تبلیغات
قوپونتولار: تورکجه اوزرینه دوشونمه لر - مطالب چئویری

قازا هایکولار/بو اؤته‌کی دونیا

نویسنده :محمد اردم
تاریخ:چهارشنبه 24 خرداد 1396-11:07 ب.ظ

اوچ ایل اؤنجه دن حاضیرلادیغیم ترجومه اثری آشاغیداکی باغلانتی دان اندیره بیلیرسینیز

http://s8.picofile.com/file/8297791368/%D9%82%D8%A7%D8%B1%D8%A7_%D9%87%D8%A7%DB%8C%DA%A9%D9%88%D9%84%D8%A7%D8%B1.pdf.html



نوع مطلب : چئویری  شعر  توركجه 

داغ کن - کلوب دات کام
گؤروش‌لر() 

دوزمجه اسکی‌چیلیک

نویسنده :محمد اردم
تاریخ:سه شنبه 21 اردیبهشت 1395-10:24 ب.ظ

کورد تاریخی و کورد ادبیاتی آدلی هر هانسی کتابی اله آلیرسانیز، شوبهه‌سیز، ان اسکی کوردجه شعر اؤرنه‌یی اولاراق بیر شعر و ترجومه‌سینی گؤرورسونوز. ییرمینجی یوز ایلین باشلاریندا، سلیمانیه ولایتی‌نه باغلی هزارمرد کندینده تاپیلان و دری اوزرینه یازیلدیغی ادعا ائدیلن بو شعر کوردچولویون آنادایاناق لاریندان ساییلیر. منیم بو شعریله تانیشلیغیم، اون-اون بئش ایل اؤنجه‌یه دایانیر. او زامان ایران دیللری اوزرینه آراشدیرمالاریلا دونیاجا شؤهرت قازانمیش و یئتگی(صلاحیت) صاحبی اولان مکنزی´نین مقاله لر توپلوسونو[1] اوخویوردوم. او شعری آراشدیران مقاله سی نین آدی Pseudoprotokurdica ایدی. تورکجه‌یه چئویرمه‌یه چالیشساق بئله بیر زاد اولور؛ اسکی-کوردجمسی(Eskikürdcemsi)یازی. ـسی/ـسو اکی(اسکی تورکجه ده: -sIG) بنزرلیک بیلدیریر و اوزرینه آیرینتی‌لی بیر یازی یازاماغی دوشونورم. نه ایسه اوزون کلمه دن غرض، اسکی کوردجه کیمی گؤستریلن، اما اسکی اولمایان یازی دیر. ایندی اوزون زامان گئچمیش و مکنزی‌نین هانسی دلیل‌لره دایاناراق شعرین قوندارمالیغی‌نی گؤستردییی‌نی خاطیرلامیرام. منجه ده چوخلو دلیل‌لر اورتایا قویماق اولار. ایلک اؤنجه شعری و تورکجه‌سینی اوخوماق لازیم. شعرین اصلی سوریه ده چیخان عرب حرفلرله یازیلان بیر کورد درگیسی‌نده یاییملانیبدیر. من او متنی گؤره‌بیلمه‌میشم. کوردلرین یایینلادیغی متین لرده کیچیک فرقلر وار. آشاغیداکی ان یایقین بیچیمی دیر دییه بیلرم:

Hurmizgan riman, Atiran kujan

Wishan Shardewe gewrey gewrekan

Zorkar ereb kirne xapûr

Ginay paleyi heta Sharezûr

Jin u kenikan we dil beshina

Mêrd aza tli we ruy hwêna

Reweshti Zerdeshtre manuwe bekes

Bezeyika neka Hewrmez we hwichkes.

تاپیناق لار[هورموز تاپیناقلاری] اوچوق، اودلار سؤنوک

بؤیوک‌لرین بؤیویو گیزلندی

ظالم عرب سؤکوب-تؤکدو

شهرزوراجان یوخسول کندلری

قادینلار قیزلار دوستاق دوشدولر

ایگیت کیشی لر قان ایچینده دیر

 زردوشتون یولو کیمسه‌سیز قالدی

هورموز کیمسه‎یه آجیمادی

ادعالاره گؤره متین عربلرین "کوردیستان"ا سالدیرمالارینی وصف ائدیر و دئمک مین اوچ یوز، مین دؤرت یوز ایل اؤنجه قلمه آلینیبدیر. ادعانین یانلیش‌لیغی حاققیندا بونلاری یازماق اولار:

ا. اثرین دری اوزرینه یازیلدیغی ادعا ائدیلسه ده، هئچ بیر زامان درینی گؤره‌ن اولمامیش دیر. ایلک اولاراق سعید خان کوردستانی آدلی بیر طبیب´ین، یاییملادیغی بو شعرین هانسی یازی/خط ایله یازیلدیغی و دری نین هاردا ساخلاندیغی‌نی کیمسه بیلمز. متن'ین بیر ایلگی چکن یانی دا بوتون و اسگیک‌سیز اولماسی دیر؛ اسکی اثرلر، طبیعی ائتگین(عامل)لری تأثیری آلتیندا(یاغیش، شئه، باکتری‌لر وو...)چورور، اپرییر. آنجاق بو اثر بوسبوتون و اوخونماسیندا شوبهه اولمایان بیچیم ده الیمیزه چاتیبدیر!

2.  اثرین دیلی چاغداش اورامانجا/هئورامانجا دان فرقسیزدیر. یعنی اسکی‌لیک گؤسترن هئچ بیر سؤزجوک و یا دیل قایداسی یوخ اورتادا. حال بو کی مین اوچ یوز، مین دؤرت یوزایل اؤنجه یازیلسایدی، فرقلی اولماسی قاچینیلمازایدی. اورامانجا کوردجه ساییلماز. او بیری آدی گورانجا(گورانی) اولان بو دیل قوزئی-باتی(شمال غرب) دیللریندن اولور(تالیشجا، خالخال/تاکستان تاتجالاری، زازاجا کیمی). کوردجه ایسه فارسجا و بلوچجایا یاخینلیغی و بنزرلییی‌ندن اؤترو، گونئی دیللر آراسیندا یئر آلمالی دیر. کوردچولر، زازاجا و گورانجانی نئجه کوردجه گؤستردیک لرینی و نه‌دن بو فیکرین قبول ائدیلمز اولدوغونو آیریجا یازماق لازیم گلیر. بوردا قیساجا یازمالییسام؛ سورانیجه(ایران و عراق کوردلری‌نین دانیشدیغی دیل) اون دوققوزونجو یوز ایل ده یازییا آلینیب، کورمانججا (تورکیه و خوراسان دا دانیشیلان کورد دیلی)نین اون یئددینجی و اون سگگیزینجی یوز ایل دن اؤرنک لری وار، اما او دا ییرمینجی یوز ایل ده یازیلی دیل حالینا گلدی. گورانجا، اهلِ حق مذهبینه منسوب اولان لارین دیلی اولدوغو اوچون، اورامانجاداکی اثرلر داها اسکی دیر. نه ایسه گورانجانی دا حسابا قاتساق، گئنه ده ان آز سگگیز-یئددی یوز ایل کیمی بیر بوشلوق وار. اما شعرین دیلینده دهییشمه یوخ  سانکی. سؤزلو یاشایان دیللر، داها تئز ده‌ییشدیی نی گؤز اؤنونده توتساق، بئله بیر اثرین دیلی پهلویجه کیمی و بلکه داها دا اسکی اولاجاق ایدی .

3. اثرین یازاری هر کیم ایسه، شعره زردوشتچولوک بزه‌یی وئرمک ایستهمیش. اما زردوشتچولوک دن بیلگی‌سی آزایمیش؛ بیرینجی‌سی زردوشتچولویون معبدی/تاپیناغی "آتشکده"(ویا بنزری سؤزجوک‌لرله) آدلانیر. بونو شعرده گتیرمک اولمازایدی. چونکو آتش فارسجادیر و گورانجاسی آتیر(کوردجه‌سی: آگیر)دیر. او زامان هورموز (اورمزد) آدیندان یئنی بیر کلمه قونداریلیر: هورموزگان(هورموزگاه دئمک ایسترمیش هر حال دا). زردشتچولوک‌له ایلگی‌لی هئچ بیر قایناق دا بئله بیر آدا و یا بنزرینه راستلانماز. یازار"هورمزد زردوشتچولرین تانریسی‌دیر و اونا عبادت ائتمه‌لری گره‌کیر، او زامان تاپیناق‌لاری نین دا آدی بوردان گله‌بیلر" دییه دوشونموش اولمالی دیر. ایکینجی، زردوشتچولوک اینانجی‌ندا، اورمزد یالنیز یاخشی‌لیق و گؤزللیک‌لر یارادیر، انسانا و باشقا فایدالی جانلی‌لارا خیر یئتیریر. یامانلیق و پیسلیک ایسه اهریمن‌دن گلیر. او زامان اورمزد'ین آجیماماسی(رحم ائتمه‌مه‌سی) معناسیز. چونکو یامانلیق‌لار اوندان گلمز. باشقا یانلیش لاردا آز ده‌ییل، اما واز گئچک اونلاردان.

