تبلیغات
قوپونتولار: تورکجه اوزرینه دوشونمه لر - مطالب شعر

قازا هایکولار/بو اؤته‌کی دونیا

نویسنده :محمد اردم
تاریخ:چهارشنبه 24 خرداد 1396-10:07 ب.ظ

اوچ ایل اؤنجه دن حاضیرلادیغیم ترجومه اثری آشاغیداکی باغلانتی دان اندیره بیلیرسینیز

http://s8.picofile.com/file/8297791368/%D9%82%D8%A7%D8%B1%D8%A7_%D9%87%D8%A7%DB%8C%DA%A9%D9%88%D9%84%D8%A7%D8%B1.pdf.html



نوع مطلب : چئویری  شعر  توركجه 

داغ کن - کلوب دات کام
گؤروش‌لر() 

دوزمجه اسکی‌چیلیک

نویسنده :محمد اردم
تاریخ:سه شنبه 21 اردیبهشت 1395-09:24 ب.ظ

کورد تاریخی و کورد ادبیاتی آدلی هر هانسی کتابی اله آلیرسانیز، شوبهه‌سیز، ان اسکی کوردجه شعر اؤرنه‌یی اولاراق بیر شعر و ترجومه‌سینی گؤرورسونوز. ییرمینجی یوز ایلین باشلاریندا، سلیمانیه ولایتی‌نه باغلی هزارمرد کندینده تاپیلان و دری اوزرینه یازیلدیغی ادعا ائدیلن بو شعر کوردچولویون آنادایاناق لاریندان ساییلیر. منیم بو شعریله تانیشلیغیم، اون-اون بئش ایل اؤنجه‌یه دایانیر. او زامان ایران دیللری اوزرینه آراشدیرمالاریلا دونیاجا شؤهرت قازانمیش و یئتگی(صلاحیت) صاحبی اولان مکنزی´نین مقاله لر توپلوسونو[1] اوخویوردوم. او شعری آراشدیران مقاله سی نین آدی Pseudoprotokurdica ایدی. تورکجه‌یه چئویرمه‌یه چالیشساق بئله بیر زاد اولور؛ اسکی-کوردجمسی(Eskikürdcemsi)یازی. ـسی/ـسو اکی(اسکی تورکجه ده: -sIG) بنزرلیک بیلدیریر و اوزرینه آیرینتی‌لی بیر یازی یازاماغی دوشونورم. نه ایسه اوزون کلمه دن غرض، اسکی کوردجه کیمی گؤستریلن، اما اسکی اولمایان یازی دیر. ایندی اوزون زامان گئچمیش و مکنزی‌نین هانسی دلیل‌لره دایاناراق شعرین قوندارمالیغی‌نی گؤستردییی‌نی خاطیرلامیرام. منجه ده چوخلو دلیل‌لر اورتایا قویماق اولار. ایلک اؤنجه شعری و تورکجه‌سینی اوخوماق لازیم. شعرین اصلی سوریه ده چیخان عرب حرفلرله یازیلان بیر کورد درگیسی‌نده یاییملانیبدیر. من او متنی گؤره‌بیلمه‌میشم. کوردلرین یایینلادیغی متین لرده کیچیک فرقلر وار. آشاغیداکی ان یایقین بیچیمی دیر دییه بیلرم:

Hurmizgan riman, Atiran kujan

Wishan Shardewe gewrey gewrekan

Zorkar ereb kirne xapûr

Ginay paleyi heta Sharezûr

Jin u kenikan we dil beshina

Mêrd aza tli we ruy hwêna

Reweshti Zerdeshtre manuwe bekes

Bezeyika neka Hewrmez we hwichkes.

تاپیناق لار[هورموز تاپیناقلاری] اوچوق، اودلار سؤنوک

بؤیوک‌لرین بؤیویو گیزلندی

ظالم عرب سؤکوب-تؤکدو

شهرزوراجان یوخسول کندلری

قادینلار قیزلار دوستاق دوشدولر

ایگیت کیشی لر قان ایچینده دیر

 زردوشتون یولو کیمسه‌سیز قالدی

هورموز کیمسه‎یه آجیمادی

ادعالاره گؤره متین عربلرین "کوردیستان"ا سالدیرمالارینی وصف ائدیر و دئمک مین اوچ یوز، مین دؤرت یوز ایل اؤنجه قلمه آلینیبدیر. ادعانین یانلیش‌لیغی حاققیندا بونلاری یازماق اولار:

ا. اثرین دری اوزرینه یازیلدیغی ادعا ائدیلسه ده، هئچ بیر زامان درینی گؤره‌ن اولمامیش دیر. ایلک اولاراق سعید خان کوردستانی آدلی بیر طبیب´ین، یاییملادیغی بو شعرین هانسی یازی/خط ایله یازیلدیغی و دری نین هاردا ساخلاندیغی‌نی کیمسه بیلمز. متن'ین بیر ایلگی چکن یانی دا بوتون و اسگیک‌سیز اولماسی دیر؛ اسکی اثرلر، طبیعی ائتگین(عامل)لری تأثیری آلتیندا(یاغیش، شئه، باکتری‌لر وو...)چورور، اپرییر. آنجاق بو اثر بوسبوتون و اوخونماسیندا شوبهه اولمایان بیچیم ده الیمیزه چاتیبدیر!

