای حکیمِ زمان بنیم[بنم] ایچون بیر کتاب تألیف ایله کی بغایت پُرمعنا و مرغوب اولا[اوله] و ایچینده[ایچنده] حکمت‌لر و نصیحت‌لر جمع اولموش [اولمش] اولا و کتابت‌ده آز و معنی ده چوق و دنیاده و آخرت‌ده فایداسی اولا. و هر قاچان کیم [قچنکم] اول کتاب ایله عمل ایله‌سم[ایلسم] جمله ایشیم آسان اولا. و بندن سونرا[صکره] گلن‌لره [کلانلره] داخی[دخی] یادگار اولا. چون کیم[چونکم] بزرجمهر پادشاه‌دان بو خبری ائشیتدی [اشتدی] واریب[وارب] تنهاسیندا[سنده] فکر ایدوب بو کتابی تألیف ایتدی و نامینی[نامنی] "ظفرنامه" دئیو آد قویوب پادشاه قاتینا[قتنه] گتوردی. پادشاه داخی نظر ایدوب قبول ایلدی و خواجه بُزُرجمهر'ه بیر شهر باغیشلادی[باغشلدی]. و نوش‌روانِ(بئله‌دیر!) عادل هر زمان بو کتابه (بئله‌دیر) مطالعه ایدردی. و سفرده و حضرده، قاچان کیم بیر مصلحت واقع اولسا[اولسه] بو کتابه نظر ایدوب دایم آنینلا[انکله] عمل ایدردی. اول سببدن پادشاه‌لیغی[پادشاه‌لِغی] نظام بولموشدی [بولمشدی] و هر کیم بو نصیحت‌لر ایله عمل ایلسه آنین[انک]مثل و نظیری اولمایا[اولمیه]. اللی سوال و اللی جواب دیر. هر کیم حفظ و عمل ایدرسه، جمله احوالی، نظام و انتظام اوزره و دنیاده و عقباده امین و محفوظ اولا.

حکیم بُزُرجمهر آیتدی: اُستادیم‌دان[استادمدن] فایده‌لو و منفعت‌لو اولان جمله احوالی سوال ایدوب بنه[بکا] نصیحت طریقیله بونلاری[بونلری] جواب ویردی:

سوالِ اوّل: ای اُستاد! حق تعالی‌دن نه نسنه دیله‌ییم[دیلیم] کیم جمله ایو‌لیک[ایلک] آنین[انک] ایچینده بولونا[بولنه]؟ جواب: اوچ نسنه دیله! کیم بیری تندُرُستلیک‌دیر[تندُرُستلِک‌در]؛ ایکینجی بایلیق[بایلق]، اوچونجی[اوچنجی] امنلیک دیر[امنلک].

[2]. بو دنیاده کیمه اینانوب[انانوب] اعتماد ایده‌ین؟[ایدین]؟ جواب: بیر دوستا[دوسته] کی حسود اولمایا.

[3].سوال: نه دیر اول کیم آنی ایشله‌مک‌ده[اشلمکده]، جمیعِ وقت‌ده منع اولونماز[اولنمز]؟ جواب: ییگیت‌لیک‌ده[یکتلکده] هنر اؤگرنمک و پیرلیک‌ده ایو(eyü) عمل اتمک و جمیع وقت ده کندو حالیندا [حالنده] اولماق.

[4]. سوال: قانغی[>هانگی:قنغی] دوغری دیر کی خلق قاتیندا حقیردیر؟ جواب: شول کیشی دیر کی بنیم شو اَصِل هنریم واردیر دئیو[دیو] کندویی مدح ایلییه.

[5]. سوال: بیر دوستوندان[دوستندن] کی یارامازلیق[یرمزلق] گله، آندان نه طریق ایله آیریلماق [ایرلمق] گرک؟ جواب: اوچ نسنه ایله اولور؛ بیری بودور کی گؤرمک‌لیگه گئج[گیج]واراسان [واره‌سن]؛ ایکینجی واردیق‌دا،حالیندان سورماماق[صورممق]؛ اوچونجی‌سی هر واردیق دا آندان بیر حاجت طلب ایلیه‌سن.

[6]. سوال: ایشلر سعی ایله می اولور و یا تقدیر ایله؟ جواب: سعی ائتمک، تقدیره سبب دیر.

[7]. سوال: پیرلردن و ییگیت لردن نه عمل[نعمل] صادر اولسا مقبول<اولار>؟ جواب: ییگیت لردن حیا و خذمت و پیرلردن علم و نصیحت.