بعضی آراشدیریجی‌لار، اؤزللیک‌له اسلامچیلار، سعیدخان کوردستانی‌نین[کوردستان سنندج/سنهنین او بیری آدی‌دیر، کوردستانلی، سنندجلی/سنه‌لی دئمک اولور] مسیحی اولدوغونا بارماق باساراق، بو شعری اسلام قارشیتی بیر چالیشما اولاراق، و کوردلری اسلام دا آییرماق و سویوتماق اوچون قونداردیغینی دوشونوب یازارلار. من بو تیپ دلیل‌لره یاخین دوشمم. چونکو انسان لارین نیت‌لری نه اولورسا اولسون، سؤزلرینه منطقله، بیلیم و دلیل ایله جاواب وئریب دلیل‌لرینی چوروتمک گره‌کیر. بیری‌نین نیتی‌نی بهانه گؤستریب، دلیل‌لرینی یوخ سایماق بیر یانیلتماجادیر (سفسطه). بو گون بیری اسلاما قارشی اولسا و بونو آچیق-آچیق سؤیله‌سه و من بو دلیل‌لره گؤره اسلاما قارشییام دئسه، موسلمان‌لار "قارداشیم بیراخ بو آدام اؤزو دئییر اسلام قارشیتی‌ اولدوغونو، سؤزونه جاواب گره‌کمز!" دییه‌بیلمز. نه ایسه بیزده اوسته‌کی دلیل‌لره گؤره یازی‌نین قوندارمالیغی‌نی ادّعا ائتدیک.

نه‌دن شعر قبول گؤرور

شعرین قوندارمالیغی‌نی بیلن بیر چوخ کورد آراشدیرماجی وار. دیله گتیرن‌لرده وار. نه‌دن گئنه کتابلارا گیریر؟ منجه ملیتچی‌لیک دن باشقا دایاناق یوخ بونا. سون ایللرده، یوز مین کوردون زردوشتچو اولدوغو ناغیلی وار اینترنت‌ده. بوگون کؤکلو زردوشتچولرین سایی یوز مین دن بیر آز چوخ اولدوغونو و اونلارین دا چوخونون آدی زردوشتچو اولدوغونو دوشونورسک، کیم گئدیب زردوشتچو اولور، اودا یوز مین آدام؟ کوردو باشقالاریندان آییرماق اوچون "سیز اوّل‌دن فرقلی‌ایدینیز، سیزی زورلا موسلمان ائتدی‌لر"، کیمی ناغیل‌لارلا، آیریلیق‌چی حرکتلری گوجلندیرمک هدف دیر. بیر زامان "یزیدیلیک، کوردلریمن میللی دینی دیر" دئییلدی و ایش او قدر جیغیریندان چیخدی کی،، یزیدی دین آدام‌لاری اعتراضا قالخدی‌لار. سونرا زردوشتچولوک اورتایا آتیلدی. بعضی کورد یازارلار"بو شعر قوندارما اولسادا، بوگون کوردلرین اوریینده یئر آلیب، تخت قوروبدور" دئییرلر. منیم بونا یوروموم یوخ.

موغول دؤنمینه‌جن "کورد" بللی بیر اولوس/قوم ده‌ییل، کؤچه‌به، کؤچری، عشیرت اولاراق، ائلات بیچیمی‌نده یاشایان(و داها چوخ ایران دیللرینده دانیشان خالق لارا)وئریلن عمومی اولدوغو گرچه‌یی گؤز اؤنونده توتارساق، او زامان بئله بیر اثرین وارلیغی اثباتلانسادا بئله، کوردلره عاید اولماسی ادّعا ائدیله‌بیلمز. اسلام جوغرافیاچی لاری‌نین اثرلرینده، زموم اکراد(=کورد /کؤچری چادیرلاری) داها چوخ فارس بؤلگهسی، و شبانکاره ناحیه سینده گؤرولور. دیلم‌لره، "اکراد طبرستان" دئییلدییی مشهوردور. حتی حمزه اصفهانی‌نین مشهور تاریخ کتابی‌ندا(تاریخ سنی ملوک الارض و الانبیاء علیهم الصلاه و السلام) پارسلارین/ساسانلی‌لارین، عربلره "اکراد سورستان" (عراق/آسور کؤچری‌لری) دئدییی‌نی یازار(کانت الفرس تسمی الدیلم الاکراد طبرستان کما کانت تسمی العرب اکراد سورستان).

دوشوندویوم

اوسته یازدیق‌لاریم بیلینن گرچک‌لردیر. آنجاق یازماق ایسته‌دیییم بیر باشقا دوشونجه اوچون بو یازینی قلمه آلدیم: ایلک دفعه شعری اوخورکن، منه تانیدیق گلدی. تانیشسادیم. باشقا بیر یئرده بونا بنزر بیر شئی اوخوموشام دئدیم. سونرالاری خاطرلادیم؛"ابر مدن-ی شاوهرام-ی جاوید"(اؤلومسوز شاه‌بهرام‌ین گلیشی) آدلی پهلویجه شعر. بو شعر اون دوققوزونجو یوزایل ده جاماسپ-آسانا طرفیندن یایینلانمیش ایدی[2] و ایران‌دا فارسچی‌لیق و ایرانچی‌لیغین جانلانماسی دؤنمی‌نده، سئویلیب، یاییلیردی. منجه بو شعر و عرب قارشیتلیغی سؤیلمی(گفتمان) ائتگی سی آلتیندا سؤیلنمیش اولابیلر. او زامانلار، اورامن/اورامان بلگه لری(Avroman Documents) آدلانان، یونانجا و پارتجا اوچ بلگه و آلیش-وئریش سندی ده بیر کؤهول ده تاپیلمیشدیر. آراشدیرماجی لار، دری اوزرینه یازیلان بو بلگه لرین الهام قایناغی اولابیله‌جک لرینی ده دیله گتیرمیشلر.

"اؤلومسوز شاه‌بهرام‌ین گلیشی" آدلی شعرین تورکجه سیله بو یازییا دا سون قویمالییام. متن‌ین بیر چوخ فارسجا چئویریسی وار. فرقلی اوخویوش‌لار دا وار. آما متین آنلاشیلیردیر و چتین‌لیک‌لر آز ساییلیر.

هاچان گله‌جک هیندیستان دان خبرچی

کیان تؤره‌مه‌سی شاه‌بهرام گلدی دییه

مین فیللی، باشلاریندا فیلچی‌لری

شاه‌لار کیمی بَزنمیش‌ بایراغی‌نی

سوباشی‌لاری[سپاهسالار] قوشون اؤنونده گؤتورورلر

خبرچی[ایگیت؟] دیلماج گؤندریلمه‌لی

گئدیب هیندولارا دئمه‌لی

نه‌لر گؤردوک بیز عرب‌لر چؤلوندن

بیر بؤلوک ایله دینی آغلار قویدولار

اؤلدوردولر باش‌شاهیمیزی[شاهانشاه]، ایگیت‌لری

دئولر کیمی دین‌لری، ایت کیمی یئییرلر چؤرک‌لرینی

خسرولاردان شاهلیغی قاپدی‌لار

باشاریق‌لا[هنر] ده‌ییل، ارلیک‌له[مردمی] ده‌ییل، یئرگی[افسوس] و آلای ایله آلدی‌لار

زوربالیق ایله آلیرلار آدام لاردان

قادین‌لاری، شیرین مال‌لارینی، باغ‌لارینی، یئمیش‌لیک‌لرینی[بستان]

یئرینه جزیه قویدولار آدام باشینا

ایسته‌دی‌لر آغیر وئرگی ده

باخ نه پیس‌لیک‌لر یایدی او یانلیشچی[3] بو دونیایا

اوندان داها یامان اولماز دونیادا.

