اؤیونمک نه گرک‎دیر؟

نویسنده :محمد اردم
تاریخ:سه شنبه 19 دی 1396-11:33 ب.ظ

بیلیندییی کیمی اؤیونمک<اؤگونمک>اؤوونمک[1]، اسکی تورکجه‎دن بری دیلیمیزده "فخر ائتمک، افتخار ائتمک" قارشیلیغی‎دیر. بیر سوره‎دیر دوشوندویوم بو فعلین، انسان داورانیش‌لاریندا  واراولان یئری،  اؤنمی و دَیرَی‎دیر. قیساجاسی اؤیونمک نه دئمک‎دیر؟ گره‌کلی می بو داورانیش و دوشونجه؟ قیسا جاوابیم: منجه گره‎کسیز و حتا ضررلی بیر ایش‎دیر اؤیونمک. نه‎دن می؟ آچیشدیرماغا چالیشاجاغام..

بیز نه‌یه فخر ائدیریک؟ مثلا بیری‎نین آتاسی کؤکلو بیر عایله‌دن گلیر، آتاسی‎نین نَسَبی ایله اؤیونور؛ بیری اونیورسیته‎ سیناغی‎ندا بیرینجی‌لییی قازانمیش، اونونلا اؤیونور؛ بیری‌نین ساچلاری گؤزل‎دیر(مثلا بوگون‌لر داها چوخ سئویلن و به‌یه‌نیلن رنگ‎ده، ساریشین‌دیر)، ساچلارینا، گؤزللیینه و..اؤیونور؛ بیری یاشادیغی شَهَری، کندی، منسوب اولدوغو اولوسو، اؤلکه‎نی و.. اوستون گؤرور و بو یئرلره، ائللره، یوردلارا و.. منسوب اولدوغو اوچون اؤیونور... بو لیستی داها دا اوزادابیلیریک..منجه بورداکی سایدیق‌لاریمیز و سایمادیق‌لاریمیزی ایکی بؤلگویه(قسمت) آییرابیلریک: قازاندیق‌لاریمیز و قازانمادیق‎لاریمیز..مثلا منیم آتام دوزگون، دوغرو، گؤزوتوخ و..بیر انسان. گؤزل! اما آتامی قازانیب یا سئچمه‌دیم کی! دوغولدوغوم تورپاغی، قوجاغینا دوشدویوم عایله‌نی، گؤزومون بویاغی‎نی، اوزومون گؤزللیک و یا چیرکین‌لییینی من سئچمه‎میشم کی! او زامان منیم ارادهم‌دن خارج اولان و منه وئریلنه فخر ائتمه‎نین نه معناسی وار؟ بیر شانس اویونون‌دا قازاندیغیم پول، ماشین و..اؤیونج و افتخار سببی و قایناغی اولابیلرمی؟ گولونج گلیر انسانا..آما آتا-بابا، عایله و..بنزرلریله اؤیونمک و قیوانج[2] دویماق دا اصلینده او قدر گولونج ساییلمالی..