2.  اثرین دیلی چاغداش اورامانجا/هئورامانجا دان فرقسیزدیر. یعنی اسکی‌لیک گؤسترن هئچ بیر سؤزجوک و یا دیل قایداسی یوخ اورتادا. حال بو کی مین اوچ یوز، مین دؤرت یوزایل اؤنجه یازیلسایدی، فرقلی اولماسی قاچینیلمازایدی. اورامانجا کوردجه ساییلماز. او بیری آدی گورانجا(گورانی) اولان بو دیل قوزئی-باتی(شمال غرب) دیللریندن اولور(تالیشجا، خالخال/تاکستان تاتجالاری، زازاجا کیمی). کوردجه ایسه فارسجا و بلوچجایا یاخینلیغی و بنزرلییی‌ندن اؤترو، گونئی دیللر آراسیندا یئر آلمالی دیر. کوردچولر، زازاجا و گورانجانی نئجه کوردجه گؤستردیک لرینی و نه‌دن بو فیکرین قبول ائدیلمز اولدوغونو آیریجا یازماق لازیم گلیر. بوردا قیساجا یازمالییسام؛ سورانیجه(ایران و عراق کوردلری‌نین دانیشدیغی دیل) اون دوققوزونجو یوز ایل ده یازییا آلینیب، کورمانججا (تورکیه و خوراسان دا دانیشیلان کورد دیلی)نین اون یئددینجی و اون سگگیزینجی یوز ایل دن اؤرنک لری وار، اما او دا ییرمینجی یوز ایل ده یازیلی دیل حالینا گلدی. گورانجا، اهلِ حق مذهبینه منسوب اولان لارین دیلی اولدوغو اوچون، اورامانجاداکی اثرلر داها اسکی دیر. نه ایسه گورانجانی دا حسابا قاتساق، گئنه ده ان آز سگگیز-یئددی یوز ایل کیمی بیر بوشلوق وار. اما شعرین دیلینده دهییشمه یوخ  سانکی. سؤزلو یاشایان دیللر، داها تئز ده‌ییشدیی نی گؤز اؤنونده توتساق، بئله بیر اثرین دیلی پهلویجه کیمی و بلکه داها دا اسکی اولاجاق ایدی .

3. اثرین یازاری هر کیم ایسه، شعره زردوشتچولوک بزه‌یی وئرمک ایستهمیش. اما زردوشتچولوک دن بیلگی‌سی آزایمیش؛ بیرینجی‌سی زردوشتچولویون معبدی/تاپیناغی "آتشکده"(ویا بنزری سؤزجوک‌لرله) آدلانیر. بونو شعرده گتیرمک اولمازایدی. چونکو آتش فارسجادیر و گورانجاسی آتیر(کوردجه‌سی: آگیر)دیر. او زامان هورموز (اورمزد) آدیندان یئنی بیر کلمه قونداریلیر: هورموزگان(هورموزگاه دئمک ایسترمیش هر حال دا). زردشتچولوک‌له ایلگی‌لی هئچ بیر قایناق دا بئله بیر آدا و یا بنزرینه راستلانماز. یازار"هورمزد زردوشتچولرین تانریسی‌دیر و اونا عبادت ائتمه‌لری گره‌کیر، او زامان تاپیناق‌لاری نین دا آدی بوردان گله‌بیلر" دییه دوشونموش اولمالی دیر. ایکینجی، زردوشتچولوک اینانجی‌ندا، اورمزد یالنیز یاخشی‌لیق و گؤزللیک‌لر یارادیر، انسانا و باشقا فایدالی جانلی‌لارا خیر یئتیریر. یامانلیق و پیسلیک ایسه اهریمن‌دن گلیر. او زامان اورمزد'ین آجیماماسی(رحم ائتمه‌مه‌سی) معناسیز. چونکو یامانلیق‌لار اوندان گلمز. باشقا یانلیش لاردا آز ده‌ییل، اما واز گئچک اونلاردان.

بعضی آراشدیریجی‌لار، اؤزللیک‌له اسلامچیلار، سعیدخان کوردستانی‌نین[کوردستان سنندج/سنهنین او بیری آدی‌دیر، کوردستانلی، سنندجلی/سنه‌لی دئمک اولور] مسیحی اولدوغونا بارماق باساراق، بو شعری اسلام قارشیتی بیر چالیشما اولاراق، و کوردلری اسلام دا آییرماق و سویوتماق اوچون قونداردیغینی دوشونوب یازارلار. من بو تیپ دلیل‌لره یاخین دوشمم. چونکو انسان لارین نیت‌لری نه اولورسا اولسون، سؤزلرینه منطقله، بیلیم و دلیل ایله جاواب وئریب دلیل‌لرینی چوروتمک گره‌کیر. بیری‌نین نیتی‌نی بهانه گؤستریب، دلیل‌لرینی یوخ سایماق بیر یانیلتماجادیر (سفسطه). بو گون بیری اسلاما قارشی اولسا و بونو آچیق-آچیق سؤیله‌سه و من بو دلیل‌لره گؤره اسلاما قارشییام دئسه، موسلمان‌لار "قارداشیم بیراخ بو آدام اؤزو دئییر اسلام قارشیتی‌ اولدوغونو، سؤزونه جاواب گره‌کمز!" دییه‌بیلمز. نه ایسه بیزده اوسته‌کی دلیل‌لره گؤره یازی‌نین قوندارمالیغی‌نی ادّعا ائتدیک.