بیزیم اؤلومسوز، کیان تؤره‎مه‌سی شاه‌بهرامیمیز گلینجه

اؤج[کین/انتقام] آلاریق عرب‌لردن

روستم‌ین یوز سیاوخش اؤجونو آلدیغی کیمی

سؤکریک مسجدلری، تیکریک اودلاری

بوتلوق‌[4]لاری قازیب، دونیانی آریندیراریق

یانلیشچی‌لاریـ[ن کؤکونو] بو دونیادان قازاریق

   سئوینج‌ایله، دینج‌لیک‌له بیتدی.[بو یازینی قویوب گئدن، اؤلومسوز اولسون! بئله اولسون!]



[1] David Neil MacKenzie, Iranica Diversa, Rome: Istituto italiano per l'Africa e l'Oriente, 1999

 

[2] Jamasp-Asana, Pahlavi Texts, Bombay, 1897.

[3]  دروز/دروج چئویریسی. زردوشتچولوک ده، اهریمن‌چی‌لره، یعنی اهریمن و اونون یایدیغی یانلیش دوشونجه‌لرینه اینانیب و اونون یولونو توتان‌ دئولره ده دروج دئییلیر.

[4]  اوزدیسزاری/بتخانه




داغ کن - کلوب دات کام
گؤروشلر() 

عهدنامه دعاسی

نویسنده :محمد اردم
تاریخ:شنبه 7 آذر 1394-11:32 ق.ظ

عهدنامه دعاسی

اسکی تورکجه ده، دعا ائتمک اوچون آلقاماق فعلی وار. بوندان تؤره‌ین آلقیش دعا دئمک دیر. کلمه بو آنلامینی اورتا تورکجه و بعضی چاغداش تورک دیللرینده قوروموشدور. ایلک چاپ اولان تورکجه کتاب، اون یئددینجی یوزایل ده(1618)-ارمنی حرفلریله یازیلان، قیپچاقجا- اوکراینا دا چیخان آلغیش بیتیگی(=دعا کیتابی) ساییلیر[1]. آلقیشچی ایسه، دعاچی/دعاگو اولوردو. بو کلمه فارسجا قایناق‌لاردا دا گئچمیش دیر. اؤرنک اوچون "تاریخ بناکتی" آدییلا بیلینن اؤنملی بیر تاریخ اثری نین یازاری، فخرالدین بناکتی، بیر موغول امیری نین مدحینده سؤیله‌دییی قصیده ده بو بیت گئچر:

 گرچه دور از حضرتش فخر بناکت مانده است/هست آلقش‌جی فرمان روان بایانتوقان[2]

بوگون آلقیش، شامانچی/قامچی تورک‌لرده(مثلا تووا تورک لرینده) دعا آنلامینی قوروماق‌دادیر. آنجاق اوغوز تورکجه سینده آلقیش چپیک/چپی معناسینی داشیماغا باشلامیشدیر. اونون یئرینه عربجه"دعا"، گئچمیش دیر. دعاچی ایسه آلقیشچی یئرینی آلیبدیر؛ قالسام دعاچییام، اؤلدوم نه‌ییم قالیر؟

آلقیش'ین قارشی‌سیندا، قارغیش وار. قارغاماق فعلی اسکی‌دن بری لعنت/نفرین ائتمک معناسیندا تورک دیللرینده یاشاماق دا دیر. تورکیه تورکجه سی نین یازی دیلینده بو آنلام دا ایلنمک(ilenmek) فعلی یایقین دیر. اسکی تورکجه دن بو یانا ایله‌مک(ilemek) فعلی بیلینیر. ایلَنچ(ilenç) ده لعنت/نفرین/قارغیش آنلامی داشیماق‌دادیر. آما فارسجادان گئچن بددعا(beddua) دا چوخ یایقین دیر آنادولو و ایستانبول تورکجه سینده.

عهدنامه دعاسی

اسکی متینلری آراشدیریرکن، بیر تورکجه متین سونوندا، قیسا عربجه بیر دعایا راست گلدیم. باشیندا عهدنامه دعاسی یازیلان بو دعا، بیزیم شیعی قایناقلاردا عهدنامه/عهد دعاسینی خاطریمه گتیردی. آنجاق عهد دعاسی اون ایکینجی و غایب امام اوچون دور. بو دعا ایسه عمومی دیر و شیعی‌لیک/سنّی‌لیک مذهبلرینی گؤسترن بیر عونصورو یوخدور .مفاتیح الجنان دا "عهدنامۀ میت" و باشقا قایناق لاردا فرقلی آدلارلا ، آزیجیق فرقله بو دعا گؤرونور. بعضی حدیث کیتاب‌لاریندا  مشهور صحابی ابن مسعود دان بیر حدیث اولاراق گئچیر و بوللو ثوابلار اونا وعد ائدیلیر. بو کیمی ثوابلاردا شوبهه سیز آبارتما(اغراق) وار. آنجاق بو دعا گؤزل‌دیر. بو آز-اؤز دعانی عربجه و تورکجه ترجومه سیله آشاغیدا گتیریرم.

بسم الله الرّحمن الرّحیم

اَللّهُمَّ فاطِرَ السَّمواتِ وَالاَْرْضِ عالِمَ الْغَیْبِ وَالشَّهادَةِ الرَّحْمنَ الرَّحیمَ اَعْهَدُ اِلَیْكَ فى هذِهِ الدُّنْیا اَنَّكَ اَنْتَ اللَّهُ لا اِلهَ اِلاّ اَنْتَ وَحْدَكَ لا شَریكَ لَكَ وَاَنَّ مُحَمَّدا صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ وَآلِهِ عَبْدُكَ وَرَسُولُكَ اَللّهُمَّ فَصَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وَآلِهِ وَلا تَكِلْنى اِلى نَفْسى طَرْفَةَ عَیْنٍ اَبَدا وَلا اِلى اَحَدٍ مِنْ خَلْقِكَ فَاِنَّكَ اِنْ وَكَلْتَنى اِلَیْها تُباعِدْنى مِنَ الْخَیْرِ وَتُقَرِّبْنى مِنَ الشَّرِّ اَىْ رَبِّ لا اَثِقُ اِلاّ بِرَحْمَتِكَ فِصَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وَآلِهِ الطَّیِّبینَ وَاجْعَلْ لى عِنْدَكَ عَهْدا تُؤَدّیهِ اِلَىَّ یَوْمَ الْقِیمَةِ اِنَّكَ لا تُخْلِفُ الْمیعادَ.

باغیشلایان و سئوه‌جن تانری‌نین آدییلا

گؤیلرله یئری یارادان، گیزلینی-آچیغی(شهاده) بیلن تانریم[3]!  سنینله عهد ائدیرم؛ سن دن باشقا تاپیناجاق[4] یوخدور. بیرسن، اورتاغین یوخدور و محمّد سنین قولون و ائلچین‌دیر. [تانریم! محمّد(ص) و اهل بیتی‌نه سلام گؤندر][5]. تانریم! منی اؤز باشیما بیراخما![چونکو نَفسیم منی] یامانلیغا یاخینلاشدیریر[یاوودور] و یاخشی‌لیق دان اوزاقلاشدیریر. سنین رحمتین دن باشقاسینا گوونمیرم. [محمّد(ص) و اهل بیتی‌نه سلام گؤندر][6] و منه بیر عهد قیل! قیامت گونو یئرینه  گتیره‌سن. سن سؤزوندن دؤنمزسن.



[1]. اثری نادئژدا شیرلی یوکسک لیسانس تئزی اولاراق ایشله‌میش و کیتاب اولاراق دا چیخارتمیشدیر.

Nadejda Chirli, Alğış Bitigi / Ermeni Kıpçakça Dualar Kitabı, Haarlem: Türkistan ve Azerbaycan Araştırma Merkezi, 2005.

[2]  فخرالدین ابوسلیمان داود بن تاج الدین ابوالفضل محمد بن محمد داود البناکتی، تاریخ بناکتی: روضه اولی الالباب فی معرفه التواریخ و الانساب، به کوشش:  جعفر شعار، تهران: انجمن آثار ملّی، 1348. 411.ص

[3] . فارسجادا "خدای من" دئییمی آوروپا دیللرینده ترجومه یولویلا اورتایا چیخسادا تورکجه ده تانریم، بیگیم، خانوم (>خانیم) و .. تعبیری یایقین دیر. یاخینلیق و ایچدن‌لیک(صمیمیت) بیلدیریر.