ایکینجی بؤلگویه یعنی قازاندیق‎لاریمیزا گلینجه، بیزیم اؤیونج و قیوانج قایناغیمیز اوستونلویوموز اولمالی دیر. ایکی زادی قیاس ائدرکن، بیری‎نین اوستون او بیریسی‎نین آشاغی و آلتین[3] اولدوغو نتیجه‎یه واریریق. مقایسه اولمادان بیر اوستونلوک اورتایا چیخماز. اما انسانلاری بیربیریله مقایسه ائدیلمه‎سی نه قدر دوغرودور؟ دییه‎لیم کی من اونیورسیته سیناغیندا بیرینجی‎لیک قازانمیشام..نه جور قازاندیم؟ دوغوش‏دان بللی بیر یئته‎نک و استعداد وار من‎ده..او استعدادی گلیشدیردیم..آتامین، آنامین تشویقی ایله، چئوره‌م‎ده یاشایان آداملارین یاردیمی ایله، عایله‎مین مادی دورومونا گؤره چالیشماغا مجبور قالمادیغیما گؤره و یا آز چالیشدیغیما گؤره..پیس و آلداتیجی، قولای آداملارا گلمه‎دیییم اوچون...کتاب اوخوماغا یئریم-یوردوم، بوش واختیم اولدوغو اوچون..سیناغا قاتیلان‌لارین بیر قیسمینین یئترینجه حاضر اولمادیغی اوچون و یوزلرجه و مینلرجه باشقا راستلانتی‌دان اؤترو.. من بیرینجی اولدوم. او زامان یئته‎نه‎یی اولان، اما بو فرصت‎لری اولمایان انسان‎لارا منیم اوستونلویوم نه‌دیر؟ طبیعی یئته‌نک ده تانری وئرگی‎سی...قازانیلمیش ساییلماز..باشقا سبب‎لرین چوخو، گئنه‎ده منیم اراده‎مه باغلی اولماییب الیمین آلتیندا ده‎ییل‎دیرلر. بیر باشقاسی‌نی آشاغی‌لاماغین معناسیز بیر ایش اولدوغو دا آچیق‌دیر.. چونکو او انسان‎دا منیم یئریم‎ده اولسایدی، منیم فایدالاندیغیم فرصت‎لر و امکان‎لاردان یارارلانسایدی، او دا منیم کیمی بیری اولوردو..بوردا بئله بیر سورغو دا اورتایا آتیلابیلر: بیر عایله‎ده ایکی قارداش/ ایکی باجی وار..بیری چالیشیر. باشاریقلی انسان اولور. اؤزونه و چئوره‎سینه فایدالی اولور. او بیری یانلیش یول‎لارا چکیلیر و اؤزونه‎ ده چئوره‎سینه ده ضرر وئریر...او باشاریلی قارداش´ین/باجی‎نین اؤیونمک حقی یوخ مو؟ جاوابیم بو: بیرینجی‎سی او ایکی قارداش/ باجی‎نین دورومو عینن بیر اولماسی مومکون ده‌ییل‎دیر..بیر بؤیوک، بیری کیچیک، بیری ایلک اوشاق، بیری سونراکی اولور..اوسته‌لیک ژنتیک‌لری و یاشادیق‎لاری تجروبه‌لر ده بیر ده‎ییل..نادر عینی اکیزلر (identical twins اولاراق بیلینن و بیر یومورتانین بؤلونمه‎سیندن وجودا گلن) اوشا‌ق‎لاردا نه درجه بنزرلیک گؤرولمه‎سی اوچون، دوغولودوق‎لاری آن دان آیری دوشن اؤرنک‎لر آراشدیریلمیش و نتیجه‎لری حیرت وئریجی‎دیر.. بیربیرلری‎نی تانیمادان بؤیوب ائولندیک‎لری قادین‎لارین آدلاری بئله بنزر و اوزلری سون درجه بنزر چیخیر.. سئچدیک‎لری ایشلر، دوموک‎لری(سرگرمی) و.. سون درجه یاخین..دیندارلیق‎لاری، سئودیکلری ماشینلار، ایچدیک سیگارلار، به‎یه‎ندیک ائولر و..آنلاشیلان ژنتیک چوخ ائتگین و اؤتگون و حتی تعیین ائدیجی‎دیر.. بونا فرقلی محیط‎لرین تأثیرینی ده قاتساق، انسان‎لارین نه قدر اراده صاحبی و یا سئچیجی اولدوق‎لاری و یا اولابیله‌جک‎لری بیزلری قوشقویا سالیر..بونلاری گؤز اؤنونده توتونجا... بیری‎لرینی باشقالاریلا مقایسه ائتمک و اوستون اولدوغونو سؤیله‌مک نه قدر اولاسی و منطقلی اولدوغونو یئنی‎دن دوشونمه‎یه سوق ائدیر انسانی..