[8]. سوال: اولو کیمه دییرلر[دیرلر] و اولولوغا[الولغه] کیم لایق دیر؟ جواب: اولو آنا دییرلر کیم ایویی، یارامازدان، فرق ایده و اولولوغا او کیمسنه لایق‌دیر کی کندی ایشین بیلور کیمسنه‌لره اعتماد ایلیه.

[9].سوال: کیم دن حذر ائتمک گرک؟ جواب: اول کیشی دن کی دیلکولوک[دلکولک=تولکولوک] ایده و خسیس اولا و یئنی[یکی]یتمیش اولا.

[10]. سوال: خلقین جومردی کیم دیر؟ اول کیشی دیر[کشیدر] کیم بخشش ایده، منّت ایتمیه.

[11]. سوال:جان‌دان عزیز اولان نه دیر؟ جواب: اوچ نسنه دیر کیم جان آنونلا[انکله] بسلنور: بیری دین، ایکینجی‌ کین دن ساقینماق[صقنمق]، اوچونجی کیمسه‌یه دوشوارلیق ایسته‌مه‌مک دیر.

[12]. سوال: اول شئی نه نسنه دیر کی جمله عالم آنی ایستر اما تمام بولموش هیچ یوقدور؟ جواب: اول دؤرت نسنه دیر: بیری تن‌درستلیگی دیر و بیری دوغریلیق[طوغریلق]دیر و بیری شادیلیق دیر و بیری مُخلص دوست دور.

[13]. سوال: ایولیک ایدوب سونوندا[صوکنده] کَملیک[کملک] ایتمک می افضل‌دیر یوخسا [یوخسه] نه ایولیک و نه کملیک<ایتمه‌مک> افضل دیر؟ جواب: جواب یارامازلیق دان ایراغ اولماق جمله ایولیک‌لردن افضل دیر.

[14]. سوال: هیچ هنر وار می کی عیب اولا؟ جواب: سخاوت ایدوب سونرا منّت اتسه اول هنر عیبه دؤنر.

[15]. سوال: اول شئی نه نسنه‌دیر کی عقل آنونلا مزیّن اولور؟جواب: عقل دوغرولوغلا[طغرلغله] مزیّن اولور.

[16]. سوال: اول نه نسنه دیر که بهادیرلیغا[بهادرلغه] اشارت دیر؟ جواب: بیر کیشی‌نین[کشینک] گناهی اولوب وحقیندن گلمگه قادرایکن گناهی عفو ایلیه.

[17]. سوال: اول کیم دیر کی آنین هیچ عیبی اولمایا؟ جواب: اول اول بی‌زوال، ذاتِ بیچونِ حقّ، جلّ و علی حضرتلری دیر.

[18]. سوال: اوسلولاردان[اُصلُولردن] افضل کیم‌دیر؟ جواب: گؤنلونی[کوکلنی]یاووز[یاوز] اندیشه‌دن ساقینان [صاقنن] کیمسنه دیر.

[19]. سوال:قانغی عیب دیر کیم غایت زیانلو دور؟ جواب: اول عیب کیم آنی ایشلیه و عیب ایدوگین بیلمییه.

[20]. سوال: عمردن قانغی ساعت دیر کیم اول ضایع اولا؟ جواب: اول ساعت دیر کیم بیر دوستون حقینده الیندن گلن[الکدن کلان]احسانی اتمیه‌سن.

[21].سوال: بویوروق‌لاردا[بیورقلرده] قانغی بویوروق دور کیم آنی خور توتماماق[طوتممق] گرک؟ جواب: اول اوچ بویوروق دور: بیری حق تعالی حضرتلری‌نین دیر؛ و بیری عالم‌لرین دیر و بیری سلطان‌لارین دیر[سلطانلرنک‌در].

[22]. سوال: اول تُخُم قانغی تُخُم دور کی آنی بیر یئر[یر]ده اکرلر و ایکی یئرده بیچرلر؟ جواب: اول ایولیک دیر کی هم دنیاده فائده و هم آخرت ده اجر و ثوابی اولا.

[23].سوال: بازرگانلیک[بازرکانلک]دن افضل و یئگرک[یکرک] نه نسنه دیر؟ جواب: فراغت و امنلیک دیر.

[24]. سوال: اؤلوم‌دن[اولمدن]بتر نه نسنه دیر؟ جواب: فقیرلیق[فقیرلق] و بورجلو اولماق دیر.



نوع مطلب : متین یاییمی  توركجه 

داغ کن - کلوب دات کام
گؤروشلر() 




Admin Logo
themebox Logo