[4] . الاه/معبود قارشیلیغی. تاپینماق فعلی عبادت ائتمک آنلامی داشیماق دادیر و بو کؤک دن دیر: تاپیناق=مَعبد.

[5] . علامت[] ایچینده‌کی پارچا یازمادا یوخ. مفاتیح الجنان دا وار.

[6] . علامت[] ایچینده‌کی پارچا یازمادا یوخ. مفاتیح الجنان دا وار.




داغ کن - کلوب دات کام
گؤروش‌لر() 

تانری وارلیغی اوزرینه قیساجیق بیر رساله چئویری سی(2)

نویسنده :محمد اردم
تاریخ:چهارشنبه 3 تیر 1394-02:49 ب.ظ

 

[متین]

سئوه جن، اسیرگه ین تانری نین آدییلا

بیلگین اوستاد خَفری بویوردو:

تانریم بؤیوک لویوندن، بیزه یاغدیر[رحمتیندن] ای فیاض!

گره کلی [وارلیق]ی قانیتلاماق اوچون مشّایی ایشارتی:

اؤزل اولاسی‌لیق باخیمیندان بوتون اولاسی‌لار، بیرجه اولاسی وارلیق‌دیر، دیشاری دا واراولما[تاپیلماق] اوچون گره‌کسینیم لری اولدوغوندان اؤترو. اؤزل اولاسی لیق آچی سیندان، بوتون اولاسی وارلیق لاردان ائشیک ده دوران، اؤزونجه گره‌کلی وارلیق دیر[اؤزگه سیجه دئییل].

گؤی لریله یئری یارادان تانری دا قوشقو مو وار؟[1]

ایشیقلار ایشیغینی قانیتلاماق اوچون اشراقی[ایشینماچی] پاریلتی:

اؤزل اولاسی‌لیق باخیمیندان بوتون اولاسی‌لار، اؤزلوک لرینده گؤرونمز اولوب، قارانلیق ایله گیزلی لییین سونوناجان قارادیرلار، بو ایسه یوخلوق دور. بونو، دیشاری دان بیری گؤرونور قیلیب، آیدین ائتمه سی گره‌کیر. بوتون اولاسی لاردان دیشاری دا، اؤزونجه گره‌کلی، ایشیق لار ایشیغی دیر.

تانری گؤیلریله یئرین ایشیغی دیر[2]

تانری بیر‌لییی اوزرینه[ساییجا بیرلیک] مشّایی ایشارتی:

سالت وارلیق دا، ساییم اولمادیغی آچیق بیر دوزه‌ن دیر. گره‌کلی[وارلیق] چیق وارلیق اولاراق، تیکه لره بؤلونمه سی اولاسی دئییل دیر.

 تانری ایله باشقا تانری می؟ سؤیله دیک لرینیزدن چوخ-چوخ اوجادیر[3].

اونون[تانری نین بیر‌لییی] اوزرینه اشراقی پاریلتی:

ایشیقلیق باساماق لاری نین ان یوکسه یینده، باسقین ایشیق دیر. اونون اوچون گورلوک، گوجسوزلوک، تیکه‌لی اولماق سانیلماز. اوندا بیرجه لیک دن باشقاسی یوخدور[ایکی ایشیق آراسیندا آیریلیق گورلوک- گوجسوزلوک آچی سیندان اولمازسا، باشقا یؤندن اولابیلمز؛ باسقین‌لیق باساماغیندا ایسه بیرجه‌ ایشیق دان باشقاسی گئرچک لشمز؛ بو اؤنرمه وار ساییلیر][4].

بیریجیک لییی اوزرینه مشّایی ایشارتی:

قاورام لارین، آچیق وارلیق دان اؤنجه گلنی-هانسی باخیم دان اولور اولسون-اولابیلمز. گره‌کلی وارلیق، تیکه‌لی اولماق دان اوزاق دیر؛ یوخسا اوندان[وارلیق دان] اؤنجه گلن قاورام دا اولاجاق دیر. بو ایسه چوروک [سؤز]دور.

او باغلام دا اشراقی پاریلتی:

سالت ایشیق دان، داها گؤرونور بیر نسنه اولمادیغی آچیق دیر. چیق ایشیق اولان ایشیقلار ایشیغی اوچون تیکه‌لر اولابیلمز، یوخسا اوندان داها گؤرونور اولور؛ بو ایسه چوروک [سؤز]دور.

بیتدی اوس وئرن

تانرییا اؤوگولر اولسون

یازینتی لار و آچیشدیرمالار

*آچیشدیرما´نی "شرح" قارشیلیغی اولاراق اورتایا آتیرام.

1. بیلگین بوردا "علامه" قارشیلیغی دیر.

2. گره‌کلی وارلیق، واجب الوجود و اولاسی وارلیق ایسه ممکن الوجود قارشیلیغی اولدوغو کیمی، گره‌کلی واجب، و اولاسی ممکن قارشیلیغی ندا ایشله نمیش دیر. تورکیه ده زورونلو(zorunlu) کلمه سی نین قورولوشو شوبهه لی دیر. چونکو فارسجا "زور"دان نئجه "زورون" تؤره دییی آچیق دئییلدیر. تورکجه ده اسکی دن بری واسطه‌لیک(instrumental) ـن/-Xn اکی وار آما او اکین بو باغلام(زمینه/ context)دا دوغرولوغو شوبهه گؤتورور.

3. ایشارتی، لَمحه قارشیلیغی دیر: ضعیف ایشارماق، اؤتری باخماق آنلامیندا لَمَح فعلیندن گلیر. پاریلتی ایسه لَمعه قارشیلیغی دیر. لمع "پاریلداماق، پارلاماق" فعلیندن گلیر. بو سؤزجوک لرله، استدلال لارین قیسالیغینا اشارت ائدیلیر.

4. مشّایی و اشراقی آدلارینا قارشیلیق وئرمه دیم. ایکی سی ده مین ایل دن اوزون گئچمیش لری وار و تورک فلسفه دیلینده یایقین دیر. آما اینگیلیزجه(و بوتون آوروپا دیللرینده) اولدوغو کیمی قارشیلیق گره‌کیرسه؛ مشّایی اوچون گزیمچی‌لیک(peripatetic) و اشراقی اوچون ایشینماچی(ışınmaçı) قارشیلیغی اؤنریله بیلیر. اینگیلیزجه ده illuminationism دئییلیر.

5. بیرجه "واحد"، بیریجیک ایسه "احد" قارشیلیغی اولاراق اؤنریلدی.

6. اؤزونجه گره‌کلی وارلیق، "واجب الوجود بالذات"، اؤزگه‌سیجه گره‌کلی وارلیق ایسه "واجب الوجود بالغیر"، اؤزل اولاسی لیق "امکان خاص" دیر. دوزن(düzen) بوردا، ائل دیلیندن آلیناراق "اصل/قایدا" آنلامیندا ایشلنمیش دیر.

7. ایشیقلار ایشیغی، "نورالانوار"، اشراق فلسفه سینده، ایشیغین ان یوکسک درجه سی و تانری دیر.

8. سالت وارلیق، "وجود صِرف" ، چیق وارلیق ایسه "وجود محض" قارشیلیغیندا، جزء سؤزجویونه بو باغلام دا "تیکه"نی اویغون گؤردوک.

9. قهّار قارشیلیغی، "باسقین"، گورلوک(gürlük) "شدّت"، گوجسوزلوک، "ضعف" چئویری سی دیر.

10. قاورام بوردا معنا قارشیلیغیندادیر. معنا بوردا داها چوخ ایندیکی "مفهوم" دئمک اولور.

11. چوروک، باطل قارشیلیغی دیر و "فاسد" یعنی باطل سؤز اوچون ایشله‌نمیش دیر.                        

12. گؤرونورلوک "ظاهر"ی قارشیلار. اؤوگو(övgü)، اؤومک/اؤیمک فعلیندن "حمد" قارشیلیغی دیر. "اوس وئرن" دئییمی ایله واهب العقل´ی چئویردیک.



[1]  قرآن کریم، ابراهیم سوره سی، 11 ینجی آیه دن بیر پارچا.