بیر باشقا سورغو..بیز افتخار ائده‎بیلمزسک، اؤیونه‎بیلمزک، او زامان یاخشی ایله یامان´ین فرقی نه اولور؟ اوندا بیری چیخیب دئسه: باخین! من بو موحیط‎ده بؤیوموشم. بو آتا و آنادان و بو عایله‎دن گلدیم، بو توپلوم و محلّه‌ده یاشادیم.. دئمک منیم یامان و قولای آدام اولماغیم، الیم‎ده ده‎ییل..نه اولار جاوابیمیز؟ بو اعتراض و اَلَشدیری‎ده بیر دوغرولوق پایی وار.. شوبهه‎سیز یوخسول عایله/محلّه ده یاشایان انسان‎لار دا چوخ سوچا قاریشابیلرلر و ساحه چالیشمالاری‎ دا بنزر سونوج‎لار اورتایا قویور..اصلینده محکمه‎لرده‎کی ژوری/هیأت منصفه‎نین بیر وظیفه‎سی ده بئله دوروم‎لاری تثبیت ائتمک و جزانین آزالتماسی‎دیر..آنجاق انسانلارین بیلینج(خودآگاهی) صاحبیی اولوب، اؤزلرینی گلیشدیرمک و یوکسلتمک امکان‎لاری‌ دا وار.. دوغروسو انسان مقایسه ائتمک و ائدیلمک ایسترسه، ساده‎جه اؤزویله مقایسه اولونابیلر..بو ایل‎کی دورومونو-هر هانسی باخیم‎دان-بیلدیرکی و یا داها اؤنجه‎کی ایللری ایله قیاس ائده‎بیلیریک و ایره‌لی می یوخسا گئرییه گئتدییی‎نی سؤیله‎یه بیلیریک. او زامان فخر ائتمک ایسته‎سه ده، اؤزونه اؤیونه‎بیلر!..بودا بیلیب-تانیدیغیمیز اؤیونمک اولماز. منجه بونون آدی تحسین یعنی آلقیشلاماق‎دیر.. بیز اؤزموزو و یا باشقاسینی آلقیشلایابیلیریک:"ساغ اول! باشاردین! چالیشدین! گئچن ایلینه گؤره داها ایره‎لی گئتدین و مثلا بیر یئنی دیل اؤیرندین!". اؤزونو آلقیشلاماق، مقایسه‎یه وارمازسا، غرور کیمی دویغولارا بولاشمازسا، گؤزل دیر ..اوسته‎لیک باشقالاری‎نین باشاریقلارینی، هونرلرینی آلقیشلاماق اؤزو بیر اردم(فضیلت) ساییلیر. غرور´ون یانلیشلیغی‎نی ایسه هرکس بیلیر..عربجه‎ده غرور، اصلینده "آلدانیش/آلدانما"دیر.

***

انسان‎لار نه‎دن فخر ائتمه‎یه احتیاج دویارلار؟ یازدیغیم کیمی اؤیونمک، قارشیلاشدیرما و مقایسه‎دن قایناقلانیر.. بیر مقایسه‎ده، ایستر-ایسته‎مز بیری‌لری اوستون/یاخشی، بیری‌لری ده آلتین/آشاغی/پیس اولور. اؤزلرینی اوستون و یوکسک گؤرنلر، باشقالارینی آشاغیلایاراق، نفس‌لرینی دویوروب، حظّ و لذت آلیرلار. آشاغی‎لانان و آلتین (فروتر، فرودست) گؤرونن‌لر و تحقیر اولونان‎لار ایسه، فرقلی جاواب‎لار وئره‎بیلیرلر بو دوروما. آشاغی‎لانما و کیچیک‌سَنمه روح حالی اوزرینه دوشونجه‎لریمی باشقا بیر یازی‎دا گتیرمک ایسترم. قیساجاسی، تحقیر اولانلار، چوخ یول آشاغیلاییجی و تحقیر ائدیجی‌لره قارشی نفرت دویارلار و اونلار سؤزلرینه، دوشونجه‎لرینه و کیمی زامان بوتون وارلیق‎لارینا دوشمانجا دویغولار گلیشدیررلر. قارشی چیخماق و یانیت/جاواب وئرمک ایسه بعض‎دن قارشیلیق‎لی آشاغی‌لاما حالی آلیر و آلتین گؤرونن‎لر ده، حاکم و اوستون ساییلان‎لاری، آشاغیلاماق، کیچکسَمک و عیب‌لرینی سایاماغا باشلارلار. عرب بوی‎لاری/قبیله‎لری بئله اؤیوشمه(مفاخره) و سؤیوشمه ایچینه گیرردی‌لر و باشقا بوی‎لارین عیب‎لرینی(مثالب) ساییب، شعره تؤکردی‎لر. بوگون الیمیزده چوخجا مثالب رساله‌لری وار. آشاغی‎لیق و آلتین‎لیق دویغوسو، تکجه سؤزلو مقایسه‎دن قایناقلانمیر. بیلینج‎آلتی‌ندا(ضمیر ناخودآگاه)دا جریان ائده‎بیلر. مثلا اؤزموزو غرب/باتی دونیاسی ایله توتوشدوردوغوموز زامان گئری‌قالمیش‎لیق حسّی بیزده اویانیر و اؤزموزو آشاغی/آلتین گؤروروک. بو دورومو آنلایینجا، فرقلی یول‎لارا باش وورابیلریک. غربدن اؤیرنمک و اونلارین قازاندیق‎لارینی منیمسه‌مک یولو کیمی. آنجاق بیرده غربی دانیب، "اصلینده بیز اونلاردان اوستونوک و یا گئچمیش‎ده داها ایره‎لی ایدیک" دئییب اؤزموزو آوودادا بیلیریک. بونلارا روح‎بیلیمینده (پسیکولوژی) "ساوونما مکانیزم‎لری" آدی وئریلیر. ایندیلیک آیرینتی‎لارا گیرمک ایسته‎مم.

