تبلیغات
قوپونتولار: تورکجه اوزرینه دوشونمه لر - مطالب فلسفه

تانری وارلیغی اوزرینه قیساجیق بیر رساله چئویری سی(2)

نویسنده :محمد اردم
تاریخ:چهارشنبه 3 تیر 1394-02:49 ب.ظ

 

[متین]

سئوه جن، اسیرگه ین تانری نین آدییلا

بیلگین اوستاد خَفری بویوردو:

تانریم بؤیوک لویوندن، بیزه یاغدیر[رحمتیندن] ای فیاض!

گره کلی [وارلیق]ی قانیتلاماق اوچون مشّایی ایشارتی:

اؤزل اولاسی‌لیق باخیمیندان بوتون اولاسی‌لار، بیرجه اولاسی وارلیق‌دیر، دیشاری دا واراولما[تاپیلماق] اوچون گره‌کسینیم لری اولدوغوندان اؤترو. اؤزل اولاسی لیق آچی سیندان، بوتون اولاسی وارلیق لاردان ائشیک ده دوران، اؤزونجه گره‌کلی وارلیق دیر[اؤزگه سیجه دئییل].

گؤی لریله یئری یارادان تانری دا قوشقو مو وار؟[1]

ایشیقلار ایشیغینی قانیتلاماق اوچون اشراقی[ایشینماچی] پاریلتی:

اؤزل اولاسی‌لیق باخیمیندان بوتون اولاسی‌لار، اؤزلوک لرینده گؤرونمز اولوب، قارانلیق ایله گیزلی لییین سونوناجان قارادیرلار، بو ایسه یوخلوق دور. بونو، دیشاری دان بیری گؤرونور قیلیب، آیدین ائتمه سی گره‌کیر. بوتون اولاسی لاردان دیشاری دا، اؤزونجه گره‌کلی، ایشیق لار ایشیغی دیر.

تانری گؤیلریله یئرین ایشیغی دیر[2]

تانری بیر‌لییی اوزرینه[ساییجا بیرلیک] مشّایی ایشارتی:

سالت وارلیق دا، ساییم اولمادیغی آچیق بیر دوزه‌ن دیر. گره‌کلی[وارلیق] چیق وارلیق اولاراق، تیکه لره بؤلونمه سی اولاسی دئییل دیر.

 تانری ایله باشقا تانری می؟ سؤیله دیک لرینیزدن چوخ-چوخ اوجادیر[3].

اونون[تانری نین بیر‌لییی] اوزرینه اشراقی پاریلتی:

ایشیقلیق باساماق لاری نین ان یوکسه یینده، باسقین ایشیق دیر. اونون اوچون گورلوک، گوجسوزلوک، تیکه‌لی اولماق سانیلماز. اوندا بیرجه لیک دن باشقاسی یوخدور[ایکی ایشیق آراسیندا آیریلیق گورلوک- گوجسوزلوک آچی سیندان اولمازسا، باشقا یؤندن اولابیلمز؛ باسقین‌لیق باساماغیندا ایسه بیرجه‌ ایشیق دان باشقاسی گئرچک لشمز؛ بو اؤنرمه وار ساییلیر][4].

بیریجیک لییی اوزرینه مشّایی ایشارتی:

قاورام لارین، آچیق وارلیق دان اؤنجه گلنی-هانسی باخیم دان اولور اولسون-اولابیلمز. گره‌کلی وارلیق، تیکه‌لی اولماق دان اوزاق دیر؛ یوخسا اوندان[وارلیق دان] اؤنجه گلن قاورام دا اولاجاق دیر. بو ایسه چوروک [سؤز]دور.

او باغلام دا اشراقی پاریلتی:

سالت ایشیق دان، داها گؤرونور بیر نسنه اولمادیغی آچیق دیر. چیق ایشیق اولان ایشیقلار ایشیغی اوچون تیکه‌لر اولابیلمز، یوخسا اوندان داها گؤرونور اولور؛ بو ایسه چوروک [سؤز]دور.