[2]  قرآن کریم، ایشیق[نور] سوره سی، 35 ینجی آیه دن بیر پارچا.

[3]  تام بیر آیه اولاراق تاپابیلمه دیم. آنجاق ایکی پارچا فرقلی یئرلرده قرآن کریم ده گئچر. سون پارچا؛ اسراء سوره سی، 43 نجو آیه دن.

[4]  [] ایچینده کی لر او بیری الیازمادان دیر و متنی آیدین لاتدیغی اوچون علاوه ائدیلدی.



نوع مطلب : چئویری  فلسفه 

داغ کن - کلوب دات کام
گؤروشلر() 

تانری وارلیغی اوزرینه قیساجیق بیر رساله چئویری سی(1)

نویسنده :محمد اردم
تاریخ:چهارشنبه 3 تیر 1394-02:47 ب.ظ

گیریش

1.      اسلام فلسفه سیله تانیشلیغیم اوزون بیر گئچمشه دایانیر. اورتا مکتب سونلاریندا، علی شریعتی نین اثرلرینی اوخومایا باشلادیغیم زامانا. اونون فلسفه قارشیتلیغی نی آنلاماق دا چتین لیک چکردیم. نه ایسه رحمتلیک علامه طباطبایی ایله مرتضی مطهری نین اصول فلسفه و روشِ رئالیسم(گرچکچی فلسفه نین اساسلاری و یؤندمی) آدلی اؤنملی اثریله باشلادیم. طبیعی اولاراق ایلک باشدا چتین ایدی، اما سونرالاری بو تانیشلیق، حیات دا یؤنومو ده ییشدیردی و انسانی بیلیم لره یؤنه لدیم. فلسفه نی سئچمه دیم، اما فلسفه‌سیز ده گونوم گئچمه دی. بیر-ایکی یول اسلام فلسفه سی اوخویوم دئییب، یئنی دن باشلاماق ایسته‌دیم. حیات دا انسانین هر ایسته‌دییی اولمور. بو گون اسکی‌سی کیمی، اسلام فلسفه‌سینه قارشی هیجانلی و "دویغولو" اولماسام دا، گئنه ده تاپدیغیم فرصت لرده، فلسفه دن اوزاق قالمام.

2.      آذربایجان تورکجه سینده، نثر یعنی دوزیازی آز اولدوغو اوچون، فلسفه اوزرینه یوخ دئییله جک قدر آز یازی تاپیلیر. بو یازیلار دا سون زامانلاردا، اؤیرنجی لر طرفیندن یازیلمیش و یا چئویریلمیش دیر. آذربایجان جمهوریتی نده، فلسفه نین دورومو نه دیر؟ بیلمیرم. اوخودوغوم بیر-ایکی قیسا اثردن آنلاشیلان، تورکجه یه اؤنم وئریلمه میش و فلسفه دیلی عربجه دن قالان سؤزجوک لرله روسجادان آلینتی‌لارین قاریشیمی بیر دیل اولدوغونو دوشونورم. فلسفه‌چی-شاعیر سلیمان اوغلو´نون تورکجه فلسفه دیلی اوزرینه یازدیغی بیر یازینی، بو وبلاگا باشلارکن یایینلادیم و اوزرینه دوشونجه لریمی یازماق سؤزونو وئردیم. نه ایسه یازماق فرصتی اولمادی. ایندی بیر-ایکی سؤزله گئچمک ایسترم بو مساله دن؛ منجه تورک فلسفه دیلی-چاغداش تورک دیلی‌نین بوتون آلان‌لاردا اولدوغو کیمی- اؤز و آری اولماسی گره‌کمز. بوتون دیللرده آلینتی لار وار. اولماسی بعضن دیلی گوجلندیریر و ایفاده امکانلارینی چوخالدیر. آما تورکجه نین اؤز تؤره‌تیم سیستمی نی یئنی‌دن جانلاندیریب، یئنی آنلام‌لار، قاورام‌لار، سؤزجوک‌لری قارشیلاماق اوچون ایشلتمه‌لی‌دیر. قوپونتولاردا اساس آماج بودور. بو باخیمدان، تورکجه نین یئنی سؤزجوک تؤره‌ده‌بیلمه امکانلاری نین جانلانماسی اؤنملی‌دیر و مومکون اولدوقجا، تورکجه سؤزجوک‌لری ترجیح ائتمک دوغرو اولور. تورکیه تورکجه سینده، فلسفه دیلی چوخ گلیشمیش دیر. آما آشیری عربجه چیلیک، آشیری آوروپاچیلیق، و آشیری تورکجه‌چیلیک ده گؤرونور. نه ایسه، منجه اورداکی بعضی یانلیش لار دوزلسه و تورکجه نین روحونا اویغون بیر تؤره‌تیم سیستمی یئرینه اوتورورسا، او دیل فلسفه چالیشمالارینا ال-وئریشلی دیر.

3.      بو چئویری ده، اؤز-آری بیر دیل ترجیح ائتمه‌میزین سببی، بیر دَنَمه اولماسی دیر. رساله نین قیسالیغینا باخاراق اؤز تورکجه‌یه چئویره‌بیلیرم دییه سیناماق ایسته‌دیم اؤزومو. چئوری‌نین سونونداکی آچیقلامالاردا تورکجه سؤزجوک لری، عربجه لری ایله قارشیلاشدیردیم.

4.      رساله نین یازاری شمس الدین محمد بن احمد خَفری شیرازی، شیراز فلسفه چئوره سی نین اؤنملی سیمالاریندان ساییلیر و صفوی دؤنمی نین باشلاریندا اؤلدویو بیلینیر(کسین تاریخی بللی دئییلدیر). بیر چوخ رساله و کیتابی اولان بو فلسفه چی نین تانری وارلیغی و واجب الوجود اثباتی/قانیتلاماسی اوزرینه بئش رساله‌سی وار. سون زامانلاردا بوتون اثرلری نین چاپ اولدوغونو اؤیرندیم، اما اوخوما فرصتی اولمادی. بورداکی چئویری، محمدتقی دانش پژوه´ون یایینلادیغی متنه دایانیر[i].

5.      رساله نین ایچرییینه گلینجه؛ اسلام فلسفه سی نین ان اؤنملی مساله لریندن بیری اولان تانری وارلیغی نین واجب/گره‌کلی اولماسی، بو رساله جیک ده، ان قیسا اؤزتلنه بیله جک بیچیم ده اله آلینمیشدیر. سانکی بو استدلال لاری کیم ان قیسا شکیلده  یازییا تؤکه بیلیر؟ مسابقه سی واریمیش!

اشراقی لیک و مشّاییلیک، فلسفه آخیم‌لاری اوزرینه بیلگی وئرمه یه گره ک گؤرمورم. آیریجا بو ایشه باشلارساق ایشین ایچیندن چیخابیلمه‌ریک! بیر تک بونو خاطیرلاتماق فایدا وار؛ مشایی‌لیک ارسطوچولوق اولاراق بیلینیر و یالنیز عقله دایانان دوشونمه یؤندمی دیر. اشراقی‌لیک ایسه، ایلهام و تانری وئرگی سینی(تصوف دا اولدوغو کیمی) اوستون توتور. بو ایکینجی آخیمین قوروجو شهاب الدین یحیی سهروردی ساییلسا دا ابن سینانین "مشرقی " فلسفه سینده بونون توخوم لاری و ایزلری وار. بیر چوخ ایرانچی (نه یازیق کی فلسفه آلانیندا دا آرتمیشدیر!) بو فلسفه نین اسکی و اسلام اؤنجه سی (زردوشتچولوک) فلسفه سی نین داوام گؤرسه ده، منجه، رحمتلیک محمد عابد الجابری نین دوشوندویو کیمی، داها چوخ سوریانی/صابئی فلسفه سی نین ائتگی سی و دوشونجه سیستمی نین داوامی اولاراق گؤروله بیلیر. آیرینتی لارا گیرمه فرصتی یوخ ایندی.

 



[i]  رساله فی اثبات الواجب محقق خفری، محمد تقی دانش پژوه، جاویدان خرد، سال اوّل، شماره دوم، پاییز 1354. 46-42. صص.