آنلاشیلان اؤیونمک و اؤیونگن‎لیک(=خودستایی، تفاخر)، ایستر فرد سویه‎سینده اولسون و ایستر توپلوم‎دا و توپلوجا گؤرونسون، بیر یوخسوللوق، بیر الی‎بوشلوق، بیر ایچی‎بوشلوق، بیر دَیَرسیزلیک، و بیر اؤنمسیزلیک دویغوسوندان قایناقلانیر. آشاغیلیق و آلتین‎لیق حسّی بیر اؤزگووَن(اعتماد به نفس) آزلیغی‌ندان/یوخلوغوندان ایره‌لی گلیر. بو دویغونو اؤرتمک، بو آجی‎نی  یاتیرتماق اوچون بیر شئی‎لر تاپیب اؤزوموز آووندورماق ایستریک. بوندان اؤترو اولاجاق‎دیر کی اؤزگووَنی آز اولان/ایچ دونیالاری یوخسول اولانلار، داها سالدیرغان و داها آشاغیلاییجی اولورلار. ایچ‎لرینده دویدوق‎لاری آشاغی‎لیق حسّی‎نی یاتیشدیرماق اوچون، باشقالارینا ساتاشیب، سالدیریب، "اصلینده آشاغی من ده‎ییلم؛ او/اونلاردیر" دئمک ایسترلر..

***

بعضی اوخویوجولار، ایندی اوسته‎کی تحلیلی، ایران‎داکی کوروشچولوق، هخامنش‌چیلیک کیمی آخیم‎لارا تطبیق ائتمه‎می گؤزله‎ییرلر. اونون اوزرینده دورماق و قارشی آخیم اولان سومرچیلیک و بنزر آخیم‎لاری آراشدیرماق باشقا بیر یازییا قالسین ان‎شاءالله.

***

بورداکی دوشونجه‎لری، اؤنجه‎لری بیر-ایکی آرخاداش‎لا پایلاشمیشام و بیر نئچه اؤیرنجی ایله دارتیشمیشام. ذهنیمین آیدین‎لانماسی و دورولماسی‎ندا اؤنملی پایلاری اولان بو دوست‎لارین آدلارینی چکه‎بیلمییه‏‌جییم. ساغ اولسون‎لار! آیریجا توتارسیزلیق و یئترسیزلیک وارسا منه عایددیر..

 



[1]  اسکی و اورتا تورکجه ده، ایکی سسلی آرایندا گلن گ/g سس‎سیزی، تورکجه‎میزده اؤن داماقلی اولورسا ی/و، یعنی v<g>y اولور..بیلدیییمه گؤره، دانیشیق دیلیمیزده و لهجه لریمیزده داها چوخ و/v سس‎سیزی گلیر. آنجاق عرب-تورک یازی‎سیندا، اوچ "و" بیر آرادا گلینجه چلیم‎سیز و اوخونماز گؤرونور؛ دؤوولمک(dövülmek) و بؤوورمک(bövürmek) کیمی..یا´لی بیچیمی داها راحات یازیلیر و اوخونور؛ دؤیولمک و بؤیورمک کیمی..لاتین یازی‌سیندا بئله بیر چتین‌لیک یوخدور. منجه ایکی بیچیم ده دوغرودور و ایکی‎سی ده یازی دیلینده یئرینی آلابیلر. داها راحات اوخونسون دییه یازدیغیم یا´لی بیچیم‎لری، واو´لی دا اوخویابیلیرسینیز..