بیتدی اوس وئرن

تانرییا اؤوگولر اولسون

یازینتی لار و آچیشدیرمالار

*آچیشدیرما´نی "شرح" قارشیلیغی اولاراق اورتایا آتیرام.

1. بیلگین بوردا "علامه" قارشیلیغی دیر.

2. گره‌کلی وارلیق، واجب الوجود و اولاسی وارلیق ایسه ممکن الوجود قارشیلیغی اولدوغو کیمی، گره‌کلی واجب، و اولاسی ممکن قارشیلیغی ندا ایشله نمیش دیر. تورکیه ده زورونلو(zorunlu) کلمه سی نین قورولوشو شوبهه لی دیر. چونکو فارسجا "زور"دان نئجه "زورون" تؤره دییی آچیق دئییلدیر. تورکجه ده اسکی دن بری واسطه‌لیک(instrumental) ـن/-Xn اکی وار آما او اکین بو باغلام(زمینه/ context)دا دوغرولوغو شوبهه گؤتورور.

3. ایشارتی، لَمحه قارشیلیغی دیر: ضعیف ایشارماق، اؤتری باخماق آنلامیندا لَمَح فعلیندن گلیر. پاریلتی ایسه لَمعه قارشیلیغی دیر. لمع "پاریلداماق، پارلاماق" فعلیندن گلیر. بو سؤزجوک لرله، استدلال لارین قیسالیغینا اشارت ائدیلیر.

4. مشّایی و اشراقی آدلارینا قارشیلیق وئرمه دیم. ایکی سی ده مین ایل دن اوزون گئچمیش لری وار و تورک فلسفه دیلینده یایقین دیر. آما اینگیلیزجه(و بوتون آوروپا دیللرینده) اولدوغو کیمی قارشیلیق گره‌کیرسه؛ مشّایی اوچون گزیمچی‌لیک(peripatetic) و اشراقی اوچون ایشینماچی(ışınmaçı) قارشیلیغی اؤنریله بیلیر. اینگیلیزجه ده illuminationism دئییلیر.

5. بیرجه "واحد"، بیریجیک ایسه "احد" قارشیلیغی اولاراق اؤنریلدی.

6. اؤزونجه گره‌کلی وارلیق، "واجب الوجود بالذات"، اؤزگه‌سیجه گره‌کلی وارلیق ایسه "واجب الوجود بالغیر"، اؤزل اولاسی لیق "امکان خاص" دیر. دوزن(düzen) بوردا، ائل دیلیندن آلیناراق "اصل/قایدا" آنلامیندا ایشلنمیش دیر.

7. ایشیقلار ایشیغی، "نورالانوار"، اشراق فلسفه سینده، ایشیغین ان یوکسک درجه سی و تانری دیر.

8. سالت وارلیق، "وجود صِرف" ، چیق وارلیق ایسه "وجود محض" قارشیلیغیندا، جزء سؤزجویونه بو باغلام دا "تیکه"نی اویغون گؤردوک.

9. قهّار قارشیلیغی، "باسقین"، گورلوک(gürlük) "شدّت"، گوجسوزلوک، "ضعف" چئویری سی دیر.

10. قاورام بوردا معنا قارشیلیغیندادیر. معنا بوردا داها چوخ ایندیکی "مفهوم" دئمک اولور.

11. چوروک، باطل قارشیلیغی دیر و "فاسد" یعنی باطل سؤز اوچون ایشله‌نمیش دیر.                        

12. گؤرونورلوک "ظاهر"ی قارشیلار. اؤوگو(övgü)، اؤومک/اؤیمک فعلیندن "حمد" قارشیلیغی دیر. "اوس وئرن" دئییمی ایله واهب العقل´ی چئویردیک.



[1]  قرآن کریم، ابراهیم سوره سی، 11 ینجی آیه دن بیر پارچا.

[2]  قرآن کریم، ایشیق[نور] سوره سی، 35 ینجی آیه دن بیر پارچا.

[3]  تام بیر آیه اولاراق تاپابیلمه دیم. آنجاق ایکی پارچا فرقلی یئرلرده قرآن کریم ده گئچر. سون پارچا؛ اسراء سوره سی، 43 نجو آیه دن.