نوع مطلب : چئویری  فلسفه 

داغ کن - کلوب دات کام
گؤروشلر() 

ازوپ ناغیل لاری(2)

نویسنده :محمد اردم
تاریخ:چهارشنبه 29 مرداد 1393-04:43 ب.ظ

 

(3) چکیرتگه ایله ائششک

بیر ائششک، چکیرتگه لرین جوککولتوسونو ائشیده رک، عقلی باشیندان گئتدی. او سئحیرلی سسین، اؤزونده ده اولماسی گؤنلوندن گئچدی. چکیرتگه لردن "نه یئییرسینیز ده بئله گؤزل سسینیز وار؟" دییه سوروشدو. اونلاردا "شئه" دئدیلر. ائششک اؤزونو شئهه توتماغا نیّتلندی، قیسا بیر زامان دا آجیندان اؤلدو.

(4) آرسلان ایله سیچان

آرسلانی، بیر سیچان اوزوندن قاچاراق یوخودان اویاتدی. حیرصله اویانان آسلان، سیچانی توتاراق، آز قالا اؤلدوره جکدیر. سیچان یازیقجا یالواریب دئدی:"منیم جانیمی آلمازسان، سنین بو محبتی نی حتمن اؤده رم". آرسلان گولدو و اونو بیراخدی. بیر جار سونرا، آرسلان اووچی لارین الینه دوشدو، اونو ایپلرله یئره باغلادیلار. سیچان اونون باغیرتی سینی تانییاراق، گلیپ اونون ایپلرینی دیشلری ایله گمیریب، آرسلانی قورتاردی. "منیم سنه بیر کؤمک ائده بیله جه ییمه و سنه بیر خئیریم گئچه بیله جیینه گولدون؛ ایندی بیلدین کی بیر سیچان دا، آرسلانا فایداسی اولابیلیر" دئدی سیچان.

سونوج: کیچیک یولداشلار بؤیوک یولداش چیخابیلرلر

(5) کؤمورچو ایله آغاردیجی(قصّار)

بیر کؤمورچو، ایشینی ائوینده گؤرردی. بیر گون بیر آغاردیجی یولداشینی گؤردو و گلیب اونونلا یاشاماسینی ایسته دی. بئله لیک له یاخشی قونشو اولاجاقلارینی و خرجلرین آزالاجاغینی سؤیله دی. آغاردیجی "منه قالسا، ایشیمیزی بیر یؤنه سالماق اولاسی دئییل، چونکو من آغارتمالییام اما سن آزجادان سونرا کؤمورون ایله قارالداجاقسان" دئدی.

سونوج: بابلی بابین تاپمالی

(6) آتا ایله اوغول لاری

بیر آتانین ائو دولوسو، دایما ساواشان اوغلو وار ایدی. تشویق ایله دئییشمه لرینی دوردورابیلمه ین آتا، آیریلمانین نه قدر ضررلی اولدوغونو عملده گؤسترمه عقلینه گلدی. بونا گؤره اوغول لاردان بیر گون بیر باغلی چوبوق  گلمه لرینی ایسته دی. بو ایشدن سونرا، سیرا ایله هره سی نین الینه بیر باغ چوبوق وئردی، و اونلاردان سیندیریب تیکه-تیکه ائتمه لرینی ایسته دی. وار گوجلریله چیرپیندیلار اما سیندیرابیلمه دیلر. سونرا باغلی نی آچیب، چوبوقلاری آیری-آیری، بیر-بیر اوغول لاری نین الینه وئردی. بو یول راحاتجا چوبوقلاری سیندیردیلار. آتا اونلارا اوز توتوب:" اوغول لاریم! فیکرینیز بیر اولسا، بیرلشیب بیربیرینیزه آرخا اولسانیز، بو باغلی کیمی اولاجاقسینیز بوتون دوشمانلارین چابالاماسی سیزه ضرر وئرمییه جکدیر. اما بیر بیرینیزدن آیریلسانیز بو چوبوقلار کیمی، راحات-راحات سیناجاقسینیز" دئدی.

(7) چکیرتگه توتان اوغلان

بیر اوغلان چکیرتگه توتوردو. چوخدا توتموشدو. بیردن بیر چایان(عقرب) گؤردو. اونو توتماغا الینی اوزاتدی. چایان تیکانینی گؤستریب دئدی:"یولداش! منه توخونسان، منی ده چکیرتگه لرینی ده الدن وئره جکسن".

(8) خوروز ایله اینجی

بیر خوروز، اؤزونه و تویوقلارینا دن تاپماق اوچون دئشینیردی. بیردن باهالی بیر اینجی تاپدی، باغیردی:" سنین یییه‌ن سنی تاپسایدی، سنی گؤتوروب گؤزونه قویاردی. اما من سنی ایستمه دن-آختارمادان تاپدیم. بو دونیادا  بیر آرپاجیغازی، بوتون اینجی لردن ده‌یرلی بیلیرم".

سونوج: ده‌یرلی شئی لر، قیمت‌ینی بیلن لره ده‌یرلی دیر.

(9) آرسلانین سلطانلیغی

تارلا(مزرعه) ایله اورمانین حیوانلاری نین بیر آرسلان خاقانلاری وار ایدی. آرسلان حیرصلی، انصافسیز، ظالیم دئییلدی. بیر خاقانا یاراشان بیچیمده، عدالت‌لی و اوریی یوخا ایدی. خاقانلیغی دؤنمینده بوتون قورت-قوش'ون بیر آرادا اولمالارینا بویوروق وئردی و هامی نین بیرلشمه سینی و بو دورومدا، قورت ایله قوزو، قاپلان(پلنگ) ایله چپیش، بَبیر ایله جئیران، کؤپک ایله دووشانین بیر یئرده یاشامالارینا امر ائیله دی. دووشان دئدی:" آی نه زاماندان بری بو گونون حسرتینی چکیردیم. بو گونده گوجلولر ضعیف لردن قورخماغی اؤیرنه، اؤیرنه‌جکلر". دووشان بونو دییه‌رک جانینی بلایا سالدی.

(10) قورت ایله دورنا

بیر قورد'ون بوغازیندا سوموک قالمیشدی. آغیر بیر پول وئرجه‌یم دئییب، دورنانی سومویو چیخارتمایا چاغیردی. دورنا سومویو چیخارتدیقدان سونرا، موزدون ایسته دی. قورت دیشلرینی آغاردیب بیربیرینه چکره‌ک باغیردی:"
نه ایسترسن! موزدونو آلدین البته چونکو قویدوم بیر قوردون آغزیندان انگیندن، ساغ-سالیم باشینی چیخارداسان".

بیر شرّ داغارچیغینا قوللوق ائیله سن، قارشیلیق گؤزلمه! زحمتلریندن سونرا یارالانمادان قاچابیلسن شوکر ائیله!

(11) بالیقچی نین نی چالماسی

موسیقی نی یاخشی بیلن بیر بالیقچی، دوده‌یینی(نئی ینی) آلیب، تورلاری ایله دنیز قیراغینا گئتدی. دنیزه گیرمیش بیر قایانین اوستونده اوتوردو. بیر نئچه نغمه چالدی و بالیق لارین اونون سسینه، اویونایا-اویونایا گلیب آشاغییدا سردییی تورا گیره جک لرینی اومدو. سونوندا بوشونا چوخ گؤزلدیک دن سونرا، دوده‌یی یئره قویوب تورونو دنیزه آتدی. بوللوجا بالیق توتدو. بالیق لاری تورون ایچینده، قایانین اوستونده آتیلیب- دوشنده گؤره‌ن کیشی:" آی آزقین یارادیق لار!زمن چالاندا اوینامادینیز. ایندی بیراخدیم بئله گؤزلجه اویناییرسینیز".

(12) هرکول ایله داشقاچی

بیر داشقاچی، کند یولوندا بیر قانلی(آرابا) سوروردو. تکرلری درین بیر چوخورا باتدی. کندلی سوروجو، دونوخوب چاشیب، گؤزونو قانلی‌یا تیکدی. بوش دوروب، اوجا سس ایله باغیریب هرکول'ون گلیب اونا کؤمک ائتمه سینی ایسته دی. دئییلنه گؤره، هرکول چیخیب اونا بئله دئدی:" آدام! چییین لرینی تکرلره دایا، اؤکوزلرینی بیزله! بیرده الیندن گلنی گؤرمه دن قاباق منی کؤمه‌یه چاغیرما! اؤزونه گووه‌ن! یوخسا منی چاغیرسان بوشونا چاغیریرسان".

اؤزونه کؤمک اولماق، ان یاخشی کؤمک دیر.