اؤگونمک فعلی‎نین کؤکنینه گلینجه، اسکی تورکجه‌ده اؤگمک و یئنی تورکجه‌ده اؤومک/اؤیمک‎دن، دؤنوشلولوک اکی ایله تؤره‎ییب‌دیر. اؤگمک "مدح ائتمک" دئمک و اونون دؤنوشلو فعلی ایسه "اؤزونو اؤیمک، یعنی افتخار ائتمک" اولور. اسکی تورکجه‌ده اؤگدی(ögdi) "مدحیه" و یئنی تورکجه‎ده اؤوگو(övgü) "ستایش، مدح" بو فعلین تؤره‌مه‌لریندن ساییلیر.

[2]  قیوانج(qıvanc)<قیوانماق "سئوینج دویماق، فخر ائتمک"..چوخ یول تورکجه‎ متین‌لرده، اؤیونمک فعلی‎نین آنلامداشی اییلیر. آنجاق قیوانماق "سئوینمک و گوونمک" معنای داشیر و داها چوخ بیر دویغو دور و داورانیش ده‌ییل‎دیر..ایکی‎سینی آییرد ائتمک باشقا بیر زامانا قالسین.

[3]  بورداکی آلتین سؤزجویونو اوستون کلمه سییله قارشیلاشدیرین..اسکی تورکجه و عثمانلیجا دان وار اولان بو سؤزجوک، منجه دیل‎ده یئنی‎دن جانلانابیلر. چونکو راحاتجا دا آنلاشیلیر.



نوع مطلب : دوشونجه  فلسفه 

داغ کن - کلوب دات کام
گؤروش‌لر() 

تانری وارلیغی اوزرینه قیساجیق بیر رساله چئویری سی(2)

نویسنده :محمد اردم
تاریخ:چهارشنبه 3 تیر 1394-02:49 ب.ظ

 

[متین]

سئوه جن، اسیرگه ین تانری نین آدییلا

بیلگین اوستاد خَفری بویوردو:

تانریم بؤیوک لویوندن، بیزه یاغدیر[رحمتیندن] ای فیاض!

گره کلی [وارلیق]ی قانیتلاماق اوچون مشّایی ایشارتی:

اؤزل اولاسی‌لیق باخیمیندان بوتون اولاسی‌لار، بیرجه اولاسی وارلیق‌دیر، دیشاری دا واراولما[تاپیلماق] اوچون گره‌کسینیم لری اولدوغوندان اؤترو. اؤزل اولاسی لیق آچی سیندان، بوتون اولاسی وارلیق لاردان ائشیک ده دوران، اؤزونجه گره‌کلی وارلیق دیر[اؤزگه سیجه دئییل].

گؤی لریله یئری یارادان تانری دا قوشقو مو وار؟[1]

ایشیقلار ایشیغینی قانیتلاماق اوچون اشراقی[ایشینماچی] پاریلتی:

اؤزل اولاسی‌لیق باخیمیندان بوتون اولاسی‌لار، اؤزلوک لرینده گؤرونمز اولوب، قارانلیق ایله گیزلی لییین سونوناجان قارادیرلار، بو ایسه یوخلوق دور. بونو، دیشاری دان بیری گؤرونور قیلیب، آیدین ائتمه سی گره‌کیر. بوتون اولاسی لاردان دیشاری دا، اؤزونجه گره‌کلی، ایشیق لار ایشیغی دیر.

تانری گؤیلریله یئرین ایشیغی دیر[2]

تانری بیر‌لییی اوزرینه[ساییجا بیرلیک] مشّایی ایشارتی:

سالت وارلیق دا، ساییم اولمادیغی آچیق بیر دوزه‌ن دیر. گره‌کلی[وارلیق] چیق وارلیق اولاراق، تیکه لره بؤلونمه سی اولاسی دئییل دیر.

 تانری ایله باشقا تانری می؟ سؤیله دیک لرینیزدن چوخ-چوخ اوجادیر[3].

اونون[تانری نین بیر‌لییی] اوزرینه اشراقی پاریلتی:

ایشیقلیق باساماق لاری نین ان یوکسه یینده، باسقین ایشیق دیر. اونون اوچون گورلوک، گوجسوزلوک، تیکه‌لی اولماق سانیلماز. اوندا بیرجه لیک دن باشقاسی یوخدور[ایکی ایشیق آراسیندا آیریلیق گورلوک- گوجسوزلوک آچی سیندان اولمازسا، باشقا یؤندن اولابیلمز؛ باسقین‌لیق باساماغیندا ایسه بیرجه‌ ایشیق دان باشقاسی گئرچک لشمز؛ بو اؤنرمه وار ساییلیر][4].