نه‌دن شعر قبول گؤرور

شعرین قوندارمالیغی‌نی بیلن بیر چوخ کورد آراشدیرماجی وار. دیله گتیرن‌لرده وار. نه‌دن گئنه کتابلارا گیریر؟ منجه ملیتچی‌لیک دن باشقا دایاناق یوخ بونا. سون ایللرده، یوز مین کوردون زردوشتچو اولدوغو ناغیلی وار اینترنت‌ده. بوگون کؤکلو زردوشتچولرین سایی یوز مین دن بیر آز چوخ اولدوغونو و اونلارین دا چوخونون آدی زردوشتچو اولدوغونو دوشونورسک، کیم گئدیب زردوشتچو اولور، اودا یوز مین آدام؟ کوردو باشقالاریندان آییرماق اوچون "سیز اوّل‌دن فرقلی‌ایدینیز، سیزی زورلا موسلمان ائتدی‌لر"، کیمی ناغیل‌لارلا، آیریلیق‌چی حرکتلری گوجلندیرمک هدف دیر. بیر زامان "یزیدیلیک، کوردلریمن میللی دینی دیر" دئییلدی و ایش او قدر جیغیریندان چیخدی کی،، یزیدی دین آدام‌لاری اعتراضا قالخدی‌لار. سونرا زردوشتچولوک اورتایا آتیلدی. بعضی کورد یازارلار"بو شعر قوندارما اولسادا، بوگون کوردلرین اوریینده یئر آلیب، تخت قوروبدور" دئییرلر. منیم بونا یوروموم یوخ.

موغول دؤنمینه‌جن "کورد" بللی بیر اولوس/قوم ده‌ییل، کؤچه‌به، کؤچری، عشیرت اولاراق، ائلات بیچیمی‌نده یاشایان(و داها چوخ ایران دیللرینده دانیشان خالق لارا)وئریلن عمومی اولدوغو گرچه‌یی گؤز اؤنونده توتارساق، او زامان بئله بیر اثرین وارلیغی اثباتلانسادا بئله، کوردلره عاید اولماسی ادّعا ائدیله‌بیلمز. اسلام جوغرافیاچی لاری‌نین اثرلرینده، زموم اکراد(=کورد /کؤچری چادیرلاری) داها چوخ فارس بؤلگهسی، و شبانکاره ناحیه سینده گؤرولور. دیلم‌لره، "اکراد طبرستان" دئییلدییی مشهوردور. حتی حمزه اصفهانی‌نین مشهور تاریخ کتابی‌ندا(تاریخ سنی ملوک الارض و الانبیاء علیهم الصلاه و السلام) پارسلارین/ساسانلی‌لارین، عربلره "اکراد سورستان" (عراق/آسور کؤچری‌لری) دئدییی‌نی یازار(کانت الفرس تسمی الدیلم الاکراد طبرستان کما کانت تسمی العرب اکراد سورستان).

دوشوندویوم

اوسته یازدیق‌لاریم بیلینن گرچک‌لردیر. آنجاق یازماق ایسته‌دیییم بیر باشقا دوشونجه اوچون بو یازینی قلمه آلدیم: ایلک دفعه شعری اوخورکن، منه تانیدیق گلدی. تانیشسادیم. باشقا بیر یئرده بونا بنزر بیر شئی اوخوموشام دئدیم. سونرالاری خاطرلادیم؛"ابر مدن-ی شاوهرام-ی جاوید"(اؤلومسوز شاه‌بهرام‌ین گلیشی) آدلی پهلویجه شعر. بو شعر اون دوققوزونجو یوزایل ده جاماسپ-آسانا طرفیندن یایینلانمیش ایدی[2] و ایران‌دا فارسچی‌لیق و ایرانچی‌لیغین جانلانماسی دؤنمی‌نده، سئویلیب، یاییلیردی. منجه بو شعر و عرب قارشیتلیغی سؤیلمی(گفتمان) ائتگی سی آلتیندا سؤیلنمیش اولابیلر. او زامانلار، اورامن/اورامان بلگه لری(Avroman Documents) آدلانان، یونانجا و پارتجا اوچ بلگه و آلیش-وئریش سندی ده بیر کؤهول ده تاپیلمیشدیر. آراشدیرماجی لار، دری اوزرینه یازیلان بو بلگه لرین الهام قایناغی اولابیله‌جک لرینی ده دیله گتیرمیشلر.

"اؤلومسوز شاه‌بهرام‌ین گلیشی" آدلی شعرین تورکجه سیله بو یازییا دا سون قویمالییام. متن‌ین بیر چوخ فارسجا چئویریسی وار. فرقلی اوخویوش‌لار دا وار. آما متین آنلاشیلیردیر و چتین‌لیک‌لر آز ساییلیر.