[4]  [] ایچینده کی لر او بیری الیازمادان دیر و متنی آیدین لاتدیغی اوچون علاوه ائدیلدی.



نوع مطلب : چئویری  فلسفه 

داغ کن - کلوب دات کام
گؤروشلر() 

تانری وارلیغی اوزرینه قیساجیق بیر رساله چئویری سی(1)

نویسنده :محمد اردم
تاریخ:چهارشنبه 3 تیر 1394-02:47 ب.ظ

گیریش

1.      اسلام فلسفه سیله تانیشلیغیم اوزون بیر گئچمشه دایانیر. اورتا مکتب سونلاریندا، علی شریعتی نین اثرلرینی اوخومایا باشلادیغیم زامانا. اونون فلسفه قارشیتلیغی نی آنلاماق دا چتین لیک چکردیم. نه ایسه رحمتلیک علامه طباطبایی ایله مرتضی مطهری نین اصول فلسفه و روشِ رئالیسم(گرچکچی فلسفه نین اساسلاری و یؤندمی) آدلی اؤنملی اثریله باشلادیم. طبیعی اولاراق ایلک باشدا چتین ایدی، اما سونرالاری بو تانیشلیق، حیات دا یؤنومو ده ییشدیردی و انسانی بیلیم لره یؤنه لدیم. فلسفه نی سئچمه دیم، اما فلسفه‌سیز ده گونوم گئچمه دی. بیر-ایکی یول اسلام فلسفه سی اوخویوم دئییب، یئنی دن باشلاماق ایسته‌دیم. حیات دا انسانین هر ایسته‌دییی اولمور. بو گون اسکی‌سی کیمی، اسلام فلسفه‌سینه قارشی هیجانلی و "دویغولو" اولماسام دا، گئنه ده تاپدیغیم فرصت لرده، فلسفه دن اوزاق قالمام.

2.      آذربایجان تورکجه سینده، نثر یعنی دوزیازی آز اولدوغو اوچون، فلسفه اوزرینه یوخ دئییله جک قدر آز یازی تاپیلیر. بو یازیلار دا سون زامانلاردا، اؤیرنجی لر طرفیندن یازیلمیش و یا چئویریلمیش دیر. آذربایجان جمهوریتی نده، فلسفه نین دورومو نه دیر؟ بیلمیرم. اوخودوغوم بیر-ایکی قیسا اثردن آنلاشیلان، تورکجه یه اؤنم وئریلمه میش و فلسفه دیلی عربجه دن قالان سؤزجوک لرله روسجادان آلینتی‌لارین قاریشیمی بیر دیل اولدوغونو دوشونورم. فلسفه‌چی-شاعیر سلیمان اوغلو´نون تورکجه فلسفه دیلی اوزرینه یازدیغی بیر یازینی، بو وبلاگا باشلارکن یایینلادیم و اوزرینه دوشونجه لریمی یازماق سؤزونو وئردیم. نه ایسه یازماق فرصتی اولمادی. ایندی بیر-ایکی سؤزله گئچمک ایسترم بو مساله دن؛ منجه تورک فلسفه دیلی-چاغداش تورک دیلی‌نین بوتون آلان‌لاردا اولدوغو کیمی- اؤز و آری اولماسی گره‌کمز. بوتون دیللرده آلینتی لار وار. اولماسی بعضن دیلی گوجلندیریر و ایفاده امکانلارینی چوخالدیر. آما تورکجه نین اؤز تؤره‌تیم سیستمی نی یئنی‌دن جانلاندیریب، یئنی آنلام‌لار، قاورام‌لار، سؤزجوک‌لری قارشیلاماق اوچون ایشلتمه‌لی‌دیر. قوپونتولاردا اساس آماج بودور. بو باخیمدان، تورکجه نین یئنی سؤزجوک تؤره‌ده‌بیلمه امکانلاری نین جانلانماسی اؤنملی‌دیر و مومکون اولدوقجا، تورکجه سؤزجوک‌لری ترجیح ائتمک دوغرو اولور. تورکیه تورکجه سینده، فلسفه دیلی چوخ گلیشمیش دیر. آما آشیری عربجه چیلیک، آشیری آوروپاچیلیق، و آشیری تورکجه‌چیلیک ده گؤرونور. نه ایسه، منجه اورداکی بعضی یانلیش لار دوزلسه و تورکجه نین روحونا اویغون بیر تؤره‌تیم سیستمی یئرینه اوتورورسا، او دیل فلسفه چالیشمالارینا ال-وئریشلی دیر.