بیریجیک لییی اوزرینه مشّایی ایشارتی:

قاورام لارین، آچیق وارلیق دان اؤنجه گلنی-هانسی باخیم دان اولور اولسون-اولابیلمز. گره‌کلی وارلیق، تیکه‌لی اولماق دان اوزاق دیر؛ یوخسا اوندان[وارلیق دان] اؤنجه گلن قاورام دا اولاجاق دیر. بو ایسه چوروک [سؤز]دور.

او باغلام دا اشراقی پاریلتی:

سالت ایشیق دان، داها گؤرونور بیر نسنه اولمادیغی آچیق دیر. چیق ایشیق اولان ایشیقلار ایشیغی اوچون تیکه‌لر اولابیلمز، یوخسا اوندان داها گؤرونور اولور؛ بو ایسه چوروک [سؤز]دور.

بیتدی اوس وئرن

تانرییا اؤوگولر اولسون

یازینتی لار و آچیشدیرمالار

*آچیشدیرما´نی "شرح" قارشیلیغی اولاراق اورتایا آتیرام.

1. بیلگین بوردا "علامه" قارشیلیغی دیر.

2. گره‌کلی وارلیق، واجب الوجود و اولاسی وارلیق ایسه ممکن الوجود قارشیلیغی اولدوغو کیمی، گره‌کلی واجب، و اولاسی ممکن قارشیلیغی ندا ایشله نمیش دیر. تورکیه ده زورونلو(zorunlu) کلمه سی نین قورولوشو شوبهه لی دیر. چونکو فارسجا "زور"دان نئجه "زورون" تؤره دییی آچیق دئییلدیر. تورکجه ده اسکی دن بری واسطه‌لیک(instrumental) ـن/-Xn اکی وار آما او اکین بو باغلام(زمینه/ context)دا دوغرولوغو شوبهه گؤتورور.

3. ایشارتی، لَمحه قارشیلیغی دیر: ضعیف ایشارماق، اؤتری باخماق آنلامیندا لَمَح فعلیندن گلیر. پاریلتی ایسه لَمعه قارشیلیغی دیر. لمع "پاریلداماق، پارلاماق" فعلیندن گلیر. بو سؤزجوک لرله، استدلال لارین قیسالیغینا اشارت ائدیلیر.

4. مشّایی و اشراقی آدلارینا قارشیلیق وئرمه دیم. ایکی سی ده مین ایل دن اوزون گئچمیش لری وار و تورک فلسفه دیلینده یایقین دیر. آما اینگیلیزجه(و بوتون آوروپا دیللرینده) اولدوغو کیمی قارشیلیق گره‌کیرسه؛ مشّایی اوچون گزیمچی‌لیک(peripatetic) و اشراقی اوچون ایشینماچی(ışınmaçı) قارشیلیغی اؤنریله بیلیر. اینگیلیزجه ده illuminationism دئییلیر.

5. بیرجه "واحد"، بیریجیک ایسه "احد" قارشیلیغی اولاراق اؤنریلدی.

6. اؤزونجه گره‌کلی وارلیق، "واجب الوجود بالذات"، اؤزگه‌سیجه گره‌کلی وارلیق ایسه "واجب الوجود بالغیر"، اؤزل اولاسی لیق "امکان خاص" دیر. دوزن(düzen) بوردا، ائل دیلیندن آلیناراق "اصل/قایدا" آنلامیندا ایشلنمیش دیر.

7. ایشیقلار ایشیغی، "نورالانوار"، اشراق فلسفه سینده، ایشیغین ان یوکسک درجه سی و تانری دیر.

8. سالت وارلیق، "وجود صِرف" ، چیق وارلیق ایسه "وجود محض" قارشیلیغیندا، جزء سؤزجویونه بو باغلام دا "تیکه"نی اویغون گؤردوک.

9. قهّار قارشیلیغی، "باسقین"، گورلوک(gürlük) "شدّت"، گوجسوزلوک، "ضعف" چئویری سی دیر.

10. قاورام بوردا معنا قارشیلیغیندادیر. معنا بوردا داها چوخ ایندیکی "مفهوم" دئمک اولور.

11. چوروک، باطل قارشیلیغی دیر و "فاسد" یعنی باطل سؤز اوچون ایشله‌نمیش دیر.                        