نوع مطلب : چئویری  توركجه 

داغ کن - کلوب دات کام
گؤروشلر() 

نظری بر یک ترجمه مغلوط

نویسنده :محمد اردم
تاریخ:چهارشنبه 22 مرداد 1393-07:48 ق.ظ

نظری بر یک ترجمه مغلوط

این مختصر به عزیزی تقدیم می شود كه زحمت تایپ متن را كشید و اینك در ینگی دنیاست. به امید آنكه "ینگی یاشام" برایش مشحون از مسرّت و موفقیّت باشد.

 

اخیراً کتابی به دستم رسیده که به داد و ستدهای تاریخی و فرهنگی زبان فارسی با زبانهای ترکی در دوره قبل از عصر مدرن (قرون 11-17) می پردازد[1]. اگر چه مقالات مطبوعه در این مجموعه که ظاهراً در کنفرانسی در مجارستان ارائه شده اند، حداقل در هیاءت ترجمه شده آنها حاوی نکات چندان مفیدی نیست، اما ترجمه اسف‌انگیز و مغلوط آن، کتاب را به کل از حیز انتفاع ساقط کرده است. طبعاً بررسی تک تک اغلاط محتاج تالیف کتابی حداقل در همان حجم کتاب اصلی است. لذا  در اینجا فقط بر بعضی اشتباهات فاحش به ویژه در ثبت و ضبط اسامی تمرکز خواهد شد شایدكه برای خوانندگان این سطور مفید باشد.

1.  اشتباه اول در ترجمه اسم کتاب است. معنای واضح و آشکار(contact)  تماس و ارتباط است که پیوستگی ترجمه شده است. پیوستگی معنای اتصال میدهد نه تبادل و تعامل.

2. ضبط غلط اسامی اشخاص به وفور در کتاب دیده میشود .لاطفی(ص19) همان لطیفی مولف معروف عثمانی است که با تذکره اش به شهرت رسیده است. اسم آلسیو بمباچی(Bombaci) متخصص مشهور ایتالیایی زبان و ادبیات ترکی به شكل بمباسی (ص 20) ضبط شده است. نوران تزجان در مواضع مختلف (ص 21) نوران تچن آمده است (نمیدانم ضبط لاتین اسم در پاورقی (Teczan) اشتباه تایپیست فارسی است یا در اصل کتاب هم چنین آمده است.  صورتِ صحیح کلمه(Tezcan)است ؛ اسم فون لوکوك(Le Coq ) متخصص مشهور مطالعات ترکی قدیم و تورفان به اشتباه فن لوکپ آمده است (ص42). عطری  افندی اشتباهاً ایتری، احمد عونی سهواً، احمد اونی ضبط شده است (ص 294). شیاد حمزه به اشتباه شیت حمزه (ص 308)ابن مهنا به صورت ابن موهنا (ص 308)آمده است. اسم دورفر(Doerfer)در مواقع متعددی (ص 308)به صورت دورفور آمده و بعید به نظر می رسد غلط تایپی باشد؛ خسرو بیگ احتمالا با توجه به تلفظ ترکی جدید آن هوسرو آمده است (ص62). کوتوک اوغلو(Kütükoğlu) نمی دانم با چه منطقی قوتوق اغلو ضبط شده است (ص 211). اسم کوچا (شهر معروف و باستانی ترکستان) به صورت قوجه(ص 55) و یک بار هم به هیات توچه(اشتباه تایپی؟)(ص 40) آمده است؛ قصه بطّال غازی به صورت قصه البطل غازی (ص 176) ذکر شده است. اسم لیمونجویان ارمنی به صورت لیمون کویان (ص 255) ضبط شده. اسم گلیبولولو(Gelibolulu) مصطفی عالی به شکل گلیبلولو مصطفی علی ثبت شده(ص 261) ؛ اسم علی افقی در مواضع متعدد علی افکی شده است. معادل عثمانی شال باف (در حین ترانسکریپسیون از متن لاتین) فتچی ضبط شده است (ص 33) که مسلما فوطه چی است . کاغیزمان(Kağızman) اسم شهری در شرق ترکیه است به صورت کغیزمان اشتباه ضبط شده(ص 255). عجیب اینکه اسمی همچون ینچینگ(Yenching) که چینی بودنش محرز است، ینشینق (کذا) گرنت (كمک مالی پژوهش ینچینگ(Yenching Fund) صندوق ینشینق ترجمه شده است(ص 48)و قس علی هذا.

3.  اشتباه خوانی کلمات ترکی هم در بعضی موارد موجب حیرت است؛ قاپلیجا (kaplıca) که عبارت از چشمه آبگرم (ایستی سو) باشد در موارد متعددی (مانند ص 28) قاپلیکا آمده است. تکفور آلانی به شکل تکفور آلنی(Tekfur alanı) خوانده شده که نمی تواند ناظر بر شکل املای عثمانی کلمه باشد. زیرا مترجم هیچگاه رسم الخط عثمانی را مراعات نکرده است. شرقی (ترانه) به شکل شرکی آمده است (ص 294). حتی در برگرداندن اشعار به الفبای عربی قوافی داغلایاییم چاغلایاییم و ... به صورت داغلایاسین چاغلایسین آمده است (ص298).

4. لازم است که به چند مورد از اشتباهات مترجم در جریان ترجمه هم اشاراتِ مختصری بشود. "پارسی گراییهایش" (منظور علی شیرنوایی است) علی القاعده ترجمه (Persianisms) بوده و منظور از آن لغات دخیل فارسی در آثار نوایی است (ص 21) ؛ تیموری گرایی هم از همین مجعولات است و معنای آن "اقتباس از سبک تیموری" است (ص 33) ؛ الفبا/ خط دوانگاری (Devanagari) یعنی الفبای سانسکریت به دستخط دیوان نگاری ترجمه شده است! منظور از پاپی (ص 72 و سایر مواضع) تشکیلات پاپ و دستگاه او است. نواحی رومی باید ترجمه نامفهوم  روم ائلی(Rumelia) = یعنی متصرفات اروپایی عثمانی باشد(ص 73)؛ اسم مقالۀ کمال پاشا زاده و ایران(Kemal Pashazade et la persane) غلط و کمال پاشا زاده و زبان فارسی صحیح است (ص101). در عبارت کتب منطق ، لهجه ها و خرد اسلامی، واضح است که دیالکتیک به اشتباه ترجمه شده است. صحیح:منطق ، جدل و علوم عقلی اسلامی است(ص 156). پرچم دریافت کردن که در چند جای متن آمده (مثلاً ص 259)، همان‌طور که مولف هم آورده است به معنای دریافت لواء(حکومتِ ناحیه)است و این معنا از پرچم گرفتن به هیچ وجه مستفاد نمی شود. عبارت قبل از سده 18 که در ص 307 آمده و به اثر مرحوم تورخان گنجه ای ارجاع داده شده، اشاره به دوره قبل از مغول دارد و لذا احتمالاً سهو تایپی در آن راه یافته است؛(Hagiography)  هم به عبارت عجیب الخلقه سپنتانگاری ترجمه شده است. با توجه به سنّت تذکره نویسی و تذکره الاولیاهای بسیار موجود، جز کج سلیقگی چه دلیل دیگری برای استفاده ازسپنتا( در پهلوی به معنی پاک و توسعاً مقدس) وجود دارد .

5.  عجیب‌تر از اینها اظهار نظر مؤلف درباره نکات گرامری ترکی است: "این که در کدام گویش ترکی علامت نسبت لو بوده است بر نگارنده روشن نیست ظاهراً فارسی‌زبانها در نوشته‌های خود این پسوند را شکل داده‌اند". قبل از آن هم توضیح داده‌اند که علامت نسبت در ترکی همانند فارسی یاء است.(ص 316 یادداشت مترجم). واقعاً که این عبارت مصداق خسن و خسین هر سه دختران معاویه است .