3.      بو چئویری ده، اؤز-آری بیر دیل ترجیح ائتمه‌میزین سببی، بیر دَنَمه اولماسی دیر. رساله نین قیسالیغینا باخاراق اؤز تورکجه‌یه چئویره‌بیلیرم دییه سیناماق ایسته‌دیم اؤزومو. چئوری‌نین سونونداکی آچیقلامالاردا تورکجه سؤزجوک لری، عربجه لری ایله قارشیلاشدیردیم.

4.      رساله نین یازاری شمس الدین محمد بن احمد خَفری شیرازی، شیراز فلسفه چئوره سی نین اؤنملی سیمالاریندان ساییلیر و صفوی دؤنمی نین باشلاریندا اؤلدویو بیلینیر(کسین تاریخی بللی دئییلدیر). بیر چوخ رساله و کیتابی اولان بو فلسفه چی نین تانری وارلیغی و واجب الوجود اثباتی/قانیتلاماسی اوزرینه بئش رساله‌سی وار. سون زامانلاردا بوتون اثرلری نین چاپ اولدوغونو اؤیرندیم، اما اوخوما فرصتی اولمادی. بورداکی چئویری، محمدتقی دانش پژوه´ون یایینلادیغی متنه دایانیر[i].

5.      رساله نین ایچرییینه گلینجه؛ اسلام فلسفه سی نین ان اؤنملی مساله لریندن بیری اولان تانری وارلیغی نین واجب/گره‌کلی اولماسی، بو رساله جیک ده، ان قیسا اؤزتلنه بیله جک بیچیم ده اله آلینمیشدیر. سانکی بو استدلال لاری کیم ان قیسا شکیلده  یازییا تؤکه بیلیر؟ مسابقه سی واریمیش!

اشراقی لیک و مشّاییلیک، فلسفه آخیم‌لاری اوزرینه بیلگی وئرمه یه گره ک گؤرمورم. آیریجا بو ایشه باشلارساق ایشین ایچیندن چیخابیلمه‌ریک! بیر تک بونو خاطیرلاتماق فایدا وار؛ مشایی‌لیک ارسطوچولوق اولاراق بیلینیر و یالنیز عقله دایانان دوشونمه یؤندمی دیر. اشراقی‌لیک ایسه، ایلهام و تانری وئرگی سینی(تصوف دا اولدوغو کیمی) اوستون توتور. بو ایکینجی آخیمین قوروجو شهاب الدین یحیی سهروردی ساییلسا دا ابن سینانین "مشرقی " فلسفه سینده بونون توخوم لاری و ایزلری وار. بیر چوخ ایرانچی (نه یازیق کی فلسفه آلانیندا دا آرتمیشدیر!) بو فلسفه نین اسکی و اسلام اؤنجه سی (زردوشتچولوک) فلسفه سی نین داوام گؤرسه ده، منجه، رحمتلیک محمد عابد الجابری نین دوشوندویو کیمی، داها چوخ سوریانی/صابئی فلسفه سی نین ائتگی سی و دوشونجه سیستمی نین داوامی اولاراق گؤروله بیلیر. آیرینتی لارا گیرمه فرصتی یوخ ایندی.

 



[i]  رساله فی اثبات الواجب محقق خفری، محمد تقی دانش پژوه، جاویدان خرد، سال اوّل، شماره دوم، پاییز 1354. 46-42. صص.



نوع مطلب : چئویری  فلسفه 

داغ کن - کلوب دات کام
گؤروشلر() 




Admin Logo
themebox Logo