12. گؤرونورلوک "ظاهر"ی قارشیلار. اؤوگو(övgü)، اؤومک/اؤیمک فعلیندن "حمد" قارشیلیغی دیر. "اوس وئرن" دئییمی ایله واهب العقل´ی چئویردیک.



[1]  قرآن کریم، ابراهیم سوره سی، 11 ینجی آیه دن بیر پارچا.

[2]  قرآن کریم، ایشیق[نور] سوره سی، 35 ینجی آیه دن بیر پارچا.

[3]  تام بیر آیه اولاراق تاپابیلمه دیم. آنجاق ایکی پارچا فرقلی یئرلرده قرآن کریم ده گئچر. سون پارچا؛ اسراء سوره سی، 43 نجو آیه دن.

[4]  [] ایچینده کی لر او بیری الیازمادان دیر و متنی آیدین لاتدیغی اوچون علاوه ائدیلدی.



نوع مطلب : چئویری  فلسفه 

داغ کن - کلوب دات کام
گؤروشلر() 

تانری وارلیغی اوزرینه قیساجیق بیر رساله چئویری سی(1)

نویسنده :محمد اردم
تاریخ:چهارشنبه 3 تیر 1394-02:47 ب.ظ

گیریش

1.      اسلام فلسفه سیله تانیشلیغیم اوزون بیر گئچمشه دایانیر. اورتا مکتب سونلاریندا، علی شریعتی نین اثرلرینی اوخومایا باشلادیغیم زامانا. اونون فلسفه قارشیتلیغی نی آنلاماق دا چتین لیک چکردیم. نه ایسه رحمتلیک علامه طباطبایی ایله مرتضی مطهری نین اصول فلسفه و روشِ رئالیسم(گرچکچی فلسفه نین اساسلاری و یؤندمی) آدلی اؤنملی اثریله باشلادیم. طبیعی اولاراق ایلک باشدا چتین ایدی، اما سونرالاری بو تانیشلیق، حیات دا یؤنومو ده ییشدیردی و انسانی بیلیم لره یؤنه لدیم. فلسفه نی سئچمه دیم، اما فلسفه‌سیز ده گونوم گئچمه دی. بیر-ایکی یول اسلام فلسفه سی اوخویوم دئییب، یئنی دن باشلاماق ایسته‌دیم. حیات دا انسانین هر ایسته‌دییی اولمور. بو گون اسکی‌سی کیمی، اسلام فلسفه‌سینه قارشی هیجانلی و "دویغولو" اولماسام دا، گئنه ده تاپدیغیم فرصت لرده، فلسفه دن اوزاق قالمام.

2.      آذربایجان تورکجه سینده، نثر یعنی دوزیازی آز اولدوغو اوچون، فلسفه اوزرینه یوخ دئییله جک قدر آز یازی تاپیلیر. بو یازیلار دا سون زامانلاردا، اؤیرنجی لر طرفیندن یازیلمیش و یا چئویریلمیش دیر. آذربایجان جمهوریتی نده، فلسفه نین دورومو نه دیر؟ بیلمیرم. اوخودوغوم بیر-ایکی قیسا اثردن آنلاشیلان، تورکجه یه اؤنم وئریلمه میش و فلسفه دیلی عربجه دن قالان سؤزجوک لرله روسجادان آلینتی‌لارین قاریشیمی بیر دیل اولدوغونو دوشونورم. فلسفه‌چی-شاعیر سلیمان اوغلو´نون تورکجه فلسفه دیلی اوزرینه یازدیغی بیر یازینی، بو وبلاگا باشلارکن یایینلادیم و اوزرینه دوشونجه لریمی یازماق سؤزونو وئردیم. نه ایسه یازماق فرصتی اولمادی. ایندی بیر-ایکی سؤزله گئچمک ایسترم بو مساله دن؛ منجه تورک فلسفه دیلی-چاغداش تورک دیلی‌نین بوتون آلان‌لاردا اولدوغو کیمی- اؤز و آری اولماسی گره‌کمز. بوتون دیللرده آلینتی لار وار. اولماسی بعضن دیلی گوجلندیریر و ایفاده امکانلارینی چوخالدیر. آما تورکجه نین اؤز تؤره‌تیم سیستمی نی یئنی‌دن جانلاندیریب، یئنی آنلام‌لار، قاورام‌لار، سؤزجوک‌لری قارشیلاماق اوچون ایشلتمه‌لی‌دیر. قوپونتولاردا اساس آماج بودور. بو باخیمدان، تورکجه نین یئنی سؤزجوک تؤره‌ده‌بیلمه امکانلاری نین جانلانماسی اؤنملی‌دیر و مومکون اولدوقجا، تورکجه سؤزجوک‌لری ترجیح ائتمک دوغرو اولور. تورکیه تورکجه سینده، فلسفه دیلی چوخ گلیشمیش دیر. آما آشیری عربجه چیلیک، آشیری آوروپاچیلیق، و آشیری تورکجه‌چیلیک ده گؤرونور. نه ایسه، منجه اورداکی بعضی یانلیش لار دوزلسه و تورکجه نین روحونا اویغون بیر تؤره‌تیم سیستمی یئرینه اوتورورسا، او دیل فلسفه چالیشمالارینا ال-وئریشلی دیر.