هاچان گله‌جک هیندیستان دان خبرچی

کیان تؤره‌مه‌سی شاه‌بهرام گلدی دییه

مین فیللی، باشلاریندا فیلچی‌لری

شاه‌لار کیمی بَزنمیش‌ بایراغی‌نی

سوباشی‌لاری[سپاهسالار] قوشون اؤنونده گؤتورورلر

خبرچی[ایگیت؟] دیلماج گؤندریلمه‌لی

گئدیب هیندولارا دئمه‌لی

نه‌لر گؤردوک بیز عرب‌لر چؤلوندن

بیر بؤلوک ایله دینی آغلار قویدولار

اؤلدوردولر باش‌شاهیمیزی[شاهانشاه]، ایگیت‌لری

دئولر کیمی دین‌لری، ایت کیمی یئییرلر چؤرک‌لرینی

خسرولاردان شاهلیغی قاپدی‌لار

باشاریق‌لا[هنر] ده‌ییل، ارلیک‌له[مردمی] ده‌ییل، یئرگی[افسوس] و آلای ایله آلدی‌لار

زوربالیق ایله آلیرلار آدام لاردان

قادین‌لاری، شیرین مال‌لارینی، باغ‌لارینی، یئمیش‌لیک‌لرینی[بستان]

یئرینه جزیه قویدولار آدام باشینا

ایسته‌دی‌لر آغیر وئرگی ده

باخ نه پیس‌لیک‌لر یایدی او یانلیشچی[3] بو دونیایا

اوندان داها یامان اولماز دونیادا.

بیزیم اؤلومسوز، کیان تؤره‎مه‌سی شاه‌بهرامیمیز گلینجه

اؤج[کین/انتقام] آلاریق عرب‌لردن

روستم‌ین یوز سیاوخش اؤجونو آلدیغی کیمی

سؤکریک مسجدلری، تیکریک اودلاری

بوتلوق‌[4]لاری قازیب، دونیانی آریندیراریق

یانلیشچی‌لاریـ[ن کؤکونو] بو دونیادان قازاریق

   سئوینج‌ایله، دینج‌لیک‌له بیتدی.[بو یازینی قویوب گئدن، اؤلومسوز اولسون! بئله اولسون!]



[1] David Neil MacKenzie, Iranica Diversa, Rome: Istituto italiano per l'Africa e l'Oriente, 1999

 

[2] Jamasp-Asana, Pahlavi Texts, Bombay, 1897.

[3]  دروز/دروج چئویریسی. زردوشتچولوک ده، اهریمن‌چی‌لره، یعنی اهریمن و اونون یایدیغی یانلیش دوشونجه‌لرینه اینانیب و اونون یولونو توتان‌ دئولره ده دروج دئییلیر.

[4]  اوزدیسزاری/بتخانه




داغ کن - کلوب دات کام
گؤروشلر() 

تصحیحاتی در چند بیت شعر ترکی از عصر شاه عباس صفوی

نویسنده :محمد اردم
تاریخ:شنبه 10 بهمن 1394-09:55 ب.ظ

آقای رسول جعفریان، رییس سابق کتابخانۀ مجلس شورای اسلامی و از محققان کثیرالتألیف تاریخ تشیع و علی‌الخصوص تاریخِ صفویه، مجموعه‌یی از ابیات و اشعار فارسی و ترکی مربوط به فتح بغداد را از حواشی یک نسخۀ خطی فقهی(ارشاد الاذهان) جمع‌آوری کرده و در ضمن مقاله‌یی منتشر کرده‌اند[1]. به نوشتۀ ایشان، ابیات ترکی را رحیم نیکبخت و یوسف بیگ‌باباپور برایشان خوانده و ترجمه کرده‌اند.

شاعر ابیات در متن شاه روح معرفی شده که به ظنّ آقای جعفریان، احتمالاً همان روح الله همدانی صاحب نسخه است. اگر این احتمال پذیرفته شود، این ابیات از قدیمی‌ترین نمونههای شعر ترکی شاعران همدانی خواهد بود. به هر حال این اشعار متوسط‌الحال، با اغلاط فراوان خوانده و ترجمه شده‌اند. در این مختصر به ترجمه کمتر توجه خواهد شد، اما اشکالات عمدۀ ضبط متن ترکی اشارتاً ذکر خواهد شد. شاید که در چاپی دیگر، مفید باشد.

ضمناً در این مجلّد، چاپِ فاکسیمیلۀ نسخه‌یی از "تذکرۀ سفرا" هم آمده که ان شاءالله عن قریب متن مصحح آن را هم منتشر خواهم کرد. فقط اشارتاً بگویم که کیفیتِ فاکسیمیله و عکس، هم در ملحقات مقالۀ جعفریان و هم در چاپ فاکسیمیلۀ تذکره، فوق‌العاده ضعیف است.

1.      در بیت چهارم شعرِ اوّل، کهکشاندی، باید غلط تایپی به جای "کهکشاندن" باشد:

اصفهانه عرشِ اعظم‌دن ملایک خیلدن/کفر و ایمان گؤرمک ایچون کهکشاندن راه اولور

2.      در بیت پنجم، مصرع اول را باید این طور خواند: برطرف اتسه تبرایی اگر اول شاهِ دین(ضبط متن: بیر طرف آتسه تبرائی اگر اول شاه دین)

3.      در بیت هشتم، کلمه‌یی که نامقروء مانده، "برایاسی"(=برایای او، مخلوقات او) همان برایا(جمعِ بَریَّه) عربی است. در مصرع دوم همین بیت اوتک(=مانند او) غلط خوانده شده و صحیح اوننک(=اونون) است:

کیم اوننک درمانی درد و دردی دا[کذا] درمان اولور(ص196).

4.      در بیت نهم هم مجدداً اوننک به اشتباه اوتک قرائت شده و همچنین موارد متعددی در ابیات آتی.