اولاً علامت نسبت در ترکی به هیچ وجه یاء نیست و همان لی /- لو (برحسب شکل مصوت هجای انتهایی کلمه) است و اگر در برخی کلمات ( و از جمله کلمات مختوم به نون این پسوند به صورت یای مشدّد تلفظ می‌شود) مثل(İrannı)  یا(Tehrannı) . دلیل آن آسیمیلاسیون حرف(L) در کنار (N) است. البته دریافت این نکته برای کسانی که تفنناً و آماتوری در عرصة زبان اظهار نظر می‌کنند آسان و جالب نخواهد بود. ثانیاً پسوند ـلو (همانطور در بالا هم اشاره شد در اکثر زبان‌های ترکی و از جمله ترکی آذربایجانی کاملا مشهود و متداول است. اوسکولو (Üskülü) =اسکویی ، اورمولو=ارومیه ای و قس علی هذا. طبعاً پسوند ـلو در اسامی مختوم به هجای دارای صداهایی(u/ü)  دیده می‌شود. ثالثاً ـلو تصرف فارسی‌زبانان نیست . فارسی نویسان و فارسی زبانان به استثنای موارد نادر، به خوبی اشکال قدیمی کلمات و اسامی ترکی را حفظ کرده‌اند. این نکته محتاج شرح و بسطی است که مجال وسیعی می‌طلبد. اما اجمالاً توجه کنید که خانم(Xanom) انعکاسِ تلفظ قدیمی ترکی  (Xanum) ، یقه مبین شکل قدیمی یاخا یعنی یاقا است و قس علی هذا.

 در انتها این نکته نیز شایان ذکر است که غلط های تایپی در اسامی کتب و مقالات به حدی است که در بسیاری از موارد امکانِ تشخیص اسامی اشخاص و کتب از  میان رفته است .

 



[1] اوا ام.ژرمیاس(=یرمیاس)، تاریخ پیوستگی‌های فرهنگ ایران با فرهنگهای زبانهای ترکی در سده های 11- 17، ترجمه: عباسقلی غفاری فرد ، تهران : امیرکبیر 1386  .

 




داغ کن - کلوب دات کام
نظرات() 

ازوپ ناغیل لاری I

نویسنده :محمد اردم
تاریخ:پنجشنبه 16 مرداد 1393-09:21 ق.ظ

سایقیلی قوپونتولار اوخویوجولاری!

 بیر سوره ائو-عایله ایشلریله مشغول اولاجاغیما گؤره، یئنی یازیلار یازیب وبلاگا قویا بیلمیه جییم. بیر آی-قیرخ گون ایچینده فرصت تاپدیغیم زامانلاردا، اؤنجه لری یازیب یایینلامادیغیم و یا بعضی درگیلرده چیخان یازیلاردان گؤندره جییم. بو گؤندری ایسه اونلاردان بیری. بونودا خاطیرلاتمام گره ك: بو یازی اؤنجه، یئرلی بیر هفته لیك ده چیخدی آردینی گتیرمك ایسته دیك هر ندنسه باش توتمادی، بلكه بورادا داوام ائتدیره بیلدیك. یازینی دوستلارین الیله گؤندردیم. یعنی بیر گون بیر آیری یئرده بیر آیری آدلا گؤرسه نیز، حیرته دوشمه یین!

ازوپ ناغیل لاری(1)

اسکی یونان دان بو گونه جن، ان مشهور ناغیلچی لاردان بیری ساییلیر ازوپ(Aesop). میلاددان قاباق 620 ایلینده و محتملن قارادنیز ساحیلینده دونیایا گلن ازوپ حقیندا بیر چوخ افسانه و سؤیلنجه لر واردیر. او،  حیوانلار و دیلسیز شئی لرین دیلیندن ناغیل لار سؤیله ییرمیش و بعضی روایتلره گؤره، اونلاری یازییا تؤکموشدور. ازوپ'ون آفریقالی بیر قول اولدوغو ادعا ائدن لر وار و ناغیل لاردا گئچن آفریقا حیوانلاری نین(فیل، میمون و ..) ناغیل لارینی دا اونا دلیل گؤسترمیشلر. چوخ چیرکین  اولدوغو سانیلان ازوپ'ون اربابی ایله ماجرالاری قدیمدن بری بیر کیتاب حالینه گتیریلیب، و قدیم دونیادا چوخ مشهور اولموشدور. بو ناغیل کیتابی، اسکی تورکجه یه ده ترجومه ائدیلمیش و بعضی تیکه-پارچالاری الیمیزه چاتمیشدیر. کیتابین اسکی تورکجه ده کی آدی"بیلگه یوسیپاسین کؤرتله نومی"(حکیم ازوپ'ون گوزل کیتابی)دیر و الده کی پارچالارینی دا، پئتئر تسیمه (Peter Zieme) چاپ ائتمیشدیر.[i] بوردان آنلاشیلان ازوپ'ون اسکی تورکجه ده کی آدی یوسیپاس اولاراق یونانجاسینا(آیسوپوسAisōpos) داها یاخین دیر.

بعضی سؤیلنجه لره گؤره، دلفی معبدینه سایقی سیزلیق(اهانت) ائتدییندن اؤترو، ازوپ میلاددان اؤنجه 564 ایلینده اعدام ائدیلمیشدیر.

بو گون الیمیزده اوچ یوزدن چوخ، اونا عطف ائدیلن ناغیل واردیر. بو ناغیل لارین هامیسی اونونکو اولماسادا، بو گون آز قالا بوتون آوروپا و دونیا دیللرینه ترجومه ائدیلمیشدیر. تورکجه میزده ترجومه سی اولمایان بو ناغیل لاری، اینگیلیسجه و فرانسیزجالارینا دایاناراق ترجومه ائتمه یه باشلادیم. انشاالله تیکه-تیکه یایینلاناجاقدیر. سونرالار بونلاری اوشاق دیلینه یاخینلاشدیرما زامانی گله جکدیر. نئجه کی آوروپا دیللرینده ده بو ناغیل لار ساده لشدیریب، رسیم لرله بزنه رک، اوشاق کیتابی حالینه گتیریلمیشدیرلر.  ناغیل لارین سونوندا بیر ده نتیجه/سونوج وار کی بؤیوک لره و کیچیک لره فایداسینی بیلدیریر ناغیلین.

(1) قورت ایله قوزو

قورت، بولاق باشیندا، سورودن آیریلمیش بیر قوزو گؤردو. دئدی بونو ییرتیب یئمیه جییم،  بیر بهانه تاپیب قوزویا گؤسترجییم کی اونو یئمک قوردون حقی دیر. اوا گؤره قوزویا دئدی:"اولان! بیلدیر منه پیس یامان دئدین آ!". قوزو مله ییب سیزیلدایاراق"اصلینده من اوندا دوغولمامیشدیم بئله" دئدی. سونرا قورت دئدی" منیم اوتلاغیمدا اوتلاییرسان". قوزو دئدی" آغاجان! هله ایندیه جن اوت دادمامیشام". گئنه ده قورت"نییه منیم بولاغیمدان سو ایچیرسن؟" دئدی. قوزو دا"من ایندیه جن سو ایچمه میشم. آنامین سوتو منه هم یییه‌جکدیر هم ایچه‌جک" دئدی. سؤز بورا گلنده، قورت اونو توتوب یئدی. "یاخشی! منیم بهانه لریمین هامیسینی سووساندا، من شامسیز قالمییاجاغام کی!" دئدی.

سونوچ: ظالم، ظلمو اوچون بهانه سیز قالماز.

(2)یاراسا ایله سووسارلار

سووسار(راسو) یئره دوشن بیر یاراسانی(خفاشی) توتدو. یاراسا جانینی قورتارماغا یالواردی. سووسار سؤزه باخمادی. "من ازلدن بوتون قوشلارین دوشمانییام" دئدی. یاراسا اونو آرخایین ائتدی کی قوش دئییل، سیچان دی. بئله لیک له سووسارین الیندن  قورتولدو. بیر آز سونرا، یاراسا گئنه ده یئره دوشدو. بو یول باشقا بیر سووسار اونو توتدو. اونا دا "منی یئمه" دئییب یالوار-یاخار ائیله دی. سووسار ایسه "من سیچانلار ایله یامان دوشمانلیغیم وار" دئدی. یاراسا اونودا آرخایین ائیله دی کی سیچان دئییل، یاراسا دیر. ایکینجی کئش  ده جانینی قورتاردی.

سونونچ: دوروم دان فایدالانماق، بیلیجی آداملارین ایشی دی.

 



[i] Aesop’s fables in Central Asia, online at: www.vitterhetsakad.se/pdf/uai/Turfan.pdf

 



نوع مطلب : چئویری  توركجه 

داغ کن - کلوب دات کام
گؤروشلر() 




Admin Logo
themebox Logo