3.      بو چئویری ده، اؤز-آری بیر دیل ترجیح ائتمه‌میزین سببی، بیر دَنَمه اولماسی دیر. رساله نین قیسالیغینا باخاراق اؤز تورکجه‌یه چئویره‌بیلیرم دییه سیناماق ایسته‌دیم اؤزومو. چئوری‌نین سونونداکی آچیقلامالاردا تورکجه سؤزجوک لری، عربجه لری ایله قارشیلاشدیردیم.

4.      رساله نین یازاری شمس الدین محمد بن احمد خَفری شیرازی، شیراز فلسفه چئوره سی نین اؤنملی سیمالاریندان ساییلیر و صفوی دؤنمی نین باشلاریندا اؤلدویو بیلینیر(کسین تاریخی بللی دئییلدیر). بیر چوخ رساله و کیتابی اولان بو فلسفه چی نین تانری وارلیغی و واجب الوجود اثباتی/قانیتلاماسی اوزرینه بئش رساله‌سی وار. سون زامانلاردا بوتون اثرلری نین چاپ اولدوغونو اؤیرندیم، اما اوخوما فرصتی اولمادی. بورداکی چئویری، محمدتقی دانش پژوه´ون یایینلادیغی متنه دایانیر[i].

5.      رساله نین ایچرییینه گلینجه؛ اسلام فلسفه سی نین ان اؤنملی مساله لریندن بیری اولان تانری وارلیغی نین واجب/گره‌کلی اولماسی، بو رساله جیک ده، ان قیسا اؤزتلنه بیله جک بیچیم ده اله آلینمیشدیر. سانکی بو استدلال لاری کیم ان قیسا شکیلده  یازییا تؤکه بیلیر؟ مسابقه سی واریمیش!

اشراقی لیک و مشّاییلیک، فلسفه آخیم‌لاری اوزرینه بیلگی وئرمه یه گره ک گؤرمورم. آیریجا بو ایشه باشلارساق ایشین ایچیندن چیخابیلمه‌ریک! بیر تک بونو خاطیرلاتماق فایدا وار؛ مشایی‌لیک ارسطوچولوق اولاراق بیلینیر و یالنیز عقله دایانان دوشونمه یؤندمی دیر. اشراقی‌لیک ایسه، ایلهام و تانری وئرگی سینی(تصوف دا اولدوغو کیمی) اوستون توتور. بو ایکینجی آخیمین قوروجو شهاب الدین یحیی سهروردی ساییلسا دا ابن سینانین "مشرقی " فلسفه سینده بونون توخوم لاری و ایزلری وار. بیر چوخ ایرانچی (نه یازیق کی فلسفه آلانیندا دا آرتمیشدیر!) بو فلسفه نین اسکی و اسلام اؤنجه سی (زردوشتچولوک) فلسفه سی نین داوام گؤرسه ده، منجه، رحمتلیک محمد عابد الجابری نین دوشوندویو کیمی، داها چوخ سوریانی/صابئی فلسفه سی نین ائتگی سی و دوشونجه سیستمی نین داوامی اولاراق گؤروله بیلیر. آیرینتی لارا گیرمه فرصتی یوخ ایندی.

 



[i]  رساله فی اثبات الواجب محقق خفری، محمد تقی دانش پژوه، جاویدان خرد، سال اوّل، شماره دوم، پاییز 1354. 46-42. صص.



نوع مطلب : چئویری  فلسفه 

داغ کن - کلوب دات کام
گؤروشلر() 




Admin Logo
themebox Logo