5.      در بیتِ دهم عبارت اولی که "خیره‌سرنی کسدره" خوانده شده، ممکن است "خیرسزنی کسدره"(اگر دزدی را قطع کند) خوانده شود. به هر حال جمله شرطی است، اما خبری ترجمه شده.

6.       در بیت یازدهم، "اختلاف دینیده" باید "اختلافِ دینده" و "هرکسلینی" به " هرکسلیی"،و "شوره‌گانی" به "شوره‌کاتی" مبدل شود. لفظ اخیر با املای شورکات در فارسی هم رایج است و اسم یکی از دهستان‌های ایلخیچی نیز می‌باشد. آنچه در این مصرع "قوتی‌تک" خوانده شده، بی معنی است. به ظاهر "قوقی ننک" خوانده می‌شود. آیا ممکن است این ابیات متوسط و میانمایه از ملافوقی یزدی باشد که با ترکی هم آشنا بوده و الفاظ ترکی فراوانی در اشعارش می آورده؟ به هرحال این شعر، احتمالاً باید تخلصی در بیت آخر می‌داشت.

در شعر دوم

در این شعر پسوند زمان حال(گئنیش زمان) در متون کلاسیک ترکی غربی یعنی ـدورور(ـدرر)، در سه موضع به اشتباه، ـدور خوانده شده:اول شاه کانگا چرخچی مریخ‌دورور/اعدایه اوننک(قرائت متن: اوتک) شوکتی(ضبط متن: شوکتنی) توبیخ‌دورور/بغداد آلندی و اوننک فیضندن(ضبط متن: فیضیدن)/ توفیقات آله تاریخ دورور(ص196).

در شعر سوم

 "فلکدن" باید به جای "فلکندن"بیاید. "رقص و سماع مولویی" صحیح است(ضبط مختار "مولوینی" فرم متأخر است).

در دو بیتی ماقبل تک بیت‌های انتهایی، عبارت غیرمقروء بیزلارغه(=بیزلرغه) باید باشد که فرم چاغاتایی بیزلره (=به ماها) است. ظاهراً شاعر به چاغاتایی تسلط نداشته و همین یک نمونه از تأثیرات آن لهجه در اشعار به چشم می‌خورد. به هر حال مصرع "بغداد فتح‌نامه‌سی بیزلارنه ها یتر" باید به شکلِ " بغداد فتح‌نامه‌سی بیزلارغه /بیزلرغه ها یتر" خوانده شود(ص197). در اینجا "ها" می‌تواند دلالت بر "پیاپی" بودن و یا "سرعت" وصول داشته باشد.

 



[1]  رسول جعفریان، اشعار ترکی به مناسبت فتح بغداد توسط شاه عباس در پشت یک نسخۀ خطی، در : جستارهایی در میراث اسلامی، دفتر چهارم، ویژه‌نامۀ نسخه‌پژوهی، به کوشش: یوسف بیگ‌باباپور، احمد خامه‌یار، تهران: سفیر اردهال، 1392. صص:205-183.




داغ کن - کلوب دات کام
نظرات() 

بابیل آغاجی I

نویسنده :محمد اردم
تاریخ:شنبه 28 تیر 1393-09:18 ق.ظ

بابیل آغاجی

گیریش

پهلویجه متین لر حاققیندا، اؤنجه كی ترجومه میزین اؤن سؤزونده، قیسا دا اولسا بیلگی وئردیك. بورادا یالنیز آشاغیدا سوناجاغیمیز متین حاققیندا، ندن چئویردیك، اثرین قورولوشو و یاپی سی بیلگی وئریب، ترجومه یه قایناقلیق ائدن اثرلری تانیتماغا اكتفا ائده جه ییك.

درختِ آسوریگ آدییلا بیلینن متین، آراشدیرماجی لارا گؤره، بیلینمز بیر تاریخ ده، قوزئی پهلویجه سیله قوشولموش، سونرالاری گونئی پهلویجه سینه اویدورولموشدور. اما یئنه ده اثرین ایچینده بیر چوخ قوزئی پهلویجه سی عنصرلاری قالابیلمیشدیر[i](بورادا اؤرنك وئرمه یه گره ك یوخ. اؤیرنمك ایسته ین لر وئرجه ییم قایناقلارا باش وورابیلیرلر.). آسوریگ، آسور'ا منسوب یعنی آسورلو دئمكدیر. آسور ایسه بوگونكو عراق، اسكی چایلار ایچی (مزوپوتامیا) بولگه سی نین پهلویجه ده آدی دیر. سوریانی/سریانی آدییلا عینی كؤكدن گلن  آسورستان و یا سورستان آدی اسكی بابیل، آسور و آكاد مدنیت لری نین یاشادیق لاری تورپاقلاری قاپسارمیش. بونا گؤره ده، آراشدیرماجی لار، منظومه ده آسوردان مقصد بابیل اولدوغونا اینانیرلار. او زامان "درخت آسوریگ"، "بابیل آغاجی" اولوب شوبهه سیز،"خورما آغاجی" قصد اولونور.

متین بو آغاج ایله كئچی نین دئییشمه(مناظره)سیندن عبارت دیر. بو بیچیم دئییشمه-آتیشما ادبیاتی چوخ اسكی اولوب، قدیم سومرجه و آكادجا دا بئله اؤرنك لری وار. آراشدیرماجی لارا گؤره، بورادا خورما آغاجی یئرلشیك حایاتا گئچمیش اسكی بابیل، سومر، ائلام(عیلام) كیمی خالق لاری تمثیل ائدیر. اونون قارشی سیندا كئچی، كؤچه به، كؤچری، اوتلاق دان اوتلاغا، داغ دان آرانا كؤچن پهلویجه(و اونا یاخین دیللری) دانیشان و بو بؤلگه لره آخین ائدن خالق لارین ایمجه سی(سمبولو) دیر. بو بوی لار(قبیله لر) زردوشتچولوك و یا اوندان اسكی اینانجلاری منیمسه میشلر. اونا گؤره ده متین ده، بیر نیچه یئرده مزداچیلیق(مزدایسم) و اورمزد اینانجی گؤزه چارپار. بو اشارت لر سونرادان دا آرتیریلمیش اولابیلیرلر. كئچی نین غالیب(باسقین) گلمه سی، بو بویلارین ساواش گوجلریله غالیب اولمالارینی گؤسترمك ده دیر.

اثرین شعر بیچیمینده اولدوغونو ایلك دفعه فرانسیز آراشدیرماجی و هیند-آوروپا دیللری اوزمانی امیل بنونیست آنلادی[ii]. بو گونه جن، هجه وزنی ایله سؤیله ندیینه اینانیلان شعرین قورولوشو و یاپی سی اورتایا قویولمامیش دیر. عباس ماهیار نوابی نین اثری بو دوغرولتودا ایلك آددیم لاردان ساییلیر.

متنین بیر چوخ ترجومه سی وار. یئنی ترجومه لر داها دوزگون و داها دوغرو ساییلابیلیر. نوابی نین ترجومه سینی اون ایل اؤنجه اوخودوم، اما ایندی الیمین آلتیندا دئییل[iii]. بنونیست'ین ترجومه سینی گؤره بیلمه دیم. سعید عریان'ین چئویریسی ان یئنی ترجومه لردن بیری دیر[iv]. رَهام اَشَه نین اینگیلیزجه ترجومه سی ده ان دوزگون، ان اؤنملی چئویریلردن بیری[v]. بو ترجومه ده سون ایكی چئویری نین باشیندا گلن پهلویجه متین لر اساس آلینمیشدیر. اما چتین و آنلاشیلمایان یئرلرده، بو ایكی ترجومه یه ده باش ووردوم. متنین اوخونماسیندا و كلمه لرین هانسی جومله یه عاید ائدیلمه سینده، بو ایكی اوخویوش دا دا اؤنملی فرقلر وار.

بو چئویری نین حاضیرلانماسیندا دؤرت هدفیم وار ایدی:

1.بیر سوره واختیمی قویوب پهلویجه اؤیرندیم. یوزده یوز اولماسادا، یوزده یئتمیش-سكسان پهلویجه متین لری آنلارام. بو چالیشمالارین فایداسیز و بوشونا اولماسینی ایسته مه دیم.

2. بو متین لر توركجه میزه چئویریلمه میش. دیلیمیزه بیر اسكیك اولماسین دییه چئویردیم بونو.

3. بو چئویریلر اثناسیندا، توركجه حاققیندا آراشدیرمالاریمیزدان فایدالانماق اوچون چئویردیم بو متنی.

4.  منجه گئچن اون-اون بئش ایل ایچینده، آذربایجان ادبیاتچی لاری، آیدین لاری و دوشونجه آداملاری نین بیر قیسمی، یانلیش اولاراق و بعضی شوبهه لی آداملارین سؤزلرینه اویاراق، پهلویجه-اَویستاجا دوشمانلیغینا سویوندولار. حال بو كی بونا گره ك یوخ ایدی. توتاق كی بیز  پهلویجه دییه بیر دیل اولمادیغینی و یا بئله بیر دیلین قوندارما اولدوغونو اثباتلادیق. او زامان قازانجیمیز نه اولاجاق؟ "تورك دیلی دوشمانلاری"، دوشمانلیق لارینی بیراخاجاقلار می؟ توركجه نه قدر گؤزل، گوجلو و حاقسیزلیغا اوغرامیش بیر دیلدیر می دییه جك لر؟ بو چئویری ایله سؤیله مك ایسته دییمیز بو: بیز هئچ بیر دیله، دوشمانلیق بیریانا دورسون، قارشی بئله دئییلیك. فایدالی-یارارلی بیر شئی گؤرسك اونو دا دیلیمیزه قازاندیرماق ایسته ریك. منجه اوستده اشارت ائتدیییم "قارشی چیخما"- چوخ فایدالی اولابیله جك-گوجوموزو بوشا خرجله دی، یانلیش یولا و یؤنه چكدی.

بوندا سونرا بلكه بیر و یا ایكی متین ده چئویردیم. اما ایندیلیك، ایشلریمین سیراسیندا بئله بیر چالیشما یوخدور.



[i]Tafazzoli, Ahmad, “Draxt-i Asurig”, Iranica,

[ii] É. Benveniste, “Texte du DraxtAssurik et la versification Pehlevi”, Journal Asiatique, Oct.-Dec.1930. Pp.193-225.

[iii]عباس ماهیار نوابی، درخت آسوریگ: متن پهلوی، آوانوشت، ترجمة فارسی، فهرست واژه ها و یادداشتها، تهران:فروهر 1363.

[iv]متن های پهلوی، گردآوریده : دستور جاماسب جی منوچهر جی جاماسب آسانا، پژوهش: سعید عریان، تهران: علمی، 1391.

[v]Raham Asha,The verbal contest between a goat and a Babylonian date-palm”, internet'de bu adres'de 2014ün başında gördüm. http:// www.rahamasha.net/uploads/2/3/2/8/2328777/da.pdf



نوع مطلب : شعر 

داغ کن - کلوب دات کام
نظرات() 

هایكولار(2)

نویسنده :محمد اردم
تاریخ:شنبه 20 اردیبهشت 1393-09:21 ق.ظ

هایكولار(2)

چئوردیییم هایكولاردان باشقا اؤرنك لر:

80

بوران دان سونرا

سارماشیق قانادی

دووارا دیرماشیر

81

چای لپه لنیر

سؤیوت آغاجی نین

اوخشایان کؤلگه لریندن

82

بیر کپنک

داها دا پارلاق لاشدیریر گون ایشیغی نی

قانات چیرپمالاری ایله

83

دوشن چیچک یارپاغی

گؤل ده اوزن باشقاسینا دَییر

ایکی سی ده باتیرلار

84

گؤلجویون یاشیل قورباغاجاسینا

ساری کپنک قونور؛

آز سونرا ایکی اولورلار

85

بیر شام آغاجی نین باشیندا

بیر ایلبیز قینیندان چیخیر

یازی گؤرمک اوچون

86

آری نین قاناتلاری

یومشاق آغلیغی نی پوزور

ماگنولیانین

87

دقّتلی جه

پیشیک شئه لنمیش شیطان تورلارینی یالاییر

جیرناق لاری نین آراسیندان

88

پیشیک́ین ایشیلدایان گؤزلری

گؤم-گؤی دور

نرگیزلرین یانیندا

89

ایستی آشلیق(مطبخ) دا

بیر لَلَک چکیر کؤلگه سینی

بوغلایان دویونون اوستونه

90

گؤر یاغیش نئجه یووور

قیوریلمیش قورداقلارین قیریشیق دری لرینی

آچیق آل رنگی آلاناجان

91

قاواق آغاج لاری یارپاقلارینی

آنجاق سس سیزجه تیتره تمه یه

یئته جک قدر یئل

92

بیر قیرخ آیاق

یاش هؤرومجک تورلارینی دوزاغا سالمیش

قیا توک لری نین اوستونده

93

یوواسیندان آیریلاراق

سئرچه بیر آن سویا باتیر

سونرا قانات لارینی آچیر

94

بیر ایلبیز اوشنیر

بوینوزلاریندان بیرینی ییغیر

یئلین اسینتی سینده

95

بالیقچی قارماغی کیمی

گونه باخانین اوزون کؤلگه سی

گؤل ده گزینیر

96

گؤره بیلیرسن ایستی یئلی

او قیزین ساچلاری نین یاش قیوریم لاری نی قورودارکن

آلنی نین اوستونده

97

گونشین باتیمیندا

هر آغاج شویو، تئزجه نه یاپیشیر

قوروماقدا اولان یاغمور دامجی لارینا

98

بئش دقیقه چکیر

آیاق یالین اوغلانین یاش ایزلری

ایوان دا قورویا

99

آغاج کؤلگه لری نین

دؤشمه داشلارین(macadam) اوزرینده سولندیگی یئرده

یاز یاغیشی ندان ایزلر

100

آنجاق قاریشقالاری

ساری قوم اوزرینده

چیمدیرجک قدر یاغمور

101

تئزجه یوخ اولان

یای یاغمورونون ایلک دامجی لاری

اسکی بیر تاختا قاپی نین اوزرینده

102

گؤلون دیبینده

بالیغین سولغون کؤلگه سی

آغ قومون اوستوندن تئز گئچیر

103

آنجاق چتیرلردن

ایپک اییی گتیره جک قدر

یاغمور

104

تیتره ییر دوواردا

ائشیک ده کی گؤل دن

بیر ساری سو کؤلگه سی

105

اینچه قار توپپالاری

بوینوزلاری نین دالیندان اَلَنرکن

اینک گؤوشه ییر

106

جووه مینجیق لاری

قارا چتیر اوستونده:

آی ایشیغیندا لئیسان یاغیشی

107

آنجاق هر اینه یین بئلینی

آلا-قارانلیق دا آغارتمایا

یئته جک قدر قار

108

قوش قووانین قولوندان

پالیدین بوداغیندا

جیققیلی یاشیل یارپاق آچیر

109

بیر یوغون کؤتویون اوستونده

قاریشقا گون قاباغیندا دورور

بوینوزلارین اوینادیر

110

کیتابیمی قویدوم یئره:

بیر سارماشیق کولو

قیچیما دولاشیر

 



نوع مطلب : شعر  توركجه 

داغ کن - کلوب دات کام
گؤروشلر() 

قارا هایکولار I

نویسنده :محمد اردم
تاریخ:پنجشنبه 28 فروردین 1393-05:08 ب.ظ

قارا هایکولار

اؤنجه کی یازیلارین بیرینده، هایکونون ژاپون شعری اولدوغونو و دونیادا باشقا دیللرده ده اونا بنزر شعرلر یازیلماغا باشلاندیغینی دا یازمیشدیم. بوردا ترجومه سینی یایینلاماغا باشلادیغیم هایکولار مجموعه سی، آمریکانین آفریقا کؤکنلی یازار  و شاعیری ریچارد رایت́ ین(Richard Wright) کیتابی ندان آلینمیشدیر. ریچارد رایت داها چوخ یازارلیغی ایله شؤهرت قازانمیش، قارا آمریکالی لارین اؤرک سؤزلرینی دیله گتیرمه‌یه چالیشان ادبیات آدامی ایدی. یئرلی اوغلان(Native Boy) و قارا اوغلان(Black Boy) کیمی رومانلاری اولان رایت، هایکولار کیتابینی، هایکو: بو اؤته کی دونیا(Haiku: This other world) آدلی اثرینده توپلامیشدیر. اثر فارسجایا چئویریله رک، ایکی دیللی متنی تهران دا چیخمیشدیر(انتشارات نگاه،1390). ترجومه یه بو اثرلردن باشلادیم اما سونرا اینترنت دن بوتون متنی تاپیپ، چئویرمه یه داوام ائتدیم. انشاءالله متن ین بوتونو ترجومه اولاندان سونرا یایینلاناجاقدیر. تورکجه میزده "قارا" کلمه سی نین آنلامی طیفی نی نظرده آلاراق بو هایکولارا "قارا هایکولار" آدینی  وئردیم.

1

من هئچ کیمم

قیرمیزی باتان بیر گوز گونشی

آپارمیش آدیمی

2

سیزلره آنقوت لار!

سیفاریش وئریرم دوزلو سولار

بیرده بو قورشون گؤیو

3

دوز گئت بو یولاقدان

سونرا ساغا دؤن! اوردا گؤره جکسن

چیچکلنمیش شفتالی آغاجینی

4

سوپور بولوتلاری

قوی گؤی قُبّه

بو دنیزه بیر آد وئرسین

5

قویورام

بو یاز یاغمورو ایسلادا

بنؤوشه لرین یاتاغینی

6

باخ! هارالاردا

آغاجین بوداقلاری یای کیمی اَییلیر

گونشین هَنیرتی سینده

7

قرارینی وئر ایلبیز!

یارین ائوی نین ایچینده

یارین ائشیک‌ده

8

آی نازلی-توزلو پیش پیشی

باغیشلا منی بو یاز یاغمورونا گؤره

سنین اوره یینی بولاندیردیغی اوچون

9

باتین درین شیرینلییه

آی آغ ماگنولیالار

بو دورغون گئچمز گئجه ده

10

کسین سسینیزی جیرجیرامالار!

نئجه ائشیده بیلیرم حایات یولداشیمین

نه دئدییینی

11

سیز گئجه کپنک لری! گئتمه لی سینیز

چیراغی سؤندورورم

و یاتاغا گئچیرم

12

آی قوش قووان به‎ی!

ال- قولونو یادلار کیمی

توولامانی بیراخ!

13

بیر چان(ناقوس) ایسترم

بو یومشاق آلاتوراندا چالسین

سؤیوت آغاجلاری نین باشیندا

14

سئرچه لره باغیشلارام

منه گوزل خبرلر گتیرن

بو تلگراف تئللرینی

15

آی زیندان(سندان)! دؤول

دؤز بوتون آجی ووروش لارا

یاز گونشی باتینجان

16

چوخ یاخشی سئرچه لر

گون باتمیش، ایندی بیراخابیلیرسینیز

سؤوسک لیگینیزی

17

دومانلی یاغموردا

بیر کپنک مینیب

اینه یین قویروغونا

18

سئرچه نین فضله سی

تئزجنه توز کیمی اولور

قیزیشمیش دؤشمه لرده

19

ایتین شیدتلی آسقیرماسی

بیر تک میلچه یی قوتور بئلیندن

اوچورتماغا یئتمیر

20

قیش صاباحی

شمع گؤستریر سیچان دیشلرینده

اؤز سولغون ایزلرینی

21

تیتره ین بورنو ایله

کؤپک بیر تلگراف اوخویور

یاش آغاجین گؤوده سینده

22

دیرناقلانمیش تارلانین

زیغلی چالا-چوخوروندا

یازین اؤتری پاریلتی لاری

24

اؤرومجه یین تورلاری

منیم ترلی اوزومه یاپیشیر

توزلو آغاجلیق دا

25

بیر آت ایشه ییر

قار قالانمیش دال حیه‌ط ده

سحر چاغی گونشی نده

26

بیر قیرمیزی چوچاغا(کاشی) دامدان

پیشیک شئه مینجیق لارینی یالاییر

نملی صاباح دا

27

چایین قیراغی ندا

سویوق یاز یاغمورونون بؤیوک قارا اؤرتوک لری

شهر اوزرینه دوشور

28

یای دومانیندا

ماگنولیالارین آرخاسیندا

سولغون ایلدیریم یارپاقلاری

29

بؤیوك بیر قار قالاغی

كیچیك اویونجاق دوكانی نین

یولون باغلاییر

30

بیر قانلی پیچاغین آغزینی

یالاییر پیشیك

دونقوز كسمه زامانی

 

 



نوع مطلب : توركجه  شعر 

داغ کن - کلوب دات کام
گؤروشلر() 




Admin Logo
themebox Logo